Ükımet jaŋa KazSat-3R ǧaryştyq bailanys jüiesın qūruǧa 10,4 mlrd teŋgeden astam qarajat böldı. Tiıstı qaulyǧa Premer-ministr Oljas Bektenov qol qoidy, dep habarlaidy «Adyrna» tılşısı.
Halyqaralyq valiutaǧa şaqqanda şamamen 22,31 mln dollarlyq qarajat qoldanystaǧy KazSat-3 apparatyn almastyratyn jaŋa KazSat-3R sputniktık bailanys jüiesın jasauǧa jūmsalmaq.
KAZSAT-3R, MÜMKINDIGIŊ QANDAI?
KazSat-3-tıŋ josparlanǧan paidalanu merzımı 2029 jyly aiaqtalady. Jaŋa apparat ūlttyq sputniktık bailanys jüiesınıŋ üzdıksız jūmysyn qamtamasyz etedı.
«Jobany jüzege asyru sputniktık bailanys jelılerı men teleradio habar taratu jüiesınıŋ tūraqty jūmysyn qamtamasyz etıp, halyq az qonystanǧan jäne şalǧai eldı mekenderde internetke qoljetımdılıktı keŋeituge mümkındık beredı. Sonymen qatar aqparattyq qauıpsızdık deŋgeiı artyp, Qazaqstannyŋ tehnologiialyq egemendıgı nyǧaiady»,– delıngen habarlamada.
Qazırgı taŋda KazSat ǧaryştyq bailanys jüiesınıŋ mümkındıkterın elımızdıŋ ırı bailanys operatorlary men memlekettık qūrylymdar paidalanady. Jüie arqyly teleradio habarlaryn taratu, derekterdı jetkızu, mobildı bailanys jäne internet qyzmetterı körsetıledı. Jüiege 19 bailanys operatory qosylǧan jäne telehabar taratu qyzmetın 2 millionnan astam abonent paidalanady.
65 MLN DOLLARLYQ ÄUELGI KAZSAT QANDAI EDI?
Qazaqstannyŋ alǧaşqy bailanys jerserıgı KazSat-1 ülken ümıtpen ūşyrylǧan edı. Onyŋ qyzmet etu merzımı 10–12 jyl bolady dep boljanǧanymen, apparat ekı jylǧa da jetpedı. Jobaǧa şamamen 65 million dollar jūmsaldy.
Qazaqstan 2004 jyldyŋ köktemınde jeŋıl geostasionarlyq KazSat-1 jerserıgın jasaudy Reseidıŋ Hrunichev atyndaǧy memlekettık ǧaryştyq ǧylymi-öndırıstık ortalyǧyna tapsyrdy.
Alǧaşqyda KazSat-1-dı 2005 jyldyŋ jeltoqsanynda ūşyru josparlanǧan. Alaida «Iаhta» platformasynda jasalǧan «Monitor-E» jerserıgın basqaruda qiyndyqtar tuyndap, qosymşa tekseruler jürgızu turaly şeşım qabyldanǧan edı.
Apparat Baiqoŋyr ǧaryş ailaǧyna 2006 jylǧy 28 säuırde jetkızılıp, 18 mausymda ǧana ǧaryşqa ūşyryldy. Jerserıktıŋ kommersiialyq paidalanyluy 2006 jyldyŋ qaraşasynda bastaldy. Oǧan teleradio habar taratu jäne internet jelılerı köşırıldı. 2007 jyldyŋ soŋyna qarai KazSat josparlanǧan quatynyŋ 70 paiyzyna deiın jükteldı.
APAT PA, AJAL MA?
Alaida 2008 jylǧy 10 qaŋtarda alǧaşqy aqau tırkeldı. Jerserık bırneşe saǧatqa baqylaudan joǧaldy. Alty aidan keiın taǧy bır tötenşe jaǧdai boldy. Sol kezdegı Ūlttyq ǧaryş agenttıgınıŋ basşysy Talǧat Mūsabaev apparattyŋ ısten şyǧuyna tehnikalyq aqau sebep bolǧanyn jetkızdı.
