Bala - adamnyŋ bauyr etı. Äsırese, säbiıne belgılı emdeu şarasyn qabyldau kerektıgın bılgende, bauyr etı balasy üşın ata-ana şybyn janyn qoiarǧa jer taba almai ketetını aian.
Elımızde säbilerdıŋ belgılı bır diagnoz körsetkışıne sai olardy sauyqtyru ortalyqtary barşylyq. Är pasient üşın sauyqtyru ornynyŋ sanynan görı sapasy maŋyzdy.
Bız “Bolaşaq” baǧdarlamasy boiynşa men “pedagogtar”, jan jarym “ǧalymdar” sanatynda Amerikada bılım aldyq. Sol jaqta tūrdyq. Säbilerımızdıŋ bıreuı sol jaqta düniege keldı. Elge ol tört aiǧa endı tolatyn kezınde oraldyq. Kezektı därıgerlık tekseru barysynda balalaryma belgılı bır därejede em aluy qajet ekenı belgılı boldy. Ekeuıne de ugroza SP, ZPR, ZRR jäne taǧy basqa diagnozdar qoiyldy. Basynda aqyly türde bastaǧan emımız üzdıksız jalǧastyru kerektıgın estıgenımızde bıraz daǧdaryp ta qalǧanymyz ras. Almaty, Astana qalalaryndaǧy bıraz oŋaltu ortalyqtary turaly köptegen aqparattar aldyq.
Kezektı em-şara qabyldau barysynda Semei qalasynda bolǧan kezımızde jūbaiym jergılıktı tırkeu poliklinikasynan sauyqtyru ortalyqtarynyŋ tızımın alyp, em aludy bastaudy niet ettık.
Bızdıŋ jalpy sauyqtyru, onyŋ ışınde balalar densaulyǧyn oŋaltu ortalyqtarymen tanysu kezeŋımız osy kezeŋde bastaldy desek te bolady. Solardyŋ ışınde bız arnaiy “ Toqtamys” balalardy oŋaltu ortalyǧy turaly aitqymyz keledı.
Pasient retınde öz közımızben körgenımız:
1. Em aluşy pasientke därıgerdık tekserudı sapaly jürgızıp, naqty nätijege jetu joldaryn közdeuı:
- “Toqtamys” balalardy oŋaltu ortalyǧy balalardy diagnozdary boiynşa kezekke qoiady; kezegı kelgen pasienttı jeke taldamalary arqyly därıger qabyldauyna alyp, tiıstı komplekstı em-şaraǧa şaqyrady. Osy oraida, balalarymyzdyŋ naqty nätijege jetuıne jeke keŋes bergen ortalyq basşysy Alimbaeva Aliia Rahmetullinovnaǧa, sondai-aq Dairbekov Ernar Ertuǧanūly, Alibek Ernar Nikolaevichke zor alǧys bıldıremız.
- 2. Taim-menedjment.uaqyttyŋ yŋǧaily ūiymdastyryluy.
- Kelu barysynda qalanyŋ basqa şetınde tūrǧanymyzǧa bailanysty keide ekı balany bırdei äkelgende ata-anasynyŋ bıreuı ǧana kele alatyn jaǧdai bolady. Osyndai uaqyttarda är pasientke kez kelgen uaqytty özderıne yŋǧaily etıp qoiyp beruı onsyz da dımkäs säbilerımen sılesı qatyp jürgen ata-analarǧa psihologiialyq tūrǧydan da ülken qoldau ekendıgın jaqsy tüsındık. Uaqytty är keluşınıŋ yŋǧaiyna qarai ūiymdastyryp, köŋılderıne qarap, biık adamgerşılıkpen ūiymdastyryp otyratyn registraturadaǧy Kajenova Aidana Berıkqanqyzyna, onyŋ janyndaǧy ärıptesterıne (Gülsezım Sermenqyzy) ülken raqmet aitamyz. Ärdaiym tılek-batamyzdan qaldyrmai, osy qyzdardyŋ tıleuın tılep otyramyz.
- 3. Pasienttıŋ taŋdauynyŋ boluy. “Toqtamysqa” kelgen ärbır em aluşy LFK, massaj alu barysynda belgılı bır instruktorǧa bekıtıledı. Bır joldyq em alǧannan keiın nätijesın körgen ata-ana kelesı joly kelgen kezınde de sol instruktordan em-şarasyn jalǧastyrǧysy keledı. Bızdı de osy sūraq qatty alaŋdatqan edı. Äitse de, balanyŋ nätijege jetuın köru üşın būl jaǧy da jaqsy ūiymdastyrylǧanyn kördık. Kışı balamyz on aiǧa tolǧan kezınde de aunamady, otyrmady, eŋbektemedı, jaǧalap jürmedı. Ol tek basyn zorǧa köterıp qūr jatatyn da qoiatyn. “Toqtamysqa” kep, keŋes alǧan kezımızde ortalyq basşysy Aliia hanym balamyzǧa qarap otyrdy da, jeke instruktor bekıtıp berdı. Balanyŋ jaǧdaiyna qarai, jūmys ıstemeitın senbı, jeksenbı kezınde de ortalyqty arnaiy aşyp berıp, massajdy üzbei aluymyzdy qadaǧalady. Osy tūrǧydan alǧan kezde, on aiynda eŋbektemek tügılı otyrmaǧan balamyz etap-etapymen aunap, odan keiın otyryp, odan keiın aqyryndap eŋbektep, bır jasqa tolatyn kezınde bır tūryp, bır qūlap jüru därejesıne jettı. Al ülken balamyz LFK tūraqty türde aluy nätijesınde sportqa yntasy arta bastady. Osy jaǧdaiǧa bailanysty bız öz salasynyŋ bılıktı mamandary Baidalinov Tılek Bekenūlyna, Amangeldıūly Aibolsynǧa öte rizamyz. Balamen jeke tıl tabysa bıluı, qarym-qatynas ornata aluy jaǧynan Tılek pen Aibolsynnyŋ pedagogtık şeberlıgı biık mädeniettı, joǧary deŋgeide körınedı.Medet, Nūrsūltan syndy mamandar da balalarymyzǧa qoldau bıldırdı.
