فوتو جي كومەگىمەن جاسالدى
سوڭعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە قۇمار ويىنعا، ەسىرتكىگە تاۋەلدىلەر سانى ارتىپ بارادى. بۇل قۇبىلىس ونىڭ «جەكە تاڭداۋ» عانا ەمەس، الەۋمەتتىك قاۋىپ ەكەنىن كورسەتتى. مەملەكەتتىڭ ءوزى دابىل قاعىپ باستادى. نەگىزى تاۋەلدىلىك جاس تالعامايتىن ماسەلە. بۇل ءار بۋىندا ءارتۇرلى سيپات الاتىن كۇردەلى الەۋمەتتىك پروبلەما. ال ونىمەن كۇرەسۋدىڭ ءتيىمدى ءتاسىلى قانداي؟ MNU Newsroom ءتىلشىسى تاۋەلدىلىكتەن ەمدەلگەن ءۇش ءتۇرلى كەزەڭنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ، سۇقبات الدى.
«6-سىنىپتا وقىپ ءجۇرىپ، قۇمار ويىنعا تاۋەلدى بولدىم»
20 جاستاعى شەرحان وسىدان 4 جىل بۇرىن تاۋەلدىلىكتەن ەمدەلىپ شىققان. “قۇمار ويىنعا دەگەن قۇشتارلىعىم 6-سىنىپتا باستالدى. باسىندا دوسىممەن قىزىعىپ، 200-500 تەڭگە تىكتىم. ونلاين ويناۋ تەز ءارى وڭاي. سولاي ويناپ جۇرگەندە قالاي 5 جىل ۋاقىت ءوتىپ كەتكەنىن بايقامادىم،”- دەيدى.
“مەن ەر بالا رەتىندە اتا-انامنان اقشا سۇراماي، ءوزىم تابىس تاپقىم كەلدى. ولاردىڭ ءۇمىتىن اقتاعىم كەلدى. بىراق وسىنىڭ ءبارى مەنى تاۋەلدىلىككە الىپ كەلدى”، – دەيدى ول.
باستاپقىدا جاي اۋەستىك سەكىلدى كورىنگەن بۇل ادەت كەيىن شەرحاننىڭ ساناسىن جاۋلاپ، ول جاقىندارىنان، اسىرەسە دوستارى مەن اتا-اناسىنان اقشا سۇراۋدى جيىلەتكەن. ودان ءارى اناسىنان ءىرى كولەمدە اقشا ۇرلاعانىن دا جاسىرمايدى. شەرحان كوپ ۋاقىتىن كومپيۋتەرلىك كلۋبتاردا وتكىزگەن. سونىڭ سالدارىنان جاقىندارى ونىڭ قۇمار ويىنعا تاۋەلدى بولا باستاعانىن دەر كەزىندە بايقاماعان. قازىر ول بۇل كەزەڭدى ارتتا قالدىرعانىن ايتادى. وڭالتۋ ورتالىعىندا ەم قابىلداپ، تاۋەلدىلىكتى جەڭگەنىن ءوزىنىڭ ماڭىزدى جەتىستىگى رەتىندە باعالايدى.
“كوپ ادام تاۋەلدى ەكەنىن جاسىرادى. ال مەن كەرىسىنشە، ەمدەلىپ شىققانىمدى ماقتان تۇتامىن. سەبەبى ورتالىقتا مەنەن 10–20 جاس ۇلكەن ادامدار بولدى. مەن ول كەزدە نەبارى 16 جاستا ەدىم. ولاردىڭ جاعدايىن كورىپ، بولاشاعىمنىڭ قانداي بولاتىنىن ءتۇسىندىم. سوندىقتان ەڭ الدىمەن ءوزىم ءۇشىن وزگەرۋگە شەشىم قابىلدادىم. اقشانى قايتا تابۋعا بولادى، بىراق كەتكەن ۋاقىت پەن جۇيكەنى قايتارۋ قيىن”، – دەيدى ول.
قازىرگى تاڭدا شەرحان كاسىبي سپورتپەن اينالىسادى. بۇگىندە ول قۇمار ويىندارعا قايتا ورالۋ تۋرالى ويلامايتىنىن ايتتى.
