2026 جىلعى 30–31 قازاندا Almaty Management University (AlmaU) ۋنيۆەرسيتەتىندە «بولاشاق ۋنيۆەرسيتەتى – تۇتاس تۇلعانى قالىپتاستىرۋ ورتاسى: ۇلى دالا مۇراسى جانە زاماناۋي شەشىمدەر» تاقىرىبىنداعى TOLYQ ADAM-2026 حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى ءوتتى.
ءىس-شارا زەرتتەۋشىلەردى، ۋنيۆەرسيتەت باسشىلارىن جانە حالىقارالىق ساراپشىلاردى بىرىكتىرىپ، بولاشاق ءبىلىم بەرۋدىڭ قانداي بولۋى كەرەكتىگىن، سونداي-اق ونىڭ دامۋىندا قازاقستاننىڭ فيلوسوفيالىق مۇراسى، ۇلى دالا تاجىريبەسى مەن زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ تاسىلدەرى قانداي ءرول اتقارا الاتىنىن تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەردى. كونفەرەنتسيانى AlmaU-دىڭ School of Social Sciences and Transformative Humanities مەكتەبى مەن Tolyq Adam Institute ۇيىمداستىردى.
تالقىلاۋدىڭ نەگىزگى وزەگىنە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ميسسياسى كاسىبي ءبىلىم بەرۋمەن جانە ماماندار دايارلاۋمەن عانا شەكتەلمەيتىنى تۋرالى يدەيا اينالدى. جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – ستۋدەنتتەردىڭ دەربەس ويلاۋىن، ادامگەرشىلىك جاۋاپكەرشىلىگىن، ديالوگ قۇرۋ قابىلەتىن جانە قوعام ومىرىنە سانالى تۇردە قاتىسۋىن دامىتۋعا جاعداي جاساۋ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اكەركە ابىلايحان ءوز سوزىندە:
«ۋنيۆەرسيتەتتىڭ مىندەتى – تەك ساپالى ءبىلىم بەرۋ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى، ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى ۇستاناتىن جانە الەۋمەتتىك تۇرعىدان كەمەل تۇلعالاردى تاربيەلەۋ. زياتكەرلىك دامۋ ادامنىڭ ەموتسيونالدىق جانە تۇلعالىق دامۋىمەن قاتار ءجۇرۋى ءتيىس. AlmaU-دىڭ THE Awards Asia 2026 حالىقارالىق سىيلىعىنىڭ جەڭىمپاز اتانۋى – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ىزگىلەندىرۋگە نەگىزدەلگەن ءبىلىم بەرۋ ۇستانىمىنىڭ ايقىن دالەلى. اباي فيلوسوفياسىنداعى ەڭ ماڭىزدى وسيەتتەردىڭ ءبىرى – ادامزاتتى ءسۇيۋدى ومىرلىك باستى ۇستانىم ەتۋ. ونىڭ سوزدەرى تەك وتكەن ءداۋىردىڭ وي-تولعامدارىن ءبىلدىرىپ قانا قويمايدى. ولار بۇگىنگى كۇنى دە ارقايسىمىزعا تىكەلەي ءۇن قاتىپ، ءبىلىمنىڭ ماقساتى ادامدى تەك جان-جاقتى ءبىلىمدى ەتىپ قانا قويماي، كاسىبي بىلىكتى، جاۋاپتى ءارى ادامگەرشىلىگى مول تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىرۋ ەكەنىن ەسكە سالادى» – دەپ اتاپ ءوتتى.
كونفەرەنتسيانىڭ العاشقى كۇنى زاماناۋي ءبىلىم بەرۋدىڭ ماڭىزدى سۇراقتارىنىڭ بىرىنە جاۋاپ ىزدەۋگە ارنالدى: جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە ۋنيۆەرسيتەت تۇلەگى قانداي ادام بولىپ قالىپتاسۋى كەرەك؟ قاتىسۋشىلار كاسىبي قۇزىرەتتەردى سىني ويلاۋمەن، ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارمەن جانە الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكپەن قالاي ۇشتاستىرۋعا بولاتىنىن، سونداي-اق بۇل ۇدەرىستە اباي فيلوسوفياسى مەن ۇلى دالانىڭ زياتكەرلىك مۇراسى قانداي ورىن الاتىنىن تالقىلادى.
