ءبىر پالاتالى قۇرىلتاي سايلاۋىنىڭ تابىستى ءوتۋى قازاقستاننىڭ ىشكى ساياسي ومىرىندەگى ماڭىزدى وقيعالاردىڭ بىرىنە اينالدى. سايلاۋ قورىتىندىسىنان كەيىن بىرقاتار مەملەكەت باسشىلارى قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆقا قۇتتىقتاۋ جولداپ، ەلدەگى ساياسي جاڭعىرۋعا، رەفورمالاردىڭ باعىتىنا جانە جاڭا زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ بولاشاعىنا قاتىستى ءوز باعاسىن ءبىلدىردى.
مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قۇتتىقتاۋلارىندا ءار ەلدىڭ وزىندىك ساياسي ۇستانىمى مەن ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستار ەرەكشەلىگى كورىنگەنىمەن، ولاردىڭ سوزدەرىنەن ورتاق بىرنەشە ماسەلە انىق بايقالادى. اتاپ ايتقاندا، قازاقستانداعى ساياسي تۇراقتىلىق، كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار، مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ جاڭعىرۋى، ۇلتتىق بىرلىك، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جانە ەلدىڭ حالىقارالىق بەدەلىن ارتتىرۋ تاقىرىپتارى باسىمدىققا يە.
وسى ورايدا شەتەلدىك كوشباسشىلاردىڭ پىكىرلەرىنە نازار اۋدارساق.
«حالىق كەڭىنەن قولدايتىنىن انىق كورسەتتى»
رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين ءوز قۇتتىقتاۋىندا سايلاۋ ناتيجەسىن قازاقستانداعى قازىرگى ساياسي باعىتقا بەرىلگەن قوعامدىق قولداۋدىڭ كورىنىسى رەتىندە باعالادى.
«سايلاۋشىلار بەلسەندىلىگى مەن داۋىس بەرۋ ناتيجەسى ءسىزدىڭ باسشىلىعىڭىزبەن جۇرگىزىلىپ جاتقان ىشكى ساياسي تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ، ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن جەدەلدەتۋ جانە حالىقارالىق ارەنادا مەملەكەت مۇددەسىن قورعاۋ باعىتىنداعى باستامالارىڭىزدى حالىق كەڭىنەن قولدايتىنىن انىق كورسەتتى»، – دەدى.
ءپۋتيننىڭ بۇل باعالاۋىندا قازاقستاننىڭ ىشكى تۇراقتىلىعى مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىمەن قاتار، سىرتقى ساياساتتاعى ۇلتتىق مۇددەلەردى قورعاۋ ماسەلەسى دە ەرەكشە اتالادى. ياعني رەسەي باسشىسى قۇرىلتاي سايلاۋىن قازاقستاننىڭ ىشكى ساياسي جاڭعىرۋىمەن عانا ەمەس، مەملەكەت جۇرگىزىپ وتىرعان جالپى ستراتەگيالىق باعىتپەن بايلانىستىرادى.
«جاڭا كەزەڭ باستالعانىن كورسەتەدى»
وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ قازاقستانداعى وزگەرىستەرگە باعا بەرە وتىرىپ، قۇرىلتايدىڭ قۇرىلۋىن ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىن جەتىلدىرۋمەن جانە پارلامەنتتىڭ ءرولىن ارتتىرۋمەن بايلانىستىرادى.
«بۇل تاريحي وقيعا ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىن جەتىلدىرەتىن، مەملەكەتتىك باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىن جانە پارلامەنت ءرولىن ايتارلىقتاي كۇشەيتەتىن جاڭا كەزەڭ باستالعانىن كورسەتەدى.
ازاماتتاردىڭ سايلاۋداعى بەلسەندىلىگى – ءسىزدىڭ كورەگەن كوشباسشىلىعىڭىزبەن ىسكە اسىرىلىپ جاتقان اۋقىمدى كونستيتۋتسيالىق جانە قوعامدىق-ساياسي رەفورمالاردى حالىق كەڭىنەن قولدايتىنىنا ايقىن دالەل. بۇل باستامالار، ەڭ الدىمەن، قازاقستاندى ورنىقتى دامىتۋدى، ەلدىڭ بەدەلىن جانە حالىقارالىق ارەناداعى ىقپالىن ودان ءارى نىعايتۋدى كوزدەيدى.
ءبىز عاسىرلاردان تامىر تارتاتىن دوستىق ءارى تاتۋ كورشىلىك قاتىناستار بايلانىستىراتىن باۋىرلاس قازاق جەرىندەگى اۋقىمدى وزگەرىستەر ناتيجەسىنە شىن جۇرەكتەن قۋانامىز»، – دەپ باعالادى.