«قۇمار ويىن ويناپ، 90 ملن تگ قارىزعا باتتىم»
ال جەكە وڭالتۋ ورتالىعىندا ەم الىپ جۇرگەن 31 جاستاعى ادىلەت 90 ميلليون تەڭگەدەن استام قارىزعا باتىپ، سالدارىنان باسقا قالاعا كەتۋگە ءماجبۇر بولعانىن ايتتى. قۇمار ويىنعا ول دا شەرحان سەكىلدى اۋەستىكپەن كەلگەن. العاشقى ستاۆكاسىن 2017 جىلى 5 مىڭ تەڭگەدەن باستاعان ادىلەت ۋاقىت وتە كەلە تاۋەلدىلىككە قالاي تۇسكەنىن اڭعارماي قالعان. ءتىپتى جاقىندارىنىڭ تەلەفوندارىن جانە باعالى زاتتارىن ۇرلاۋعا دەيىن بارعان. كوپ ۇزاماي بۇل جاعدايدان تۋىستارى حاباردار بولادى جانە ادىلەتكە كومەكتەسۋ ماقساتىندا نەسيەلەرى مەن قارىزدارىن جاۋىپ بەرىپتى. الايدا، ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، مۇنداي ارەكەت تاۋەلدى ادامعا كومەكتەسۋدىڭ ەڭ ءتيىمسىز ءارى قاتە جولدارىنىڭ ءبىرى.
“جاقىندارى كومەكتەسەمىن دەپ كوپ جاعدايدا كەرىسىنشە زيانىن تيگىزىپ جاتادى. ماسەلەن، لۋدوماننىڭ قارىزىن بىردەن جاۋىپ بەرەدى. بىراق بۇل ماسەلەنى شەشپەيدى. كەرىسىنشە، قارىزى جابىلعان سوڭ ادام ءوزىن جەڭىل سەزىنىپ، قايتادان ويىنعا ورالادى،” – دەيدى پسيحولوگ سەرىكگۇل سالي.
ال ادىلەت بولسا، تاۋەلدىلىكتىڭ سالدارى ونىڭ ءومىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتكەنىن ايتادى.
“كوپ قارىز الىپ، استاناعا قاشىپ كەتتىم. وتباسىممەن شامامەن 5 جىل ارالاسپادىم. ەمدەلۋگە تىرىستىم، بىراق ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ قايتا ويناۋعا دەگەن قۇمارلىق پايدا بولاتىن،” - دەپ ەسكە الادى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا، ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت قۇمار ويىننان الشاق جۇرگەن. الايدا كەيىن الكوگولگە اۋەستىك پايدا بولادى. بىراق ودان دا قاناعات تاپپاعان سوڭ، قايتادان ويىنعا ورالعان. تاۋەلدىلىك كۇشەيگەن كەزەڭدە ول قارىزدان قاشىپ، بىرنەشە قالا اۋىستىرۋعا ءماجبۇر بولعانىن دا جاسىرمادى.
ء“وزىمنىڭ دەرتكە شالدىققانىمدى مويىنداۋ وتە قيىن بولدى. وڭالتۋ ورتالىعىنا تۇسپەس بۇرىن وسى جاسقا دەيىن ءوز-وزىممەن مۇنداي جۇمىس جاساپ كورمەپپىن. بارلىعى پسيحولوگپەن جۇمىس كەزىندە، بالا كەزىمنەن باستاپ بۇگىنگە دەيىنگى ءومىرىمدى قايتا سارالاعان ساتتە وزگەردى. بۇل ماعان قاتتى اسەر ەتتى،” - دەيدى ادىلەت.
