قازاقستان ەسكىرگەن مۇناي-گاز نىساندارىنداعى اۋقىمدى مەتان شىعىندارىن جويۋ جۇمىستارىنا كىرىسىپ، قازىردىڭ وزىندە سەگىز اعىپ كەتۋ جاعدايىن جويدى. بۇل تۋرالى The Guardian باسىلىمى جازدى، دەپ حابارلايدى «ادىرنا» ءتىلشىسى.
سوڭڭعى ءبىر جىلدا مەتان بويىنشا ەسكەرتۋ جانە ارەكەت ەتۋ جۇيەسى (MARS) ەلىمىزگە قاتىستى 38 ەسكەرتۋدى تىركەگەن.
الەمدەگى مەتان شىعارىندىلارى ەڭ كوپ 50 نىساننىڭ قاتارىنا قازاقستاننان ءبىر عانا نىسان – ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنىڭ كومپرەسسورلىق ستانتسياسى ەنگەن. ونداعى بولجامدى شىعارىندىلار كولەمى جىلىنا شامامەن 29,9 مىڭ توننا مەتاندى قۇرايدى. قازاقستان ازىرگە وسى نىسانعا قاتىستى ەسكەرتۋگە جاۋاپ بەرمەگەن.
سونداي-اي تۇركىمەنستان دا العاش رەت سەگىز مەتان شىعىنى جويىلعان. سوڭعى ءبىر جىلدا تۇركىمەنستانعا مەتان شىعارىندىلارىنا قاتىستى 192 ەسكەرتۋ جىبەرىلگەن. ەل اۋماعىندا MARS انىقتاعان الەمدەگى ەڭ ءىرى التى مەتان شىعىنىنىڭ ۇشەۋى جانە ەڭ ءىرى 50 جاعدايدىڭ توعىزى تىركەلگەن. اشحاباد ەسكەرتۋلەردىڭ شامامەن 20 پايىزىنا جاۋاپ بەرىپ، وقيعا ورنىنان اقپارات پەن اقاۋلاردى جويۋ جوسپارىن ۇسىنعان.
ال ەسكەرتۋلەر سانى بويىنشا ەكىنشى ورىندا تۇرعان اقش-تا (138 حابارلاما) سوڭعى ءبىر جىلدا مەتان شىعىنىنا جاۋاپ بەرۋ نەمەسە ونى جويۋ فاكتىلەرى تىركەلمەگەن. يران، رەسەي جانە قىتاي دا بىردە-ءبىر ەسكەرتۋگە جاۋاپ قايتارماعان. ال مەكسيكا، برازيليا جانە ارگەنتينا 100 پايىزدىق ارەكەت ەتۋ دەڭگەيىن كورسەتكەن.
MARS جۇيەسى جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن وننان استام سپۋتنيكتەن الىنعان دەرەكتەردى تالداپ، ىقتيمال مەتان شىعىندارىن انىقتايدى. كەيىن بۇل مالىمەتتەر ەكى دەڭگەيلى ساراپتامادان وتەدى. راستالعان جاعدايلار تۋرالى ءتيىستى ۇكىمەتتەر مەن كومپانيالارعا حابارلانادى. ەگەر جاۋاپتا وقيعا ورنىنان الىنعان مالىمەتتەر مەن اقاۋدى جويۋ نيەتى كورسەتىلسە، ول رەسمي جاۋاپ رەتىندە تىركەلەدى. ال شىعىننىڭ جويىلعانى تۋرالى اقپارات بەرىلگەن جاعدايدا، MARS شىعارىندىلار تولىق توقتاعانىن راستاعانعا دەيىن نىساندى باقىلاۋدا ۇستايدى.
مەتان – كومىرقىشقىل گازىنا قاراعاندا جىلۋدى 80 ەسە ءتيىمدى ۇستايتىن قۋاتتى پارنيكتىك گاز. ول قازىرگى جاھاندىق جىلىنۋدىڭ شامامەن 25 پايىزىنا سەبەپ بولىپ وتىر. «سۋپەر-ەميتەنت» ساناتىنا جاتاتىن، ياعني ءبىر عانا قۇبىردان نەمەسە جەلدەتكىشتەن ساعاتىنا توننا-توننا گاز شىعاراتىن ءىرى شىعىندار پلانەتانى ميلليون جول تالعامايتىن كولىكتەن نەمەسە تۇتاس ءبىر كومىر ەلەكتر ستانتسياسىنان دا كۇشتى قىزدىرادى.
2023 جىلى تۇرىكمەنستان مەتاننىڭ اسا ءىرى شىعىندارى بويىنشا الەمدىك كوشباسشى اتانعانى حابارلانعان بولاتىن. ەلدەگى ەكى ءىرى كەن ورنىنان 2022 جىلى بولىنگەن مەتان شىعارىندىلارىنىڭ جاھاندىق جىلىنۋعا اسەرى ۇلىبريتانيانىڭ بارلىق كومىرتەك شىعارىندىلارىنان دا جوعارى بولعان. ساراپشىلار بۇل جاعدايدى تاڭعالارلىق ءارى الاڭداتارلىق دەپ باعالاعان.
وسىدان كەيىن اشحابادتا ماسەلە كەڭ رەزونانس تۋدىرىپ، ۇكىمەت بۇۇ، ەۋرووداق جانە وزگە دە سەرىكتەستەرمەن ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتكەن. 2023 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا تۇركىمەنستان مەتان جونىندەگى جاھاندىق مىندەتتەمەگە قوسىلىپ، 2030 جىلعا قاراي مەتان شىعارىندىلارىن 30 پايىزعا قىسقارتۋعا ۋاعدالاسقان.
قورشاعان ورتانى قورعاۋ قورىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى دەن گروسسماننىڭ ايتۋىنشا، «مۇناي-گاز سالاسىنداعى مەتان شىعارىندىلارىن قىسقارتۋ – بۇگىندە كليماتتىڭ لاستانۋىن ازايتۋدىڭ ەڭ جىلدام ءارى ەڭ ءتيىمدى ءتاسىلى».
جالپى العاندا MARS جۇيەسىنىڭ ەسكەرتۋلەرى ناتيجەسىندە الەم بويىنشا 43 مەتان شىعىنى جويىلعان. ولاردىڭ كوبى جەدەل ءارى كوپ شىعىنسىز رەتتەلسە، كەيبىرى مۇقيات جوسپارلاۋ مەن قوسىمشا قارجىلاندىرۋدى قاجەت ەتكەن.