ميرزيوەۆتىڭ سوزىنەن قازاقستانداعى ساياسي رەفورمالاردىڭ تەك ىشكى وزگەرىس رەتىندە ەمەس، مەملەكەتتىك باسقارۋ تيىمدىلىگى مەن ەلدىڭ حالىقارالىق بەدەلىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇيەلى پروتسەسس رەتىندە قابىلدانىپ وتىرعانىن كورۋگە بولادى.
«مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس»
قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ ءوز قۇتتىقتاۋىندا جاڭا ينستيتۋتتىڭ مەملەكەتتىلىك پەن قۇقىقتىق جۇيەنى جەتىلدىرۋدەگى ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
«ازاماتتاردىڭ ءوز ىقتيارىن ەركىن ءبىلدىرۋى ناتيجەسىندە قۇرىلعان قۇرىلتاي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىلىگىن نىعايتۋعا، قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك-ساياسي ينستيتۋتتارىن جەتىلدىرۋگە، سونداي-اق ەلدىڭ تۇراقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوساتىنىنا سەنىمدىمىن.
ءسىزدىڭ باسشىلىعىڭىزبەن ىسكە اسىپ جاتقان جۇيەلى رەفورمالار مەملەكەتتىڭ ۇزاقمەرزىمدى مۇددەسىنە قىزمەت ەتىپ، حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جانە ەلدىڭ الداعى دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن.
قىرعىز-قازاق ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگى مەن وداقتاستىق قاتىناستارى دايەكتى تۇردە نىعايىپ كەلەدى. بۇل الداعى ۋاقىتتا ەكى ەل حالقىنىڭ مۇددەسىنە ساي جاڭا مازمۇنمەن تولىعا تۇسەتىنىنە جانە ورتالىق ازياداعى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتىنىنە سەنىمىم كامىل»، – دەپ پىكىر ايتتى.
بۇل رەتتە بىشكەكتىڭ ۇستانىمىندا قازاقستانداعى ساياسي تۇراقتىلىق پەن ورتالىق ازياداعى وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك ءوزارا ساباقتاس قاراستىرىلادى. جاپاروۆتىڭ سوزدەرى ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ ساياسي رەفورمالار اياسىنداعى ءوزارا سەنىممەن قاتار دامىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
«جالپىۇلتتىق بىرلىكتى تاعى دا پاش ەتتى»
تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون سايلاۋشىلاردىڭ بەلسەندىلىگى مەن داۋىس بەرۋ ناتيجەسىن قازاقستان قوعامىنداعى بىرلىكتىڭ كورىنىسى رەتىندە باعالادى.
«ازاماتتاردىڭ سايلاۋداعى بەلسەندىلىگى مەن داۋىس بەرۋ ناتيجەسى قازاقستان حالقىنىڭ جالپىۇلتتىق بىرلىگىن تاعى دا پاش ەتتى. سونداي-اق بۇل ءسىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي جۇيەنى نىعايتۋعا جانە ەلدىڭ ورنىقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان مەملەكەتتىك باعداردى حالىق بەرىك قولدايتىنىن كورسەتەدى»، – دەپ ءوز ويىن اشىق ءبىلدىردى.
تاجىكستان باسشىسىنىڭ قۇتتىقتاۋىندا وزگە مەملەكەت باسشىلارىنىڭ پىكىرلەرىمەن ۇندەسەتىن نەگىزگى اكتسەنت – تۇراقتىلىق پەن ورنىقتى دامۋ. بۇل رەتتە ساياسي رەفورمالاردىڭ قوعامدىق بىرلىكپەن قاتار جۇرۋىنە ەرەكشە ءمان بەرىلگەن.
«جاڭا تاريحي كەزەڭ»
ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ قۇرىلتاي سايلاۋىن قازاقستاننىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندەگى جاڭا كەزەڭمەن تىكەلەي بايلانىستىردى.
«بۇل – قازاقستاننىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندە جاڭا تاريحي كەزەڭ باستالعانىن كورسەتەتىن ماڭىزدى وقيعا. وسى سايلاۋ ءسىزدىڭ ەلىڭىزدىڭ جان-جاقتى دامۋىنا، ءسىز جۇرگىزگەن كەڭ اۋقىمدى رەفورمالاردىڭ جالعاسۋىنا جانە العا قويعان مىندەتتەرىڭىزدىڭ ورىندالۋىنا قىزمەت ەتەدى. مەن بۇعان كامىل سەنەمىن. قۇرىلتاي قىزمەتىنە تابىس تىلەيمىن.
ءوزارا بەلسەندى ءارى جەمىستى ساياسي ديالوگىمىز ازەربايجان-قازاقستان ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىنىڭ ودان ءارى نىعايۋىنا تىڭ سەرپىن بەردى. ەكى ەل اراسىنداعى بەرىك نەگىزگە قۇرىلعان دوستىق قارىم-قاتىناس پەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىمىزدىڭ ارقاسىندا حالىقتارىمىزدىڭ مۇددەسى جولىندا جوعارى قارقىنمەن دامىپ، تەرەڭدەي بەرەدى»، – دەدى يلحام اليەۆ.
