12–15 qaŋtar aralyǧynda ötken Venadaǧy Türkı aptalyǧy Türkı memleketterı ūiymynyŋ (TMŪ) aituly ıs-şaralarynyŋ bırı bolyp, Ūiymnyŋ köpjaqty deŋgeidegı körınımdılıgın jäne halyqaralyq deŋgeidegı köpjaqty özara yqpaldastyǧyn edäuır nyǧaitty.
TMŪ-ǧa müşe elder, Venadaǧy halyqaralyq ūiymdardy, diplomatiialyq missiialar, sarapşylar, mädeniet qairatkerlerı men türkı diasporasynyŋ ökılderın bır arnaǧa toǧystyrǧan Türkı aptalyǧy Türkı älemınıŋ ortaq mūrasyn, strategiialyq baǧyt-baǧdaryn jäne yntymaqtastyǧyn keşendı türde tanytty.
Körmenıŋ aşylu saltanaty
Türkı älemınıŋ örkenietter arasyndaǧy rölı Venada därıpteldı. Venadaǧy Türkı aptalyǧy bır aptalyq baǧdarlama bastalmas būryn TMŪ men Venadaǧy diplomatiialyq missiia ökılderınıŋ basyn qosqan jūmys kezdesuınen bastaldy.
Türkı aptalyǧynyŋ alǧaşqy ıs-şarasy retınde TMŪ men Türkı akademiiasy bırlesıp ūiymdastyrǧan «Jıbek joly boiyndaǧy Türkı älemı» taqyrybynda ötken fotokörmesı Bırıkken Ūlttar Ūiymynyŋ Venadaǧy bölımşesınde (UNOV) aşyldy. Aşylu saltanatyna Venadaǧy halyqaralyq ūiymdardyŋ joǧary lauazymdy tūlǧalary, diplomatiialyq missiia basşylary men märtebelı qonaqtar qatysty.
Atalmyş jiynda BŪŪ-nyŋ Esırtkı jäne qylmys jönındegı basqarmasynyŋ (UNODC) operasiialar jönındegı direktordyŋ mındetın atqaruşy ökılı Bo Matiasen, Türkı memleketterı ūiymynyŋ (TMŪ) Bas hatşysy, Elşı Kubanychbek Omuraliev, Äzerbaijannyŋ TMŪ-ǧa töraǧalyǧy aiasynda Äzırbaijan Respublikasy Syrtqy ıster ministrınıŋ orynbasary Samir Şarifov, BŪŪ-nyŋ Önerkäsıptık damu ūiymy (UNIDO) Bas direktorynyŋ orynbasary Fatu Haidara jäne BŪŪ-nyŋ Ǧaryş keŋıstıgı jönındegı ıster basqarmasy (UNOOSA) direktorynyŋ orynbasary Driss El-Hadani, sondai-aq Atom energiiasy jönındegı halyqaralyq agenttıktıŋ Bas direktordyŋ mındetın atqaruşysy Luis Longoriia söz söiledı.
Söz tızgının alǧan qonaqtar Türkı älemınıŋ ūlaŋ-ǧaiyr keŋıstıkte örkenietterdı bailanystyrǧan tarihi rölıne toqtalyp, Jıbek jolyn jahandyq bailanystylyqtyŋ mäŋgılık simvoly retınde baǧalady. Körme Türkı älemınıŋ tarihi tereŋdıgın, mädeni äraluandyǧyn jäne örkeniettık mūraǧa qosqan ülesın Venadaǧy ziialy qauymǧa baian ettı.
TMŪ Bas hatşysy Elşı Kubanychbek Omuraliev Venadaǧy halyqaralyq ūiymdardyŋ joǧary lauazymdy ökılderımen, atap aitqanda, MAGATE Bas direktory Rafael Mariano Grossi, UNOOSA direktorynyŋ orynbasary Driss El-Hadani jäne UNIDO Bas direktorynyŋ orynbasary Fatu Haidaramen bırqatar joǧary deŋgeidegı ekıjaqty kezdesuler ötkızdı. Kezdesulerde institusionaldyq dialogty tereŋdetu, naqty ärı nätijege baǧyttalǧan yntymaqtastyq baǧyttaryn aiqyndau, sondai-aq önerkäsıptık damu, innovasiia, ǧylym jäne ozyq tehnologiialar salalarynda TMŪ-nyŋ halyqaralyq qauymdastyqpen özara ıs-qimylyn nyǧaitu mäselelerı talqylandy.
Joǧary deŋgeidegı döŋgelek üstel otyrysy
Orta dälızdıŋ strategiialyq maŋyzy köpjaqty alaŋda talqylandy.
13 qaŋtarda Türkı aptalyǧy aiasynda TMŪ Bas hatşysy Elşı Kubanychbek Omuraliev Europadaǧy qauıpsızdık jäne yntymaqtastyq ūiymynyŋ (EQYŪ) Bas hatşysy Feridun H. Sinirlioǧlumen kezdestı. Būl kezdesu TMŪ men Venada ornalasqan jetekşı köpjaqty instituttar arasyndaǧy tyǧyz ärı syndarly dialogty taǧy bır märte rastady.
Türkı aptalyǧynyŋ negızgı saiasi ıs-şaralarynyŋ bırı de «Jıbek jolynan Orta dälızge: kölık pen saudany jeŋıldetu arqyly bailanystylyqty damytu» atty taqyrybymen EQYŪ-nyŋ Hofburg ǧimaratynda ötken joǧary deŋgeidegı döŋgelek üstel jiyny boldy.
