بۇرلەن ادىلەتقىزى – شىڭجاڭ ولكەسى، ءدوربىلجىن اۋدانىنىڭ تۋماسى. 2003 جىلى دۇنيەگە كەلگەن جاس ساياحاتشى بيىل قازاقستاندى 76 كۇن بويى قوس دوڭگەلەكتى تۇلپارىمەن ارالاعان.
بۇرلەننىڭ ايتۋىنشا، قازاقستانعا ۆەلوسيپەدپەن ساياحاتتاۋدى ول قاڭتار ايىنان باستاپ جوسپارلاعان. ساۋىردە جولعا شىققان ول ەلدى ارالاپ، اتامەكەنمەن تەرەڭىرەك تانىسىپتى. ساپار بارىسىندا جولدىڭ قيىندىعىمەن قاتار، قازاق تىلىندەگى كەيبىر سوزدەردى تۇسىنۋدەگى قيىندىقتارعا دا تاپ بولعان.
"ادىرنا" ءتىلشىسى جاس ساياحاتشىمەن ساپارى، جولداعى قيىندىقتار، قازاق تىلىندەگى قىزىقتى وقيعالار جانە ۆەلوسيپەدىنىڭ جوعالۋىنا قاتىستى جاعداي تۋرالى سۇحباتتاستى.
– ءسىزدى 2024 جىلدىڭ تامىزىندا قىتايدان قازاقستانعا ۆەلوسيپەدپەن كەلگەن قازاق قىزى رەتىندە بىلەمىز. وسى ساپاردا قانداي قيىندىقتارعا تاپ بولدىڭىز؟
– قازاقستانعا 26 كۇندە كەلدىم. بۇل ساپاردا قيىندىقتار بولدى. نەگىزىندە، تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر كوپ كەزدەستى. ويتكەنى ول كەزدە مەن 20 جاستامىن جانە تۇڭعىش رەت شەتەلگە شىعىپ جاتىرمىن. ونىڭ ۇستىنە، العاش رەت وسىنداي ۆەلوسيپەد ساياحاتىن باستاپ جاتقان سوڭ، كوپ ادام وعان تۇسىنبەي قارادى.
قىتاي جاعىنان ءوتىپ، ۆەلوسيپەدىمدى الىپ، «قورعاس» شەكاراسىنان جاركەنتكە كەلدىم. جاركەنتكە كەلە سالىسىمەن، جاڭادان ءوتىپ جاتقان سوڭ، قازاقشا سويلەيتىن اۋىلعا بارعان كەزدە قازاقشامنىڭ ءسال جەتىسپەيتىنىن بايقادىم. ويتكەنى 20 جىلدان بەرى قىتاي تىلىندە سويلەپ ۇيرەندىم. قازاقستانعا كەلگەندە كەيبىر سوزدەردى بىلمەي قالعان كەزدەرىم بولدى.
مىسالى، «دارەتحانا» مەن ء«دارىحانا» دەگەن سوزدەر وتە ۇقساس قوي. ءبىر جولى دۇكەنگە كىرىپ قاراسام، ءدارى ساتىپ جاتىر ەكەن. «سول ءدارىحانا ما؟» دەپ سۇرايىن دەپ، «دارەتحانا ما؟» دەپ ايتىپ، ءوزىم كۇلىپ جىبەرگەن كەزدەرىم بولعان.
– ال قازاقستاندى ارالاۋ ۇنادى ما؟ ەل ىشىندەگى ساياحات قالاي ءوتتى؟
– قازاقستاندى ۆەلوسيپەدپەن ارالاپ شىعۋدى وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ ويلاستىردىم. ءساۋىر ايىندا جولعا شىقتىم. «جىبەك جولىن باسىپ وتەيىن» دەگەن وي بولدى.
ۆەلوسيپەدپەن ءجۇرۋ مەن ءۇشىن وتە ءتيىمدى بولدى. كەيبىر جەرلەردىڭ اراسى جاقىن بولعاندىقتان، كولىكپەن جۇرگەننەن گورى ۆەلوسيپەدپەن اينالىپ شىعۋعا ىڭعايلى بولدى.
- شامامەن ەل ارالاۋعا قانشا تەڭگە كەتتى؟
- ەسەپتەيتىن بولساق، وسى ساپارعا شامامەن 1,5 ميلليون تەڭگە كەتكەن شىعار. نەگىزى، مەن ساياحاتىمدى باتىستان باستادىم. بارلىق وڭىردە جۇرگەن كەزدە ءبىرىنشى كۇننەن باستاپ ءبىر نارسەگە قاتتى تاڭعالدىم. مەنى تانىماسا دا، جولدا توقتاپ: «كومەك كەرەك پە؟» – دەپ سۇرايتىن ادامدار وتە كوپ بولدى.
