فوتو: ەۆگەني رازۋمنىي، كوممەرسانت
رەسەي مەن قىرعىزستان تاريحشىلارى مەكتەپ وقۋلىقتارىنداعى تاريحي تۇجىرىمدار مەن تەرمينولوگيانى قايتا قاراۋ ماسەلەسىن تالقىلاپ جاتىر. بۇل تۋرالى رەسەي اسكەري-تاريحي قوعامى ۇيىمداستىرعان رەسەي-قىرعىز ساراپتامالىق-كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا بەلگىلى بولدى، دەپ حابارلايدى “ادىرنا” ۇلتتىق پورتالى «كوممەرسانت» باسىلىمىنا سىلتەپ.
مالىمەتكە سايكەس، جيىندا رەسەيلىك تاراپ قىرعىزستاننىڭ تاريح وقۋلىقتارىندا قولدانىلاتىن «وتارشىلدىق» تەرمينىنەن باس تارتۋدى نەمەسە ونى قايتا قاراۋدى ۇسىنعان.
قىرعىزستاندىق تاريحشىلار بۇل ماسەلەنى «كۇردەلى سۇراق» دەپ باعالاپ، ونى تالقىلاۋعا دايىن ەكەندەرىن ءبىلدىردى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ەكى ەلدىڭ وقۋلىقتارىندا تاريح ءارتۇرلى تاسىلمەن باياندالادى: رەسەيدە مەملەكەتتىك تاريحقا باسىمدىق بەرىلسە، قىرعىزستاندا حالىق تاريحى الدىڭعى ورىنعا قويىلادى. تاراپتار بۇل ايىرماشىلىقتاردى جۇمسارتىپ، «ورتاق ىمىرالى تۇجىرىمدارعا» كەلۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ شىعىستانۋ ينستيتۋتى وكىلى اندرەي بىكوۆ قىرعىزستان وقۋلىقتارىندا رەسەي مەن قىرعىز حالقىنىڭ تاريحى جەتكىلىكسىز قامتىلعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار، ول كەيبىر تاريحي تۇجىرىمداردا «ناقتى قاتەلىكتەر مەن ميفولوگيزاتسيا» بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ال قىرعىزستان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى وكىلى ابىلابەك اسانكانوۆ رەسەيلىك تاريحشىلاردىڭ «قىرعىز تاريحىن باسقا تۇركى حالىقتارىمەن سالىستىرعاندا جاساندى تۇردە تىم ەجەلگى ەتىپ كورسەتۋ» تۋرالى پىكىرلەرىمەن كەلىسپەيتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا، «قىرعىز» ەتنونيمى قىتاي دەرەكتەرىندە ب.ز.د. III عاسىردان باستاپ كەزدەسەدى.
نەگىزگى داۋلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى — بۇرىنعى كسرو-عا بەرىلەتىن باعا مەن «وتارشىلدىق» تەرمينىن قولدانۋ بولدى. رەسەي تاراپى بۇل تەرميندى جۇمساقتاۋ تۇجىرىمدارمەن الماستىرۋدى ۇسىنسا، قىرعىز تاراپى تاريحي ۇدەرىستەردى جوققا شىعارماۋ قاجەت ەكەنىن مالىمدەدى.
ناتيجەسىندە تاراپتار تاريحي كوزقاراستاردى جاقىنداتۋ، وقۋلىقتارداعى قايشىلىقتى تۇجىرىمداردى ازايتۋ جانە ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلدى. رەسەي تاراپى بولاشاقتا وقۋلىقتارعا وزگەرىستەر ەنگىزىلۋى مۇمكىن ەكەنىن دە حابارلادى.