باكۋدىڭ باعالاۋىنان قازاقستانداعى ىشكى ساياسي وزگەرىستەر مەن ەكىجاقتى ستراتەگيالىق قاتىناستاردىڭ ءوزارا بايلانىسى بايقالادى. اليەۆ قۇرىلتايدىڭ قۇرىلۋىن ەلدىڭ ىشكى رەفورمالارىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە عانا ەمەس، قازاقستاننىڭ الداعى دامۋ باعىتىنا ىقپال ەتەتىن ماڭىزدى ساياسي قادام رەتىندە باعالاپ وتىر.
«حالىقارالىق ارەناداعى ابىروي-بەدەل»
يزرايل مەملەكەتىنىڭ پرەزيدەنتى يتسحاك گەرتسوگ ءوز قۇتتىقتاۋىندا قازاقستانداعى وزگەرىستەرگە جەكە ساپارى بارىسىندا كۋا بولعانىن اتاپ ءوتىپ، ەلدەگى رەفورمالاردىڭ حالىقارالىق بەدەلگە ىقپالىنا نازار اۋداردى.
«جىل باسىندا قازاقستانعا جاساعان تاريحي ساپارىم اياسىندا ءسىزدىڭ پاراساتتى باسشىلىعىڭىزبەن قول جەتكىزىلىپ جاتقان ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە ءتانتى بولدىم. اتالعان وزگەرىستەر ەكىجاقتى ىنتىماعىمىزدى بەكىتىپ، قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ابىروي-بەدەلىنىڭ ارتا تۇسۋىنە جانە ەلىڭىزدىڭ گۇلدەنە بەرۋىنە سەپتىگىن تيگىزەتىنىنە سەنىمدىمىن»، – دەپ باعا بەردى.
گەرتسوگتىڭ باعالاۋىندا قازاقستانداعى وزگەرىستەردىڭ ىشكى ساياسي ماڭىزىمەن قاتار، ونىڭ حالىقارالىق بەدەلگە اسەرى الدىڭعى ورىنعا شىعادى. بۇل – رەفورمالاردىڭ قازاقستاننىڭ سىرتقى بايلانىستارىن نىعايتۋداعى رولىنە بەرىلگەن باعا.
«اشىق سايلاۋ ناۋقانىن وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى»
تمد باس حاتشىسى سەرگەي لەبەدەۆتىڭ باعاسى سايلاۋدىڭ ۇيىمداستىرىلۋ ساپاسىنا قاتىستى بولدى.
«تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ بايقاۋشىلارى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنىڭ جوعارى دەڭگەيىنە، بارلىق ساتىداعى كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ كاسىبيلىگىنە كوز جەتكىزدى. بۇل ۇلتتىق زاڭناماعا تولىق ساي كەلەتىن اشىق سايلاۋ ناۋقانىن وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى».
بۇل پىكىر قۇرىلتاي سايلاۋىنا ساياسي باعا بەرۋمەن قاتار، ونىڭ ۇيىمداستىرىلۋ بارىسىنا حالىقارالىق بايقاۋشىلار تاراپىنان بەرىلگەن باعالاۋدى كورسەتەدى.
ءبىر وقيعاعا بەرىلگەن بىرنەشە باعا – ءبىر ورتاق تۇسىنىك
شەتەلدىك كوشباسشىلاردىڭ قۇتتىقتاۋلارىن تۇتاستاي قاراعاندا، ولاردىڭ ارقايسىسى قازاقستانداعى ساياسي وزگەرىستەردىڭ بەلگىلى ءبىر قىرىنا باسىمدىق بەرگەنىن اڭعارۋعا بولادى.
رەسەي پرەزيدەنتى سايلاۋ ناتيجەسىن قوعامنىڭ قازىرگى ساياسي باعىتتى قولداۋىمەن بايلانىستىرسا، وزبەكستان باسشىسى ونى ساياسي جۇيەنى جەتىلدىرەتىن جاڭا كەزەڭ رەتىندە باعالايدى. قىرعىزستان پرەزيدەنتى مەملەكەتتىلىك پەن ينستيتۋتتاردى نىعايتۋعا، تاجىكستان باسشىسى ۇلتتىق بىرلىك پەن تۇراقتى دامۋعا، ازەربايجان پرەزيدەنتى جاڭا تاريحي كەزەڭگە، ال يزرايل باسشىسى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلىنىڭ ارتۋىنا نازار اۋدارعان.
ال تمد بايقاۋشىلارى سايلاۋ پروتسەسىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋ دەڭگەيىن اتاپ ءوتتى.
وسى پىكىرلەردىڭ بارلىعىن بىرىكتىرەتىن نەگىزگى وي – قۇرىلتايدىڭ قۇرىلۋى قازاقستانداعى ساياسي رەفورمالاردىڭ جاڭا كەزەڭى رەتىندە قابىلدانىپ وتىر.