سول كەزدەن باستاپ قازاقتىڭ قوناقجايلىعىن شىنىمەن سەزىنە باستادىم. تاس جولدا كۇن سايىن قيىندىقتار بولدى. ويتكەنى جەل سوقتى، كۇن بار. ونىڭ ۇستىنە، جولداعى كولىكتەر وتە تەز جۇرەدى. ولار ءوتىپ بارا جاتقان كەزدە مەنى دە وزىنە تارتىپ، بىلايشا سورىپ الىپ كەتەتىندەي اسەر بولادى.
جەل قاتتى سوققان كەزدە مەنى جول شەتىنە قاراي شىعارىپ جىبەرەتىن. نەشە رەت جەلدەن قۇلاعان كەزدەرىم دە بولدى. بىراق قازاقستان ماعان ۇنادى. سارايشىق، جىمپيتى ۇنادى، مۋزەيى بار ەكەن.
الاشورداسىنىڭ، زيالىلارىنىڭ تۇرعان ۇيلەرىن كوردىم. ءبارى ۇنادى. ەرەكشە اسەر قالدىردى.
–ۆەلوسيپەدپەن ەل ارالاۋىڭىزعا اتا-اناڭىز قارسى بولمادى ما؟
– اكە-شەشەم ءاردايىم مەنىڭ شەشىمدەرىمدى قولداپ وتىرادى. مەن ولارعا ەڭ باستىسى قاۋىپسىزدىككە ءمان بەرەتىنىمدى، وزىمە سەنىمدى ەكەنىمدى جانە بۇل جۇمىستى ەڭسەرىپ شىعاتىنىما سەنەتىنىمدى كورسەتسەم، ولار مەنى قولدايدى. قازىرگى تاڭدا مەنىمەن ماقتانادى.
– ساپارىڭىزدى اياقتاپ، استاناعا ورالدىڭىز. بىرنەشە اپتا بۇرىن ۆەلوسيپەدىڭىزگە قاتىستى قيىن جاعداي بولعانىن دا ايتتىڭىز. ەل ارالاعان تەمىر تۇلپارىڭىز «ۇرلاندى» دەگەن اقپارات تا تارادى. راس پا؟
– نەگىزى، مەن «ۇرلاندى» دەپ ايتپادىم، «جوعالدى» دەپ ايتتىم. بۇل وقيعا شىلدە ايىنىڭ سوڭىندا بولدى.مەن قىتاي ەلىنە قاراي بارۋىم كەرەك بولدى.
ۆەپلوسيپەدتى قۇربىما «قاراي تۇرشى» دەپ قالدىرىپ كەتتىم. مەن قىتايعا جەتكەن سوڭ، شامامەن جارتى ايدان سوڭ، مەن ۆەلوسيپەدتى قالدىرعان وتباسىنان قوڭىراۋ كەلدى. قۇربىمنىڭ اعاسى: «ۆەلوسيپەدىڭ قاي ورىندا تۇرعان ەدى؟» دەپ سۇرادى. مەن سول كەزدە تاڭقالدىم. ۆەلوسيپەدىمدى قاي جەرگە قالدىرعانىمدى ايتتىم. ءبىر اپتادان سوڭ كەرى حابارلاستىم. «ۆەلوسيپەدىم بار ما، جوق پا؟» دەپ سۇرادىم.
«قازىر جوق ەكەن، مۇمكىن، كۇزەتتەگىلەر بىلەتىن شىعار» دەپ جاۋاپ بەردى. مەن ول كەزدە ەموتسياعا بەرىلىپ، سوزگە كەپ قالدىق. «ونى مەن امانات دەپ، سەنىم ارتىپ، تاستادىم عوي. نەگە جاعداي بولدى؟» دەگەن سوزدەر ايتىلدى. كەيىن ءبىز حابارسىز كەتتىك. ءبىر اي ءوتتى. ۆەلوسيپەد تۋرالى ەشتەڭە بىلمەدىم. سوسىن مەن ينستاگرامىما سالدىم.
«ۆەلوسيپەدىم جوعالدى» دەپ سالعانمىن. بالكىم، بۇل ءبارى ءۇشىن ماڭىزدى جاعداي بولماسا دا، مەن ءۇشىن ۆەلوسيپەد ەل ىشىنە مەنى اپارعان قۇرال. سول ۆەلوسيپەد ارقاسىندا بارلىق جەرگە تابانىمدى تىرەدىم. مەن ءۇشىن وتە ىستىق بولدى. ينستاگرامىما سول كەزدەگى جاعدايىمدى ايتتىم، ءبولىستىم.
پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى سول كەزدە ماعان كومەكتەسىپ، ءبىر تاۋلىككە جەتپەي، ماعان ۆەلوسيپەدىمدى تاۋىپ بەردى.
- قازىر ۆەلوسيپەد ءسىزدىڭ قولىڭىزدا عوي؟
- ءيا.
- وتە كەرەمەت! سۇحبات ءۇشىن كوپ راقمەت!
سىمبات ناۋحان
«ادىرنا» ۇلتتىق پورتالى
