ۇلتتىق سپورت پەن مادەنيەتتى دامىتۋعا باعىتتالعان «Baluan tas» ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى جانە مادەنيەتى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى، كۇش مادەنيەتىن زەرتتەۋشى ابىلايحان قالنازاروۆ ء«ار اۋىل – ءبىر بالۋان تاس» اتتى جالپىحالىقتىق ۇندەۋ جاريالادى.
ۇندەۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى – قازاقستان اۋماعىنداعى تاريحي بالۋان تاستاردى ىزدەۋ، عىلىمي تۇرعىدان تىركەۋ، ساقتاۋ جانە كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ارقىلى ۇلتتىق ماتەريالدىق مۇرانى كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋ.
اۆتوردىڭ ايتۋىنشا، بالۋان تاستار – قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى كۇش مادەنيەتىنىڭ بىرەگەي جادىگەرلەرى. ولار عاسىرلار بويى ەل ىشىندە باتىرلار مەن الىپتاردىڭ كۇش سىناسۋىنا پايدالانىلىپ قانا قويماي، تاريحي جادىنىڭ، ەرلىك ءداستۇرىنىڭ جانە ۇلتتىق رۋحتىڭ ماتەريالدىق ايعاعى رەتىندە ساقتالىپ كەلگەن.
ۇندەۋدە سوڭعى جىلدارى كوپتەگەن بالۋان تاستاردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى، جول سالۋ جانە نەمقۇرايدىلىق سالدارىنان جويىلىپ نەمەسە جوعالىپ بارا جاتقانى ايتىلىپ، ولاردى ساقتاپ قالۋ بۇكىل قوعامنىڭ ورتاق مىندەتى ەكەنى اتاپ وتىلەدى.
«الىپ تا جىققان، شالىپ تا جىققان» اتام قازاقتىڭ بۇگىنگە جەتكەن ماتەريالدىق-جادىگەرلىك مۇراسى، ءوزى – ونسىز دا از. ەڭ بولماسا سولاردىڭ ىشىندە كۇش يەلەرىنىڭ كوزى – بالۋان تاستاردى ساقتاپ قالايىق»، – دەلىنگەن ۇندەۋدە.
قۇجات اياسىندا بىرنەشە جىلدان بەرى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان «قازاق كۇشىنىڭ كارتاسى» جوباسى دا تانىستىرىلعان. جوبانىڭ مۇراتى – قازاقستانداعى جانە تاريحي قازاق قونىستانعان وڭىرلەردەگى بالۋان تاستاردى انىقتاپ، ولاردى بىرىڭعاي عىلىمي دەرەكقور مەن كارتاعا ەنگىزۋ.
سونىمەن قاتار ۇندەۋگە بالۋان تاستاردى ىزدەۋ، تىركەۋ، ساقتاۋ جانە ناسيحاتتاۋ بويىنشا ارنايى ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىق قوسا بەرىلگەن. وندا بالۋان تاستاردى انىقتاۋ، تاريحي مالىمەتتەردى جيناۋ، تۇعىر-پوستامەنت ورناتۋ، اقپاراتتىق تاقتايشا ازىرلەۋ، تۋريستىك باعىتتارعا ەنگىزۋ جانە جوعالعان مۇرالاردى كوشىرمە ارقىلى قايتا جاڭعىرتۋ ءتارتىبى ۇسىنىلعان.
ۇندەۋ سوڭىندا قازاقستاندىقتار تۋعان ولكەسىندەگى بالۋان تاستار تۋرالى مالىمەتتەردى جيناپ، ولاردىڭ ساقتالۋىنا ۇلەس قوسۋعا شاقىرىلادى.
قازاقستاننىڭ ەستى، ار-نامىسى بار، زامانىندا ەل قورعاپ وتكەن باتىر-پالۋاندار ارۋاقتارىن ارداقتايتىن بارشا ازاماتتارىنا «بالۋان تاس» جادىگەرلەرىن ىزدەپ تابۋ، تىركەۋ، ساقتاۋ جانە ناسيحاتتاۋ بويىنشا ء«ار اۋىل – ءبىر بالۋان تاس» اتتى ءبىرىنشى ۇندەۋ.
قۇرمەتتى وتانداستار!
قىمباتتى اعايىن!