ء«بىلىمدى بولۋ – تەك كوپ ءبىلۋ عانا ەمەس، سول ءبىلىمدى قوعام يگىلىگىنە جاراتا ءبىلۋ. سوندىقتان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ مىندەتى – ءبىلىم بەرۋمەن عانا شەكتەلمەي، ءوز بەتىنشە ويلاي الاتىن، ادامگەرشىلىك تۇرعىدان دۇرىس شەشىم قابىلدايتىن جانە قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنەتىن تۇلعانى قالىپتاستىرۋ» – دەدى AlmaU رەكتورى تيمۋر بۋلدىباەۆ.
AlmaU نەگىزىن قالاۋشى ءارى پرەزيدەنتى اسىلبەك كوجاحمەتوۆ ابايدىڭ اقىل، جۇرەك جانە قايرات بىرلىگىن دارىپتەيتىن «تولىق ادام» تۇجىرىمداماسىنا توقتالدى.
ء«بىز تەحنولوگيالار، جاڭا ماماندىقتار مەن بولاشاقتىڭ داعدىلارى تۋرالى ءجيى ايتامىز. الايدا وسى وزگەرىستەردىڭ ارتىندا ەڭ باستى سۇراق قالادى: ۋنيۆەرسيتەت تۇلەگى قانداي ادام بولىپ قالىپتاسۋى كەرەك؟ ءبىز اباي فيلوسوفياسىن كاسىبي ءبىلىم ادامگەرشىلىك باعدارلارمەن، دەربەس ويلاۋمەن جانە قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكپەن تولىقتىرىلاتىن ءبىلىم بەرۋ مودەلىنىڭ نەگىزى رەتىندە قاراستىرامىز»، – دەپ اتاپ ءوتتى ول.
وسى فيلوسوفيالىق يدەيا AlmaU-دا جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان، ستۋدەنتتەردىڭ جان-جاقتى دامۋىنا باعىتتالعان Tolyq Adam ءبىلىم بەرۋ مودەلىنىڭ نەگىزىنە اينالدى.
كونفەرەنتسيانىڭ نەگىزگى بايانداماسىن ورتالىق ەۋرازيا مەن تۇركى-موڭعول الەمىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋشى، پروفەسسور Joo-Yup Lee ۇسىندى. ول تۇتاس تۇلعا تۇجىرىمداماسىن تۇركى جانە قازاق كوشپەلى قوعامدارىنىڭ تاريحي كونتەكسىندە قاراستىرىپ، بولاشاق ادامىنا قاتىستى تىڭ يدەيالاردىڭ قاينار كوزى رەتىندە تاريحي مۇراعا نازار اۋدارۋدى ۇسىندى.
«كوشپەندىلەر جان-جاقتى دامىعان، جاۋىنگەرلىك، اڭشىلىق، مال باعۋ جانە قولونەر شەبەرلىگىن قاتار مەڭگەرگەن تۇلعالار بولدى. ۇنەمى تاجىريبە جيناقتاۋ، ءتارتىپ پەن ۇزدىكسىز ۇيرەنۋ ولاردىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن شىڭداپ، ستراتەگيالىق ويلاۋ قابىلەتىن دامىتتى ءارى قولدا بار رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋعا ۇيرەتتى. مىقتى كوشباسشىلار مەن ولارعا ادال ءىزباسارلاردىڭ بىرلىگى ارقاسىندا قازاق حالقى جەكە ۇلت رەتىندە قالىپتاسىپ، عاسىرلار بويى ءوزىنىڭ بولمىسىن، بىرەگەيلىگىن جانە دەربەستىگىن ساقتاپ قالدى» – دەپ ءبولىستى ول.
تاريحي تاقىرىپتى پاريج-نانتەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى Marie Favereau جالعاستىردى. ول ونلاين فورماتتا التىن وردا مىسالىندا وتكەن مەن بولاشاقتىڭ ءوزارا بايلانىسىنا ارنالعان بايانداما جاسادى. تسيۋريح ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الەۋمەتتىك جانە مادەني انتروپولوگيا پروفەسسورى Peter Finke «دالاداعى الەۋمەتتىك ءومىر: زاماناۋي الەمگە ارنالعان ءۇش ساباق» تاقىرىبىندا بايانداما جاساپ، كوشپەلى قوعامداردىڭ تاجىريبەسىنە توقتالدى.
مادەني مۇرانىڭ تۇلعا قالىپتاستىرۋداعى ىقپالى تۋرالى AlmaU-دىڭ Professor of Practice, مادەنيەتتانۋشى، فيلوسوف، قازاق ميفولوگياسى مەن ءداستۇرلى مادەنيەتىن زەرتتەۋشى، PhD دارەجەسى بار پروفەسسور Zira Nauryzbai ءسوز سويلەدى. ونىڭ بايانداماسى قازاق مادەنيەتىندەگى تۇلعا قالىپتاستىرۋداعى مۋزىكانىڭ رولىنە جانە ۇلى دالا دۇنيەتانىمىنداعى مۋزىكالىق مۇرانىڭ ماڭىزىنا ارنالدى.
