Bışkektıŋ Bırınşı Mai audandyq soty Qyrǧyzstanda ülken qoǧamdyq rezonans tudyrǧan bilıktı küşpen basyp aluǧa ärekettendı degen ıs boiynşa ükım şyǧardy. Sot būrynǧy Ūlttyq qauıpsızdık memlekettık komitetınıŋ (ŪQMK) töraǧasy Qamşybek Täşievtı, Jogorku Keŋestıŋ būrynǧy töraǧasy Nūrlanbek Tūrǧynbek uuluyn jäne eks-deputat Qūrmanqūl Zuluşevtı kınälı dep tanydy, dep habarlaidy “Adyrna” portaly VVS-ge sıltep.
Sot üş saiasatker men osy ıs boiynşa taǧy bes aiyptaluşyny tört jylǧa bas bostandyǧynan aiyryp, üş jyldyq probasiia belgıledı. Eger osy üş jyl ışınde olar zaŋdy nemese probasiia talaptaryn būzsa ǧana, naqty türme jazasyn öteidı.
Sondai-aq sot barlyq segız aiyptaluşynyŋ mülkın tärkıleu turaly şeşım qabyldady. Sonymen bırge sudia Aziret Mederov olardyŋ barlyǧyn qyzmettık ökılettıgın asyra paidalanu aiyby boiynşa aqtady.
Ükım jariialanǧannan keiın qamauda otyrǧan aty köpşılıkke asa tanys emes bes aiyptaluşy sot zalynda bosatyldy.
Būǧan deiın, 1 şıldede, prokuror barlyq aiyptaluşylardy toǧyz jylǧa bas bostandyǧynan aiyrudy sūraǧan bolatyn. Memlekettık aiyptauşy ıstıŋ qūpiia ekenıne sılteme jasap, pıkır bıldıruden bas tartty.
Täşievtıŋ advokaty İkramidin Aitqūlov BBC-ge bergen sūhbatynda özı de, qorǧauyndaǧy tūlǧa da taǧylǧan aiyptarmen kelıspeitının aitty. Onyŋ sözınşe, prokuror aiyptaluşylardyŋ kınäsın däleldeitın «eşqandai dälel» ūsynbaǧan.
Parlamenttıŋ būrynǧy töraǧasy Nūrlanbek Tūrǧynbek uulu jurnalisterge būl ıstı tüsındırıp, bilıktı basyp aluǧa ärekettendı degen aiypty «absurd» dep atady.
«Özderıŋız de tüsınesızder: men bilıktıŋ ışınde jürıp, bilıktı qalai basyp alamyn? Özımnen özım bilıktı qalai tartyp alamyn? Eger men, özderıŋız aitqandai, memlekettegı ekınşı adam bolsam, onda mūndai aiyptaulardyŋ özı qisynsyz», — dedı saiasatker.
57 jastaǧy Qamşybek Täşiev Qyrǧyzstan prezidentı Sadyr Japarovtyŋ 15 jyldan astam uaqyt boiy eŋ jaqyn serıkterınıŋ bırı boldy. 2020 jylǧy qazanda ol ŪQMK töraǧasy bolyp taǧaiyndalyp, keiın Premer-ministrdıŋ orynbasary qyzmetın de qatar atqardy.
Biylǧy aqpanda prezidenttıŋ jaqyn serıgı barlyq memlekettık qyzmetterınen bosatyldy. Būǧan parlamentke 75 adamnyŋ kezekten tys prezident sailauyn ötkızu turaly ündeuı tüskennen keiıngı jaǧdai sebep boldy.
Ündeuge saiasatkerler, qoǧam qairatkerlerı jäne būrynǧy şeneunıkter qol qoiǧan. Keiın olardyŋ keibırıne qatysty bilıktı küşpen basyp aluǧa ärekettenu boiynşa qylmystyq ıs qozǧaldy.
Qamşybek Täşiev 30 säuırde bilıktı küşpen basyp aluǧa ärekettendı degen ıs boiynşa küdıktı retınde tanyldy. Sonymen qatar oǧan qyzmettık ökılettıgın asyra paidalandy degen aiyp taǧyldy.
Is qūpiia dep jariialanyp, sot prosesı mamyr aiynyŋ ortasynda bastaldy. Nätijesınde ıs nebärı bır jarym ai ışınde qaralyp şyqty.
Advokat İkramidin Aitqūlovtyŋ aituynşa, onyŋ qorǧauyndaǧy azamatqa 75 adamnyŋ ündeuın daiyndauşylarmen bailanysy boldy degen aiyp taǧylǧan.
Būl ündeude «prezidenttıŋ jaŋa sailauyn şūǧyl türde ötkızu bastamasyn köteru» ūsynylǧan. «75-tıŋ haty» qazırgı bilıktıŋ jetıstıkterın — memlekettılıktı nyǧaitu, körşı eldermen şekara mäselelerın retteu, sybailas jemqorlyqpen küres jäne basqa da jūmystardy atap ötuden bastalady. Ekınşı bölıgınde «qazırgı joǧary basşylyq qyzmetınıŋ alǧaşqy kezeŋı qisyndy türde aiaqtaldy» dep körsetılgen.
Parlament töraǧasy Nūrlanbek Tūrǧynbek uulu būl ündeudı 9 aqpanda alǧan. Kelesı künı Täşiev ŪQMK töraǧasy qyzmetınen bosatyldy. Osydan keiın elde bırqatar qyzmetten bosatular men tūtqyndaular bastaldy. Sol kezde Tūrǧynbek uulu da parlament töraǧasy qyzmetınen ketıp, keiın deputattyq mandatynan aiyryldy.
Halyqaralyq respublikalyq instituttyŋ (IRI) saualnamalaryna säikes, soŋǧy jyldary Täşievtıŋ reitingı 14%-dan 22%-ǧa deiın ösken. Al prezident Sadyr Japarovqa degen senım deŋgeiı 35–38% şamasynda saqtalǧan.
Qyrǧyzstan Joǧarǧy sotynyŋ Konstitusiialyq palatasynyŋ tüsındıruınşe, kelesı prezident sailauy 2027 jyldyŋ qaŋtarynda ötuı tiıs. Sol kezde Japarovtyŋ alǧaşqy prezidenttık merzımı aiaqtalady. Jaŋartylǧan Konstitusiia oǧan taǧy bır merzımge qaita sailanuǧa mümkındık beredı.