مەن سىزدەرگە بۇگىن ەرەكشە ءبىر جايت جايلى، جۇرەگىمدى سىزداتقان، ۇيقىمدى بولگەن ءبىر ماسەلە جايلى ءسوز قوزعاعالى وتىرمىن. بۇل – ءبىزدىڭ تارعىتاي-مودە قاعاندار داۋىرىنەن باستاۋ الىپ، ساق پەن عۇن، تۇركى-موڭعول، قازاق ۇلىستارى مىقتىلارىنىڭ ەرلىگى مەن كۇش-قۋاتىنىڭ كۋاسى بولعان، عاسىرلار بويى دالا توسىندە ءۇنسىز جاتقان بالۋان تاستار تۋرالى.
بالۋان تاس دەگەن نە؟
بالۋان تاس – قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى كۇش مادەنيەتىنىڭ حح عاسىرعا دەيىن جەتكەن تەڭدەسسىز مۇراسى. اۋىل-اۋىلدا، كوپشىلىك جينالعان جەردە الىپتار كۇش سىناسىپ، ەلدى دە، ەردى دە مويىنداتۋ ءۇشىن، ەرەك مارتەبە الۋ ءۇشىن، ەل نامىسىن قورعاۋ ءۇشىن كوتەرگەن وسى ءزىل تاستار – ءتول تاريحىمىزدىڭ تاس بەتىنە باسىلعان بەتتەرى. سالماعى 50 كەلىدەن ءبىر جارىم تونناعا دەيىن باراتىن مۇنداي ءار تاستىڭ ارتىندا ءبىر-ءبىر ەرلىكتىڭ، ءبىر باتىردىڭ، ءبىر ءوڭىر مەن ايماقتىڭ، اۋىلدىڭ ماقتانىشىنىڭ تاريحى جاتىر. ول تاستاردى كوتەرگەن قۋاتتى قولدار – بۇگىنگى مودەرن ۇرپاقتىڭ ارعى تەگى، ولاردىڭ ەسىم-سويلارى كوبىنە ۇمىت قالىپ، تاستارى جوق بولىپ بارا جاتىر.
بۇگىندە ءبىز تاريحي ەسكەرتكىش دەگەندە ساۋلەتتى عيماراتتار مەن قاشالعان يا قۇيىلعان مۇسىندەردى ەلەستەتەمىز. الايدا تاس قاشاۋ، ءمۇسىن قۇيۋ ونەرى كەنجە دامىعان زامانداردا تۇركىلەر ۇلى دالا كەڭىستىگىندە وسىنداي تابيعي تاستاردى قانداي دا ءبىر وقيعاعا بايلانىستى اتاپ، ونى رۋحاني ەسكەرتكىش پەن اقپارات تاسپاسىنا اينالدىرعان.
بىلە بىلسەك، بۇل – ءبىزدىڭ بابالارىمىزدىڭ وزىندىك «ەسكەرتكىش قالدىرۋ تەحنولوگياسى» ەدى.
سوندىقتان، قايسى «بالۋانتاس» بولماسىن، جاي تاستار ەمەس، بابا تۇكتى شاشتى ازيزدەن باستاپ قاجىمۇقان، بالۋان شولاق، ءيمانجۇسىپ سىندى نەشەمە جۇزدەگەن اۋليە-باھادۇرلەردىڭ قولىنىڭ تابى قالعان جادىگەرلەر.
«قازاق كۇشىنىڭ كارتاسى» جوباسى
وسى قاسيەتتى مۇرانى ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا ءبىز – 2019 جىلدان بەيرەسمي، رەسمي 2025 جىلدىڭ ناۋرىزىنان «قازاق كۇشىنىڭ كارتاسى» اتتى اۋقىمدى جوبانى باستادىق. جوبانىڭ ماقساتى قاراپايىم ءارى تەرەڭ: قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىندە ساقتالعان بالۋان تاستاردى تاۋىپ، ولاردىڭ تولىق تاريحىن جازىپ، ەسىمدەرى بايلانىستى باتىر-پالۋانداردى انىقتاپ، وسى ميراس-مۇرانى تاۋەلسىزدىك يدەياسىنا قىزمەت ەتەتىن ءارى بۇكىل ەل توبەسىنە تۇتاتىنداي ەتىپ كارتاعا ءتۇسىرۋ.