2008 jylǧy 30 qazanda Hrunichev ortalyǧynyŋ mamandary jerserıkpen bailanysty qalpyna keltırdı. Bıraq 26 qaraşada apparat qaitadan joǧalyp, būl joly bırjola ısten şyqty. Ol basqaru signaldaryna jauap bermei, baǧdarsyz ūşuǧa köştı. Mamandardyŋ aituynşa, basqaru qozǧaltqyştary keşenınıŋ ısten şyǧuy jüienı qalpyna keltıruge mümkındık bermegen.
Qazaqstan joǧalǧan jerserık üşın ötemaqyny tek 2011 jyldyŋ tamyzynda aldy. Elge 40 million dollardan astam qarajat tölengenımen, būl barlyq şyǧyndy jappady.
115 MLN DOLLARLYQ EKINŞI KAZSAT TA KEŞIGIP ŪŞTY
Ekınşı jerserıktı äzırleu jūmystary alǧaşqy apparat tolyq joǧalmai tūryp bastalǧan edı. 2006 jyly Hrunichev ortalyǧymen KazSat-2-nı jasau jäne ūşyru turaly kelısımşart jasaldy. 2009 jyly Talǧat Mūsabaev jobada būrynǧy qatelıkter eskerılgenın habarlady. Atap aitqanda, jerserıktıŋ basqaru jüiesındegı reseilık qūrylǧylar fransuzdyŋ EADS Astriumkompaniiasynyŋ jabdyqtaryna auystyrylǧan. Sondai-aq kepıldık merzımı ūzartylǧan. Jobanyŋ qūny 115 million dollardy qūrady.
Degenmen, būl jerserık te belgılengen merzımde ūşyryla almady. Mamandar tek dänekerleu jūmystarynan ǧana emes, jerserıktıŋ jūmys algoritmınen de eleulı qateler tapqan. Ūşyru merzımı bırneşe ret keiınge şegerıldı. Osy üşın Hrunichev ortalyǧy Qazaqstanǧa aiyppūl töledı. Onyŋ naqty kölemı jariialanǧan joq. Aqyry KazSat-2 2011 jyldyŋ şıldesınde ǧaryşqa ūşyryldy.
Būl apparat telehabar taratuǧa, telefon bailanysyna, derekter almasuǧa jäne keŋjolaqty internet qyzmetterıne arnalǧan.
"ER KEZEGI ÜŞKE DEIIN"
Keiınnen būl jerserıkpen de qiyndyqtar tuyndady. Bır künı taŋǧy saǧat 08:22-de apparatpen bailanys üzıldı. Respublikalyq ǧaryştyq bailanys ortalyǧynyŋ mälımetınşe, mamandar Hrunichev ortalyǧynyŋ ökılderımen bırge bailanys pen operatorlar jelısınıŋ jūmysyn qalpyna keltıru jūmystaryn jürgızgen. Sol kezde KazSat-2 resurstaryn Qazaqstandaǧy 13 bailanys jäne telehabar taratu operatory paidalanǧan. Bailanys şamamen segız saǧattan keiın qaita ornatyldy.
Üşınşı ūlttyq jerserıktı äzırleu 2010 jyly bastaldy. Sol jyly Talǧat Mūsabaev būdan bylai qazaqstandyq ǧaryş apparattaryn äzırleuşıler tek tender arqyly taŋdalatynyn mälımdedı.
KazSat-3 jobasyn akademik M.F. Reşetnev atyndaǧy «Aqparattyq sputniktık jüieler» kompaniiasy jeŋıp aldy. Jerserık «Ekspress-1000NTA» platformasy negızınde jasaldy. Onyŋ basty erekşelıgı – jetıldırılgen jylu retteu jüiesı. Apparat Ku diapazonyndaǧy 28 transpondermen jabdyqtalǧan.
Mamandardyŋ esepteuınşe, KazSat-3 Qazaqstanǧa 15 jyldan astam uaqyt qyzmet etuı tiıs.
KazSat-3 pen «Luch-5V» ǧaryş apparatyn alyp şyqqan «Proton-M» zymyran-tasyǧyşy 2014 jylǧy 28 säuırde ūşyryldy. 2016 jylǧy 1 nauryzda synaq jūmystary aiaqtalyp, ūlttyq sputniktık teledidar qyzmetı – Otau TV abonentterı osy jerserıkke köşırıldı.
KazSat-3 paidalanuǧa berılgennen berı onyŋ jūmysynda eleulı aqaular tırkelgen joq.