Aşylu saltanatynda EQYŪ Bas hatşysy Feridun H. Sinirlioǧlu men TMŪ Bas hatşysy Elşı Kubanychbek Omuraliev söz söiledı. Otyrysty EQYŪ-nyŋ Ekonomikalyq jäne ekologiialyq qyzmetter jönındegı üilestıruşısı Elşı Bakyt Djusupov jürgızdı.
Jiynǧa TMŪ-ǧa müşe memleketterdıŋ kölık jäne sauda salalaryndaǧy joǧary lauazymdy ökılderı, Halyqaralyq avtomobil tasymaldau odaǧy (IRU) men Düniejüzılık bank siiaqty halyqaralyq ūiymdardyŋ ökılderı, qarjy instituttary jäne jeke sektordyŋ müddelı taraptary qatysty. Qatysuşylar Orta dälızdıŋ Şyǧys–Batys baǧytyndaǧy bailanystylyq, saudany jeŋıldetu, infraqūrylymdyq yqpaldasu jäne ornyqty ekonomikalyq damu tūrǧysynan artyp kele jatqan strategiialyq maŋyzyn talqylady. Is-şara TMŪ-nyŋ öŋırlık jäne jahandyq bailanystylyq kün tärtıbın damytudaǧy belsendı ärı bastamaşyl rölın aişyqtady.
Türkı önerpazdarynyŋ gala konsertı
Venadaǧy Türkı aptalyǧy aiasynda 2026 jylǧy 13 qaŋtarda MuTh konsert jäne teatr zalynda Türkı önerpazdarynyŋ gala konsertı öttı. Is-şaraǧa Venadaǧy halyqaralyq ūiym ökılderı, diplomatiialyq missiia qyzmetkerlerı, türkı diasporasynyŋ müşelerı men ziialy qauymnan tūratyn 400-den astam qonaq qatysty.
Türkı memleketterınen kelgen önerpazdardyŋ sahnalyq qoiylymdary Türkı älemınıǧ bai ärı san qyrly mädeni mūrasyn aişyqtap, körermennıŋ zor yqylasyna bölendı.
Diaspora baǧdarlamasy institusionaldyq äleuet pen halyqtar arasyndaǧy bailanystardy nyǧaitty.
Türkı aptalyǧy aiasynda TMŪ men Äzerbaijan Respublikasynyŋ Diasporamen jūmys jönındegı memlekettık komitetınıŋ ūitqysymen, Venadaǧy Äzerbaijan mädeni ortalyǧynda TMŪ-nyŋ 3-şı Diaspora äleuetın arttyruǧa arnalǧan oqytu baǧdarlamasy öttı. Baǧdarlama TMŪ-ǧa müşe memleketterdıŋ diplomatiialyq missiia basşylaryn, diaspora ūiymdarynyŋ jetekşılerın jäne Europanyŋ är tükpırınen kelgen türkı diasporasy ūiymdarynyŋ ökılderınıŋ basyn qosty.
Aşylu saltanatynda TMŪ Bas hatşysy Elşı Kubanychbek Omuraliev pen TMŪ-ǧa müşe elderdıŋ Venadaǧy Tötenşe jäne Ökılettı elşılerı men tūraqty ökılderı söz söiledı. Sessiialarda diaspora ūiymdarynyŋ institusionaldyq äleuetın nyǧaitu, diasporalyq jelıler arasyndaǧy üilestırudı arttyru jäne halyqtar arasyndaǧy bailanysty bekemdeu mäselelerı pysyqtaldy. Sondai-aq türkı diasporasynyŋ Türkı älemın halyqaralyq deŋgeide tanytudaǧy rölı talqylandy.
Vena Türkı aptalyǧynyŋ qorytyndylary
Venadaǧy Türkı aptalyǧy Türkiia Respublikasynyŋ töraǧalyǧymen ūiymdastyrylǧan saotanatty qabyldaumen aiaqtaldy. Jenevada ötken alǧaşqy türkı aptalyǧynan keiın ötken ekınşı aituly ıs-şara būl bastamanyŋ institusionaldanǧan ärı ornyqty platformaǧa ainalǧanyn körsettı.
TMŪ Hatşylyǧy TMŪ-ǧa müşe memleketterdıŋ ükımetterı men diplomatiialyq missiialaryna, BŪŪ-nyŋ Venadaǧy bölımşesıne, EQYŪ-ǧa, tiıstı ūiymdar men diaspora ökıldıkterıne, sondai-aq, TMŪ-ǧa töraǧalyǧy aiasynda Äzerbaijan Respublikasyna qoldaulary üşın şynaiy alǧys bıldırdı.
Venadaǧy būl jiyn Türkı aptalyǧynyŋ dialog, mädeni özara yqpaldastyq jäne serıktestık üşın tūraqty ärı institusionaldanǧan platformaǧa ainalyp kele jatqanyn taǧy bır märte aişyqtady.
Jalpy alǧanda, Venadaǧy Türkı aptalyǧy Türkı älemınıŋ strategiialyq baǧyt-baǧdaryn, mädeni mūrasy men yntymaqtastyq kün tärtıbın köpjaqty jüienıŋ özegınde tiımdı türde paş etken joǧary deŋgeidegı diplomatiialyq bastama boldy. Is-şara Türkı memleketterı ūiymynyŋ syndarly halyqaralyq akter retındegı rölınıŋ artyp kele jatqanyn taǧy bır märte rastap, dästürge ainalǧan Türkı aptalyǧy bastamasyn aldaǧy jyldarda da älemnıŋ özge de maŋyzdy diplomatiialyq ortalyqtarynda jalǧastyruǧa berık negız qalady.