جىلدار بويى جيناقتاعان دەرەك، وتكىزگەن زەرتتەۋ ناتيجەسىندە، ءبىز، بالۋان تاستاردى ءمان-مازمۇنىنا قاراي بەس توپقا ءبولىپ جىكتەدىك. بۇل – ءجاي عىلىمي توپتاستىرۋ عانا ەمەس، ءار تاسپەن بايلانىستى تاريحتى دۇرىس ءتۇسىنۋدىڭ، دۇرىس تىركەۋدىڭ جانە دۇرىس ناسيحاتتاۋدىڭ كىلتى:
بىرىنشىدەن – جاتتىعۋ ءۇشىن كوتەرگەن بالۋان تاستار. بۇل – بۇگىنگى گانتەل مەن شتانگانىڭ ارعى اتاسى، اتا-بابامىزدىڭ بۇلشىق ەتىن شىڭداپ، دەنە كۇشىن دامىتقان قاراپايىم دا قاسيەتتى قۇرالى. ايتالىق، قوجان جانە ءمانجى باتىرلار مۇراسى وسىعان جاتادى.
ەكىنشىدەن – ويىن تاستارى. ونىڭ ىشىندە قاجىمۇقان، بالۋان شولاق سەكىلدى الپاۋىتتارىمىز كۇش ويىنى رەتىندە ۇستاعان تاستار بار. بۇل تاستار – ساحنالىق-دالالىق ويىن-ساۋىق پەن كۇش كورسەتۋدىڭ، ەرلەردىڭ قاۋىمعا قوسىلۋ سالتىنىڭ كۋاسى.
ۇشىنشىدەن – ءوتىنىش-تىلەك بويىنشا كوتەرگەن تاستار. مىسالى، قاجىمۇقان بابامىز كوتەرگەن، بۇگىنگە دەيىن جوعالماي جەتكەن كوپتەگەن تاس وسىنداي. باياناۋىل جەرىندە تىگىنەن شانشىلىپ تۇرعان ايگىلى تاس – ءدال سول قاۋىم تىلەگىنىڭ ماتەريزاتسيالانعان ءىزى. حالىق مۇنداي تاستاردى جۇرەكجاردى تىلەك-مۇراتپەن، ىزگى كوڭىلمەن بايلانىستىرادى.
تورتىنشىدەن – ەرەگەس-باسەكە ءۇشىن كوتەرگەن تاستار. ايتالىق، كەنەسارى حانىمىزدىڭ ءىنىسى ناۋرىزباي باتىر مەن قوڭىرات تولەبايدىڭ سوزاقتا سايىسىپ كوتەرگەن اتاقتى قىزىل تاسى. مۇنداي سىناقتاردا تەك ەر-ازاماتتىڭ كۇش-قايراتى عانا ەمەس، ونىڭ الەۋمەتتىك بەدەلى، ءتىپتى ەل مەن ەل، جەر مەن جەر اراسىنداعى ابىروي سىنعا ءتۇستى.
بەسىنشىدەن – داۋ شەشۋ ءۇشىن كوتەرىلگەن مامىلە تاستارى. بۇل تاستار ەلارالىق داۋدى ءادىل شەشۋدىڭ قۇرالى بولعان. كەرەي كوبەگەننىڭ زايسان وڭىرىندە قالماقتارمەن جەر داۋىن شەشكەن كوكشۇبار تاسى، كۇرشىمدەگى كوكجال باراقتىڭ «قامال تاسى» – وسىنداي ادىلدىك تارازىسىنىڭ ماڭگىلىك ەسكەرتكىشتەرى.
مىنە، وسى بەس ساناتتىڭ ارقايسىسى – حالقىمىزدىڭ كۇشتىك تاريحىنداعى ءبىر-ءبىر بەتتىڭ اشىلۋى. بىرەۋى دەنساۋلىق پەن كۇش فيلوسوفياسىن، بىرەۋى ويىن-ساۋىق ءداستۇرىن، بىرەۋى تىلەك پەن سەنىمدى، بىرەۋى ەرلىك پەن نامىستى، ال بىرەۋى ادىلدىك پەن مەدياتسيا، بىتىمگەرشىلىكتى پاش ەتەدى. وسى بەس ساناتتىڭ بىرەۋى ءالى ورنىندا تۇر، بىرەۋى مۋزەي قورىنا وتكەن، ال بىرەۋلەرىنىڭ تەك ەستەلىگى عانا قالعان.
