Foto Jİ kömegımen jasaldy
Soŋǧy uaqytta elımızde qūmar oiynǧa, esırtkıge täueldıler sany artyp barady. Būl qūbylys onyŋ «jeke taŋdau» ǧana emes, äleumettık qauıp ekenın körsettı. Memlekettıŋ özı dabyl qaǧyp bastady. Negızı täueldılık jas talǧamaityn mäsele. Būl är buynda ärtürlı sipat alatyn kürdelı äleumettık problema. Al onymen küresudıŋ tiımdı täsılı qandai? MNU Newsroom tılşısı täueldılıkten emdelgen üş türlı kezeŋnıŋ ökılderımen kezdesıp, sūqbat aldy.
«6-synypta oqyp jürıp, qūmar oiynǧa täueldı boldym»
20 jastaǧy Şerhan osydan 4 jyl būryn täueldılıkten emdelıp şyqqan. “Qūmar oiynǧa degen qūştarlyǧym 6-synypta bastaldy. Basynda dosymmen qyzyǧyp, 200-500 teŋge tıktım. Onlain oinau tez ärı oŋai. Solai oinap jürgende qalai 5 jyl uaqyt ötıp ketkenın baiqamadym,”- deidı.
“Men er bala retınde ata-anamnan aqşa sūramai, özım tabys tapqym keldı. Olardyŋ ümıtın aqtaǧym keldı. Bıraq osynyŋ bärı menı täueldılıkke alyp keldı”, – deidı ol.
Bastapqyda jai äuestık sekıldı körıngen būl ädet keiın Şerhannyŋ sanasyn jaulap, ol jaqyndarynan, äsırese dostary men ata-anasynan aqşa sūraudy jiıletken. Odan ärı anasynan ırı kölemde aqşa ūrlaǧanyn da jasyrmaidy. Şerhan köp uaqytyn kompiuterlık klubtarda ötkızgen. Sonyŋ saldarynan jaqyndary onyŋ qūmar oiynǧa täueldı bola bastaǧanyn der kezınde baiqamaǧan. Qazır ol būl kezeŋdı artta qaldyrǧanyn aitady. Oŋaltu ortalyǧynda em qabyldap, täueldılıktı jeŋgenın özınıŋ maŋyzdy jetıstıgı retınde baǧalaidy.
“Köp adam täueldı ekenın jasyrady. Al men kerısınşe, emdelıp şyqqanymdy maqtan tūtamyn. Sebebı ortalyqta menen 10–20 jas ülken adamdar boldy. Men ol kezde nebärı 16 jasta edım. Olardyŋ jaǧdaiyn körıp, bolaşaǧymnyŋ qandai bolatynyn tüsındım. Sondyqtan eŋ aldymen özım üşın özgeruge şeşım qabyldadym. Aqşany qaita tabuǧa bolady, bıraq ketken uaqyt pen jüikenı qaitaru qiyn”, – deidı ol.
Qazırgı taŋda Şerhan käsıbi sportpen ainalysady. Bügınde ol qūmar oiyndarǧa qaita oralu turaly oilamaitynyn aitty.
«Qūmar oiyn oinap, 90 mln tg qaryzǧa battym»
Al jeke oŋaltu ortalyǧynda em alyp jürgen 31 jastaǧy Ädılet 90 million teŋgeden astam qaryzǧa batyp, saldarynan basqa qalaǧa ketuge mäjbür bolǧanyn aitty. Qūmar oiynǧa ol da Şerhan sekıldı äuestıkpen kelgen. Alǧaşqy stavkasyn 2017 jyly 5 myŋ teŋgeden bastaǧan Ädılet uaqyt öte kele täueldılıkke qalai tüskenın aŋǧarmai qalǧan. Tıptı jaqyndarynyŋ telefondaryn jäne baǧaly zattaryn ūrlauǧa deiın barǧan. Köp ūzamai būl jaǧdaidan tuystary habardar bolady jäne Ädıletke kömektesu maqsatynda nesielerı men qaryzdaryn jauyp berıptı. Alaida, sarapşylardyŋ pıkırınşe, mūndai äreket täueldı adamǧa kömektesudıŋ eŋ tiımsız ärı qate joldarynyŋ bırı.
“Jaqyndary kömektesemın dep köp jaǧdaida kerısınşe ziianyn tigızıp jatady. Mäselen, ludomannyŋ qaryzyn bırden jauyp beredı. Bıraq būl mäselenı şeşpeidı. Kerısınşe, qaryzy jabylǧan soŋ adam özın jeŋıl sezınıp, qaitadan oiynǧa oralady,” – deidı psiholog Serıkgül Sali.