پىكىرتالاسقا سونداي-اق كوشپەلى پەداگوگيكا مەن جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا مودەلدەرىن زەرتتەيتىن لوندون ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى Mark Ingham; ورتالىق ازيا تاريحى مەن وركەنيەتى سالاسىنىڭ مامانى، ۇلتتىق شىعىس تىلدەرى مەن وركەنيەتتەرى ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى Catherine Poujol; سونداي-اق ە. ا. بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورى Ainash Mustoyapova قاتىستى. ول كوشپەلى وركەنيەتتى، تاريحي جادتى جانە قازاق بىرەگەيلىگىن زەرتتەيدى.
تاريحي-فيلوسوفيالىق تالقىلاۋدان كەيىن قاتىسۋشىلار تۇتاس تۇلعا يدەياسىن ۋنيۆەرسيتەتتىك ورتادا ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىنە كوشتى.
AlmaU-دىڭ ءبىلىم بەرۋ مودەلىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ School of Social Sciences and Transformative Humanities مەكتەبىنىڭ دەكانى ايجان ساپارگاليەۆا تانىستىردى.
«Tolyq Adam ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى AlmaU-دا 2023 جىلدان بەرى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. باعدارلاما ابايدىڭ فيلوسوفيالىق مۇراسىن زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ ادىستەمەلەرىمەن ۇشتاستىرىپ، تۇتاس تۇلعانى دامىتۋعا باعىتتالعان. 2026 جىلى Tolyq Adam Times Higher Education Awards Asia حالىقارالىق سىيلىعىنىڭ «Teaching and Learning Strategy of the Year» نوميناتسياسى بويىنشا جەڭىمپاز اتاندى. AlmaU ورتالىق ازيادا بۇل ماراپاتقا يە بولعان العاشقى ۋنيۆەرسيتەت بولدى»، – دەپ ءبولىستى ول.
كونفەرەنتسيا اياسىنداعى ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى – «TOLYQ ADAM: A University Model for Whole-Person Education – Conceptual Foundations, Methodology, Evidence and Implementation» اتتى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. كىتاپ اۆتورلارى – دوكتور ايجان ساپارگاليەۆا، دوكتور الميرا تاباەۆا، ماريا شميدت، دوكتور مەرۋەرت سەيدۋمانوۆا جانە مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى شولپان ساعاتوۆا. اۆتورلار قازاقستاندىق تۇتاس ءبىلىم بەرۋ مودەلىنىڭ فيلوسوفيالىق نەگىزدەرىن، ءادىسناماسىن جانە ونى ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزۋ تاسىلدەرىن تانىستىردى.
قازاقستاندىق مودەلدى تالقىلاۋدان كەيىن قاتىسۋشىلار حالىقارالىق تاجىريبەگە نازار اۋدارىپ، ءارتۇرلى ەلدەردىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرى ادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى وقۋ باعدارلامالارىنا قالاي ەنگىزەتىنىن قاراستىردى.
Bard College جانىنداعى جازۋ جانە ويلاۋ ينستيتۋتى (Institute for Writing and Thinking, IWT) ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ءارى گۋمانيتارلىق جانە جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىن وقىتۋ پەداگوگيكاسى ورتالىعىنىڭ تەڭ ديرەكتورى Michelle Hoffman بولاشاق ۋنيۆەرسيتەتىندەگى جازۋدىڭ ءرولىن جاڭاشا پايىمداۋعا ارنالعان بايانداماسىن ونلاين فورماتتا ۇسىندى. ول جازۋدىڭ ويلاۋدى دامىتۋ مەن سانالى وقۋعا ىقپال ەتەتىن قۇرال رەتىندەگى ماڭىزىنا توقتالدى. اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پەداگوگيكا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى گۇلنار مۇراتباەۆا بولاشاق مۇعالىمدەردى دايىنداۋداعى «تولىق ادام» تۇجىرىمداماسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ الەۋەتى تۋرالى ايتتى.
گونكونگ پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (EdUHK) گۋمانيتارلىق عىلىمدار فاكۋلتەتى دەكانىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ءارى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ جانە يننوۆاتسيالار اكادەمياسىنىڭ اتقارۋشى تەڭ ديرەكتورى Pamela Pui Wan Leung ستۋدەنتتەردىڭ بويىندا قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋ تاسىلدەرىن تانىستىردى.