اششى شىندىق: جادىگەرلەرىمىز جوعالىپ بارادى
بىراق قىمباتتى جۇرتىم، اششى شىندىقتى دا ايتپاسقا بولمايدى. جىل وتكەن سايىن، اي وتكەن سايىن، ءتىپتى كۇن وتكەن سايىن ءبىز ءبىر تاستان ايىرىلىپ جاتىرمىز. كەيبىرى ءۇي نەمەسە جول سالۋ، قۇرىلىس جۇرگىزۋ كەزىندە بايقاۋسىزدا جويىلىپ كەتتى. كەيبىرى جاي عانا «بوس جاتقان تاس» دەپ سانالىپ، ورنىنان كوشىرىلىپ، ءىز-ءتۇسسىز كەتتى. كەيبىر اۋىلداردا بالۋان تاس تۋرالى تەك قارتتاردىڭ ەسىندە عانا ساقتالعان اڭگىمە قالدى. تاس تا جوق، بەلگى دە جوق.
ءبىز – ءاربىر اينالىمدا جاڭا تاس تابامىز، الايدا سول ساتتە-اق باسقا ءبىر وڭىردەن ءبىر تاستىڭ جوعالعانى تۋرالى حابار كەلەدى. مىسالى، «قازاق كۇشىنىڭ كارتاسى» جوباسى رەسمي جاريالانعان ۋاقىتتىڭ وزىندە-اق ەكى كيەلى تاستان ايرىلىپ قالدىق. ءبىرىنشىسى – جاڭاقورعاندا ءۇي قورشاۋىنىڭ فۋندامەنتىنە تراكتور كوبىشىمەن ۇستىنەن ۇرىلىپ، مايدالانىپ، تسەمەنتتەلىپ قۇيىلىپ كەتتى. تاعى ءبىرى – ايگىلى «دالەلحان پالۋان تاسى» ۇستىنەن اۆتوبان ءتۇسىپ، اسفالتتالىپ، ۇشتى-كۇيلى جوعالدى. بۇل – تارازىنىڭ ەكى باسى تەڭ تۇسپەي جاتقان اياۋسىز جارىس. ال ۋاقىت بىزگە قارسى جۇمىس ىستەپ جاتىر.
مەنىڭ جەكە ەسەپتەۋىمشە، بالۋانتاستار فيزيكالىق تۇردە بۇل كۇنگە وتە از جەتتى. بۇگىنگى قازاق مەملەكەتى شەكاراسىنان كەڭىرەك، رەسەي، موڭعوليا مەن قىتاي، قىرعىزستان مەن وزبەكستان، تۇركىمەنستانداعى قانداستارىمىز مەكەندەيتىن شەت ولكەلەردى قوسا العاندا، اسسا 300 شاماسىندا عانا بار. ودان ازىراق تا، كوبىرەك تە بولۋى مۇمكىن. بىراق تازدىڭ سەلدىر شاشىنداي وتە از.
نەگە جالعىز ءىس اتقارعاننان، كوپ بولىپ كىرىسكەن ءتيىمدى؟
مەن ءوز باسىم، ارىپتەستەرىم جانە از عانا توپ اداممەن بىرگە بۇل جولدا بىرنەشە جىل ءجۇردىم. ايماقتان-ايماققا ساپار شەكتىم، قارتتارمەن سويلەستىم، مۇراعاتتاردى اقتاردىم. الايدا مويىنداۋىم كەرەك: جالعىزدىڭ كۇشى جەتكىلىكسىز. ءبىر ادامنىڭ، ءتىپتى ءبىر توپتىڭ اياسى بۇكىل قازاقستاننىڭ كەڭ-بايتاق جەرىن تۇگەل ارالاپ شىعۋعا جەتپەيدى. ال تاس جوعالۋ – كۇتە تۇرمايدى. ءبىز باياۋ قوزعالساق، تاريح بىزدەن بۇرىن مارافونشى ءتارىزدى ەكپىندەپ جۇگىرىپ كەتەدى.