Al Ädılet bolsa, täueldılıktıŋ saldary onyŋ ömırın tübegeilı özgertkenın aitady.
“Köp qaryz alyp, Astanaǧa qaşyp kettım. Otbasymmen şamamen 5 jyl aralaspadym. Emdeluge tyrystym, bıraq bıraz uaqyt ötken soŋ qaita oinauǧa degen qūmarlyq paida bolatyn,” - dep eske alady ol.
Onyŋ aituynşa, bır jylǧa juyq uaqyt qūmar oiynnan alşaq jürgen. Alaida keiın alkogolge äuestık paida bolady. Bıraq odan da qanaǧat tappaǧan soŋ, qaitadan oiynǧa oralǧan. Täueldılık küşeigen kezeŋde ol qaryzdan qaşyp, bırneşe qala auystyruǧa mäjbür bolǧanyn da jasyrmady.
“Özımnıŋ dertke şaldyqqanymdy moiyndau öte qiyn boldy. Oŋaltu ortalyǧyna tüspes būryn osy jasqa deiın öz-özımmen mūndai jūmys jasap körmeppın. Barlyǧy psihologpen jūmys kezınde, bala kezımnen bastap bügınge deiıngı ömırımdı qaita saralaǧan sätte özgerdı. Būl maǧan qatty äser ettı,” - deidı Ädılet.
Ädılettıŋ klinikada em alyp jatqanyna şamamen 4 ai bolǧan. Emdeu kursy aiaqtalǧan soŋ, ol özı sekıldı qūmar oiynǧa täueldı jandarǧa qoldau körsetu maqsatynda äleumettık jelıde jeke blog jürgızudı josparlap otyr.
«Işımdıkpen 43 jyl kürestım»
Foto Jİ kömegımen jasaldy
67 jastaǧy Nūrlannyŋ da alkogolge täueldılıgı 13 jasta äuestıkpen bastalǧan. Būl ädet uaqyt öte kele uşyǧyp, ömırın astan-kesten etken. Jaqyndary men ata-anasy qanşa kömektesuge, emdetuge tyrysqanymen, nätije bolmaǧan. Ökınışke qarai, barlyq äreket zaia ketken. Sonyŋ saldarynan densaulyǧy syr berıp, jeke biznesınen aiyrylyp, bankrotqa ūşyraǧan, janūiasy tastap ketken. Būl auyrtpalyqtarǧa şydai almaǧan ol özıne qol jūmsauǧa deiın barǧanyn jasyrmaidy. Nūrlan emdeludıŋ türlı täsılderın qoldanyp körgenın. Alaida olardyŋ eşqaisysy nätije bermegen.
“Basqalarǧa kömektesken şyǧar. Bıraq dın de, narkologtar da, psihitrlar da, psihologtar da kömektese almady. Maǧan būl ädıster mülde äser etpedı. Sondyqtan naqty sebebın aita almaimyn, onyŋ jauaby joq”, - deidı ol.
Nūrlan tek soŋynda, osydan 11 jyl būryn anonimdı alkogolikter chatyna qosylu arqyly belgılı bır qoldau tapqan. Sonan berı müldem ışımdık ışpegenın aitady. Iаǧni ol özı sekıldı jandarmen jaqyn aralasudyŋ arqasynda özındegı dertke közqarasyn özgertıp, nätijege jetken.
Üş keiıpkerımızdıŋ taǧdyry üş türlı bolǧanymen, olardy bailanystyratyn bır ǧana dünie. Olardyŋ üşeuınde de täueldılık bastapqyda jäi ǧana äuestıkpen bastalyp, keiın özın toqtata almai qalǧan. Şerhan oŋaltau ortalyǧyndaǧy oiyn qūrbandarynyŋ ömırın köre otyryp, esın jisa, Ädılet tereŋ psihologiialyq terapiialar arqyly täueldılık tūzaǧynan bosaud. Al aǧa buyn ökılı Nūrlan būl ädısterdı qabyldai almady, oǧan özı sekıldı jandardyŋ anonimdı bailanysy küş berıp, araqty mülde tastady.
Sarapşylardyŋ pıkırınşe, keiıngı jyldary täueldılıktıŋ tek taraluy emes, oǧan degen közqaras ta özgergen. Jastar arasynda būl mäselege degen pıkırler salystyrmaly türde aşyq. Äleumettık jelıler men aqparattardyŋ qoljetımdı boluynyŋ arqasynda olar terapiia, psiholog kömegı, onlain keŋes siiaqty mümkındıkterdı jaqsy bıledı. Al būl täueldılıktıŋ qai türı bolsa da psihologiialyq būzylys ekenın erte moiyndauǧa sep bolmaq.
Möldır Qabyken