وقۋ باعدارلامالارىن رەفورمالاۋ تاجىريبەسىمەن Symbiosis حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دەكانى، پروفەسسورى، وڭتۇستىك ازيا جانە اسەان ەلدەرىمەن حالىقارالىق بايلانىستار مەن ارىپتەستىكتى دامىتۋ باعىتىنىڭ جەتەكشىسى دوكتور Asmita Dani ءبولىستى.
«قازىرگى الەمدە تسيفرلىق داعدىلاردى مەڭگەرىپ، جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانا ءبىلۋ جەتكىلىكسىز. سونىمەن قاتار ەموتسيونالدىق ينتەللەكتىنى، ەمپاتيانى جانە وزگە ادامداردى تۇسىنە ءبىلۋ قابىلەتىن دامىتۋ اسا ماڭىزدى. ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسى زياتكەرلىك دامۋدى ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارمەن، ەموتسيونالدىق كەمەلدىكپەن جانە قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكپەن ۇشتاستىرا وتىرىپ، جان-جاقتى دامىعان تۇتاس تۇلعانى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس. تەحنولوگيالار ءبىزدىڭ مۇمكىندىكتەرىمىزدى كەڭەيتكەنىمەن، ولاردى قالاي پايدالاناتىنىمىزدى ايقىندايتىن – ادامنىڭ بويىنداعى ادامي قاسيەتتەر»، – دەپ اتاپ ءوتتى ول.
ەكس-مارسەل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلوسوفيا پروفەسسورى ءارى جيل-گاستون گرانجە ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى Pascal Taranto گۋمانيتارلىق جانە الەۋمەتتىك عىلىمدارداعى يننوۆاتسيالار، سونداي-اق جاساندى ينتەللەكت اگەنتتەرىن دە پايدالاناتىن LABΩ زەرتتەۋ پلاتفورماسىن دامىتۋ تۋرالى باياندادى.
ەتيكالىق كوشباسشىلىق پەن سىني ويلاۋ ماسەلەلەرىن قىرعىز رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ءجۇسىپ ابدراحمانوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ دامۋ جانە يننوۆاتسيالار ءبولىمىنىڭ باسشىسى سۋران راباەۆ كوتەردى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كاسىپكەرلىك زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى جانە دوكتورانتى ايگەرىم تارباعاتاەۆا تولىق ادامنىڭ فيلوسوفياسىنا نەگىزدەلگەن تۇراقتى بولاشاق ءۇشىن ادامعا باعىتتالعان كاسىپكەرلىك تاقىرىبىن ۇسىندى.
تالقىلاۋ گۋمانيتارلىق پەداگوگيكا مەن جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم بەرۋگە ينتەگراتسيالاۋدان باستاپ، ۋنيۆەرسيتەتارالىق اليانستارعا، ەتيكالىق كوشباسشىلىق پەن تۇراقتى كاسىپكەرلىككە دەيىنگى بىرنەشە باعىتتى قامتىدى. قاتىسۋشىلار ءۇشىن ورتاق ماسەلە وزگەرىسسىز قالدى: ۋنيۆەرسيتەتتىك ورتانى كاسىبي دامۋمەن قاتار، تۇلعالىق قالىپتاسۋعا دا ىقپال ەتەتىن كەڭىستىككە قالاي اينالدىرۋعا بولادى؟
31 قازاندا كونفەرەنتسيا شەبەرلىك ساباقتارى مەن پراكتيكالىق سەمينارلار فورماتىندا جالعاستى. قاتىسۋشىلار قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن وقىتۋ، TOLYQ ADAM ءادىسناماسى، جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم بەرۋدە قولدانۋ جانە تۇتاس تۇلعانى دامىتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاۋدى جالعاستىردى. سونىمەن قاتار حالىقارالىق اكادەميالىق ىنتىماقتاستىققا جانە زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ تاسىلدەرىن ۋنيۆەرسيتەتتىك ورتاعا ءىس جۇزىندە ەنگىزۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
TOLYQ ADAM-2026 كونفەرەنتسياسى حالىقارالىق اكادەميالىق ديالوگتى نىعايتۋعا جانە ۇلتتىق زياتكەرلىك مۇرانى، زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ءارى ادامدى جان-جاقتى دامىتۋ قۇندىلىقتارىن ۇشتاستىراتىن ءبىلىم بەرۋ مودەلدەرىن دامىتۋعا باعىتتالعان.