ادىلەتتىڭ كلينيكادا ەم الىپ جاتقانىنا شامامەن 4 اي بولعان. ەمدەۋ كۋرسى اياقتالعان سوڭ، ول ءوزى سەكىلدى قۇمار ويىنعا تاۋەلدى جاندارعا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك جەلىدە جەكە بلوگ جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
«ىشىمدىكپەن 43 جىل كۇرەستىم»
فوتو جي كومەگىمەن جاسالدى
67 جاستاعى نۇرلاننىڭ دا الكوگولگە تاۋەلدىلىگى 13 جاستا اۋەستىكپەن باستالعان. بۇل ادەت ۋاقىت وتە كەلە ۋشىعىپ، ءومىرىن استان-كەستەن ەتكەن. جاقىندارى مەن اتا-اناسى قانشا كومەكتەسۋگە، ەمدەتۋگە تىرىسقانىمەن، ناتيجە بولماعان. وكىنىشكە قاراي، بارلىق ارەكەت زايا كەتكەن. سونىڭ سالدارىنان دەنساۋلىعى سىر بەرىپ، جەكە بيزنەسىنەن ايىرىلىپ، بانكروتقا ۇشىراعان، جانۇياسى تاستاپ كەتكەن. بۇل اۋىرتپالىقتارعا شىداي الماعان ول وزىنە قول جۇمساۋعا دەيىن بارعانىن جاسىرمايدى. نۇرلان ەمدەلۋدىڭ ءتۇرلى تاسىلدەرىن قولدانىپ كورگەنىن. الايدا ولاردىڭ ەشقايسىسى ناتيجە بەرمەگەن.
“باسقالارعا كومەكتەسكەن شىعار. بىراق ءدىن دە، ناركولوگتار دا، پسيحيترلار دا، پسيحولوگتار دا كومەكتەسە المادى. ماعان بۇل ادىستەر مۇلدە اسەر ەتپەدى. سوندىقتان ناقتى سەبەبىن ايتا المايمىن، ونىڭ جاۋابى جوق”، - دەيدى ول.
نۇرلان تەك سوڭىندا، وسىدان 11 جىل بۇرىن ءانونيمدى الكوگوليكتەر چاتىنا قوسىلۋ ارقىلى بەلگىلى ءبىر قولداۋ تاپقان. سونان بەرى مۇلدەم ىشىمدىك ىشپەگەنىن ايتادى. ياعني ول ءوزى سەكىلدى جاندارمەن جاقىن ارالاسۋدىڭ ارقاسىندا وزىندەگى دەرتكە كوزقاراسىن وزگەرتىپ، ناتيجەگە جەتكەن.
ءۇش كەيىپكەرىمىزدىڭ تاعدىرى ءۇش ءتۇرلى بولعانىمەن، ولاردى بايلانىستىراتىن ءبىر عانا دۇنيە. ولاردىڭ ۇشەۋىندە دە تاۋەلدىلىك باستاپقىدا ءجاي عانا اۋەستىكپەن باستالىپ، كەيىن ءوزىن توقتاتا الماي قالعان. شەرحان وڭالتاۋ ورتالىعىنداعى ويىن قۇرباندارىنىڭ ءومىرىن كورە وتىرىپ، ەسىن جيسا، ادىلەت تەرەڭ پسيحولوگيالىق تەراپيالار ارقىلى تاۋەلدىلىك تۇزاعىنان بوساۋد. ال اعا بۋىن وكىلى نۇرلان بۇل ادىستەردى قابىلداي المادى، وعان ءوزى سەكىلدى جانداردىڭ ءانونيمدى بايلانىسى كۇش بەرىپ، اراقتى مۇلدە تاستادى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، كەيىنگى جىلدارى تاۋەلدىلىكتىڭ تەك تارالۋى ەمەس، وعان دەگەن كوزقاراس تا وزگەرگەن. جاستار اراسىندا بۇل ماسەلەگە دەگەن پىكىرلەر سالىستىرمالى تۇردە اشىق. الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن اقپاراتتاردىڭ قولجەتىمدى بولۋىنىڭ ارقاسىندا ولار تەراپيا، پسيحولوگ كومەگى، ونلاين كەڭەس سياقتى مۇمكىندىكتەردى جاقسى بىلەدى. ال بۇل تاۋەلدىلىكتىڭ قاي ءتۇرى بولسا دا پسيحولوگيالىق بۇزىلىس ەكەنىن ەرتە مويىنداۋعا سەپ بولماق.
ءمولدىر قابىكەن