- 4. Pedagog mamandardyŋ käsıbilıgı jäne şeberlıgı
- Ülken balam tıl dybystaryn j, z, s aitu barysynda qatelıkter jıberetın, kışı balamdy alǧaş äkelgenımızde auzynan su aǧuynyŋ toqtamauy, tūtyqpa paida boldy. Osy jerde logoped, ritmika, muzyka terapiia, psiholog, sensorika, defektolog, ergoterapiia, montessori, logo-boss kabinetterındegı mamandarmen jūmys jasau barysynda balalarymyz özderıne senımdı, halyq aldynda qysylmaityn, öz oilaryn jetkızetın ärı tolyq jetkızuge talpynatyn bolyp qalyptasyp kele jatyr. Sol sebeptı balalarǧa degen qamqorlyǧy, janaşyrlyǧy, özderınıŋ balasy, ınısı retınde jaqynnan qaraityny, az uaqytta (on kün ışınde) talai rezultatqa jetkıze alatyn pedagogtık şeberlıkterı üşın Jaŋyl Aqanqyzy, Erkejan Erlanqyzy, Danara Kanatqyzy, Dilnaz Aibekqyzy, Adeliia Rymbekovna, İrina Viktorovna, Aiym Qairatqyzy, Maral Talǧatqyzyna zor alǧys!
- 5. Jeke gigiena talaptarynyŋ oryndaluy.”Toqtamys” ortalyǧyna kırgennen bastap, tazalyqqa qatty män berıletını bırden baiqalady. Äsırese, köktem, qys ailarynda tazalyq tıptı küşeie tüsedı. Kırgennen bahila kiiu, aiaq kiım auystyruǧa öte män berılse; LFK zaldarynda är pasientke bır rettık jaimalar berılıp, auystyrylyp otyrylady. Bır tösenış kelesı pasientke qoldanylmaidy. Sondai-aq LFK zalyndaǧy ärbır instruktor är balaǧa massaj jasaǧannan keiın hlormen, arnaiy dezinfeksiiamen zalalsyzdandyryp, kelesı pasientke taza oryn ūsynady. Būl daǧdy kabinetterde de solai qalyptasqan. Bır balaǧa berılgen oiynşyq, materialdardyŋ kelesı balaǧa berılmeuı qataŋ qadaǧalaidy. Ortalyqtyŋ tazalyǧyna ǧana emes, balalardyŋ köŋıl küiıne de öz analarynda män berıp, erkeletıp jüretın Raigül, Ainaş apailar barlyq keluşı balalardyŋ süiıktı apailaryna ainalǧan.
- 6. Ärbır pasientke maqsatty jeke (individulnyi) jospardyŋ boluy
- Oŋaltu emdık kursy kezınde är balaǧa qoldanylatyn ädıs-täsılder jeke taǧaiyndalady, bır bırın qaitalamaidy. Būl är balanyŋ nätijege tez jetuıne oŋ äserın tigızedı.
- 7. Basseinnıŋ boluy
- “Toqtamys” bassein ortalyǧy ülken balam alty aidan bastap kelıp jür. Mausym saiyn ekı balam da tūraqty türde basseinge qatysyp keledı. Būl olardyŋ qorqynyştaryn joiuǧa, būlşyqetterınıŋ nyǧaiuyna köp kömegın tigızude. Basseiınde balalarǧa suǧa jüzudı üiretudıŋ korolı atanǧan Arman Anuarūlyna, Şyŋǧys Beisenūlyna, Gülnūr apaiǧa şynaiy alǧysymyzdy bıldıremız.“Toqtamys” qazır Semei qalasy ǧana emes, alys-jaqyn şetelderden keluşı pasientterdıŋ ortalyǧy. Sebebı mūndaǧy barlyq qyzmetkerler ünemı bılımın jetıldırıp otyrǧandyqtan sapaly em alatyndaryna senımderı mol. Şveisariialyq ärıptes professorymyz da özınıŋ erekşe balasyna osy jerden em alǧysy kelıp niet etıp otyr. Dertıne şipa ızdegen ärbır janǧa em taǧaiyndap qana qoimai, kırgennen köŋılderıne demeu berıp, jan-jaǧynan qoldap otyratyn Aliia Akanqyzy bastaǧan ūjymnyŋ eŋbekterıne jemıs, otbasylaryna baqyt, ärqaşan sättılık tıleimız. Ämanda tek alǧys ala berıŋızder!
Nūrlan Asqarūly,
ä.ǧ.m., QR Jurnalister Odaǧynyŋ müşesı, Erjies (Türkiia) universitetınıŋ doktorant ızdenuşısı