سوندىقتان مەن بۇگىن ناقتى، اشىق تۇردە ايتامىن: بۇل ءىس – جالعىز كىسىنىڭ ەمەس، بۇكىل ۇلتتىڭ ءىسى بولۋى كەرەك. «جالعىزدىڭ جاعى جوعالسا دا تابىلماس، كوپتىڭ وعى جوعالسا دا تابىلار». سول سەبەپتى، ء«ار اۋىل – ءبىر بالۋان تاس» ۇرانىن ورتاعا تاستايمىن!
نەمقۇرايلىلىق – ەڭ ۇلكەن جاۋ
مۇنى ايتقاندا جۇرەگىم قاتتى اۋىرادى: ءبىز كەيبىر وڭىرلەردە بيلىك يەلەرىنىڭ، كەيبىر قالتالى، مۇمكىندىگى مول ازاماتتارىمىزدىڭ بۇل ىسكە دەگەن نەمقۇرايدىلىعىنا تاپ بولدىق. وبلىس، اۋدان مەن اۋىل باسشىلارى، ءماسليحاتشىلار «مەنىڭ ءىسىم ەمەس» دەپ قول سەرمەيدى، ال ءبىر مەيرامحاناعا اققولتىعىن ەرتىپ بارعانى ءبىر ساۋلەت ەسكەرتكىشىن تۇرعىزۋعا جەتەتىن قارجىمەن تەڭ ءىرى كاسىپكەر بالۋان تاسقا قاراپايىم عانا ءبىر تۇعىر ورناتۋعا جارامايدى.
ال ەڭ قىنجىلتاتىنى – سول تاستى ءبىر كەزدەرى كوتەرگەن باتىر-پالۋانداردىڭ ءوز ۇرپاقتارى، نەمەرە-شوبەرەلەرى، جەكجاتتارى بۇل مۇراعا سەلقوس قارايدى. اۋلەت ەستەلىگىنە جارتى تيىن شىعارماق تۇگىلى، تيتىمدەي دەرەك بەرۋگە ۋاقىت تاپپايدى. ولاردىڭ كەيبىرىنىڭ تۇسىنىگىنشە، ايدالاداعى استانادان ابىلايحان ۇشىپ كەلىپ، ءبارىن تۇگەندەپ، تۇگەلدەپ، حاتتاپ رەتتەپ كەتۋى كەرەك. اتاسىنىڭ ەرلىگىمەن بايلانىستى جادىگەر تاس توپىراققا كومىلىپ، ءشوپ باسىپ، ۇمىت بولىپ جاتقاندا، ۇندەمەي سىرتىنان عانا باقىلاپ قاراپ وتىرۋ – ۇياتتىڭ ۇياتى. اتا-بابا اماناتىن ساقتاماۋ – كەلەر ۇرپاق الدىندا جاۋاپسىزدىق.
بۇل رەتتە تۋريزم مەن سپورتقا، مادەنيەتكە قۇزىرەتى بويىنشا تىكەلەي جاۋاپتى باسشىلاردى تىلگە تيەك ەتۋدىڭ ءوزى ارتىق. قاپتاعان كۇشتىك سپورت تۇرلەرى توڭىرەگىندەگى قورلار مەن فەدەراتسيالار، اسسوتسياتسيالار وكىلدەرىنىڭ سول جارىس وتكىزۋدەن ازىرگە قولى تيمەي جاتىر. شەت-شەگى جوق سايىستارى مەن جارىستارى، تۋرنيرلەرىن وتكىزىپ الۋىن كۇتىپ ءجۇرمىز. قازاق كۇرەسى اينالاسىنداعىلار ء«ۇندى مەن پارسى، كۋبا-برازيليالىقتارعا ۇلتتىق كۇرەسىمىزدى ۇيرەتىپ، تالىمىنەن وتكىزىپ بولسىن» دەپ، ولاردى دا مازالاماي ءجۇرمىز.
امال نەشىك، ولارعا ءبىزدىڭ باستامالارىمىز زاماناۋي جازۋشى ەرلان وسپان ايتپاقشى، «تۋىندى ەمەس، قۋىندى» كورىنەدى. ءوز كەزەگىندە مۇنىڭ ءبارىنىڭ ءمان-ماڭىزىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن دەڭگەي كەرەكتىگى دە راس.
ەندى نە ىستەۋ كەرەك؟
ءدال وسى سەبەپتەن ءبىز جالاڭ سوزبەن شەكتەلمەي، حالىققا ارقا سۇيەۋدى ءجون كورىپ، ناقتى، جۇيەلى ارەكەت جوسپارىن – تولىق نۇسقاۋلىقتى ازىرلەدىك. وندا ءاربىر يدەيالى ازامات، ءاربىر توپ، ءاربىر ءوڭىر وكىلى نە ىستەۋ كەرەكتىگى قادام-قاداممەن كورسەتىلگەن:
1. ىزدەۋ جانە تىركەۋ – ءوز ايماعىڭىزداعى بالۋان تاستى تاۋىپ، ونىڭ تاريحىن، ولشەمىن، ەسىمى بايلانىستى تۇلعالاردى تولىق انىقتاپ، بىزگە حابارلاسۋ;
2. ناسيحاتتاۋ – تاپقان اقپاراتتى الەۋمەتتىك جەلى مەن باق ارقىلى جۇرتشىلىققا جەتكىزۋ;
3. ساقتاۋ جانە اباتتاندىرۋ – تاسقا تۇعىر ورناتۋ، اينالاسىن كوركەيتۋ، تاريحىن جازۋ ارقىلى ونى تۋريستىك-سپورتتىق نىسانعا اينالدىرۋ;
4. جوعالعان جادىگەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ – تاس جوعالعان، بىراق دەرەگى ساقتالعان جاعدايدا ماكەت-كوشىرمەسىن جاساپ، جەرگىلىكتى مۋزەي نە مەكتەپتە ورناتۋ;
5. بۇرىننان بەلگىلى جادىگەرلەردى جاڭعىرتۋ – مۋزەيدە نەمەسە تۇعىردا تۇرعان تاستاردىڭ مالىمەتىن تولىقتىرىپ، جالپى دەرەكقورعا قوسۋ.
بۇل نۇسقاۋلىقتى ءبىز وپ-وڭاي، اركىم پايدالانا الاتىنداي ەتىپ جاسادىق. ونى وقى، ءتۇسىن، ءوز ورتاڭا تارات.
تۇپكى ءسوز
قۇرمەتتى وتانداس پەن قانداس!
سىزدەن سۇرايتىنىم كوپ ەمەس – ءوز اۋىلىڭىزدى، ءوز اۋدانىڭىزدى ءبىر بارلا. بالالىق شاعىڭىزدا ەستىگەن «مىنا تاستى پالەن باتىر كوتەرگەن ەكەن» دەگەن اڭگىمەنى ەسكە تۇسىرگىن. سول تاس ءالى تۇر ما؟ تۇرسا – ونى قورعاۋ پارىز تۇرماسا – ونىڭ ەل ەسىندە قالعان مالىمەت-اقپاراتىن جازىپ الىپ، بىزگە جىبەر نە جاريالا!
بالۋان تاس – تەك جاتقان قۇر تاس ەمەس. ول – ءبىزدىڭ كىم ەكەنىمىزدى، قانداي كۇش-قۋاتقا يە بولعانىمىزدى ءبىر اۋىق ەسكە سالاتىن تاريحىمىزدىڭ ناقتى ايعاعى. ونى ساقتاماساق، ءبىز تەك تاستى ەمەس، ءوزىمىزدىڭ كىم ەكەنىمىزدىڭ ءبىر بولىگىن دە، ىلكى قاھارماندىق الەمىمىزدىڭ ءبىر موزايكاسىن دا جوعالتامىز.
ەل بولىپ جۇمىلايىق. ۋاقىت ءوتىپ بارادى. تاس جوعالىپ بارادى. بىراق ەرىك بولسا، امال تابىلادى.
«الىپ تا جىققان، شالىپ تا جىققان» اتام قازاقتىڭ بۇگىنگە جەتكەن ماتەريالدىق-جادىگەرلىك مۇراسى، ءوزى – ونسىز دا از. ەڭ بولماسا سولاردىڭ ىشىندە كۇش يەلەرىنىڭ كوزى – بالۋان تاستاردى ساقتاپ قالايىق!
«قازاق كۇشىنىڭ كارتاسى» – بۇل ءسىزدىڭ دە ءىس!
قالىس قالما، اتسالىس!
قۇرمەتپەن،
ابىلايحان قالنازاروۆ، «Baluan tas» ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى جانە مادەنيەتى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى، كۇش مادەنيەتىن زەرتتەۋشى
