فوتو: news.cgtn.com
جاڭا ءبىر پالاتالى قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋى كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭىنە اينالادى. ليۆاندىق جۋرناليست ءارى گەوساياسي ساراپشى شاربەل باراكاتتىڭ پىكىرىنشە، مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى دايەكتى دامىتۋ قازاقستاننىڭ ىشكى تۇراقتىلىعىن نىعايتۋعا، مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جەدەلدىگىن ارتتىرۋعا جانە ەكونوميكانىڭ ودان ءارى دامۋى ءۇشىن سەنىمدى نەگىز قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جاھاندىق تۇراقسىزدىق پەن ءىرى كۇش ورتالىقتارى اراسىنداعى باسەكەنىڭ كۇشەيۋى ورنىقتى مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ماڭىزىن ارتتىرىپ وتىر. مۇنداي جاعدايدا ەلدىڭ دايەكتى تۇردە دامىپ، قوعامنىڭ سۇرانىستارىنا دەر كەزىندە جاۋاپ بەرۋ قابىلەتى ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتىڭ ماڭىزدى فاكتورىنا اينالادى.
الداعى سايلاۋعا قاتىستى پىكىرىن ليۆاندىق جۋرناليست جانە گەوساياسي ساراپشى شاربەل باراكات ءبىلدىردى. ول پارسى شىعاناعى اراب مەملەكەتتەرىنىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنە مۇشە ەلدەرگە، قىتاي مەن ورتالىق ازياعا قاتىستى تاقىرىپتارعا ماماندانعان. حالىقارالىق قاتىناستار جانە ديپلوماتيا سالاسى بويىنشا ماگيستر دارەجەسىنە يە. ساراپشى كۋۆەيتتىك Aljarida گازەتىنىڭ حالىقارالىق اقپارات ءبولىمىن باسقارادى، سونداي-اق Al Majalla جۋرنالىنا ماتەريالدار جازادى.
جاھاندىق تۇراقسىزدىق جاعدايىنداعى قۇرىلتايدىڭ جاڭا مودەلى
شاربەل باراكاتتىڭ پىكىرىنشە، قازىرگى الەمدە مەملەكەتتىڭ ىشكى دامۋى بايىپتى ءارى دايەكتى ءتاسىلدى تالاپ ەتەدى. ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەر حالىقارالىق احۋالداعى وزگەرىستەردى ەسكەرىپ، سونىمەن قاتار ساياسي جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.
ء«بىز جاھاندىق تۇراقسىزدىق بەلەڭ العان كۇردەلى كەزەڭدە ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. مۇنداي جاعدايدا ىشكى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مۇقيات ويلاستىرىلعان تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ جانە ينستيتۋتسيونالدىق دامۋدى اسىقپاي، بايىپپەن ءارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزۋ قاجەت. قازاقستاندا وتەتىن الداعى سايلاۋ وسى باعىتتاعى ماڭىزدى بەلەس بولماق. ويتكەنى قۇرىلتاي دەپ اتالاتىن وڭتايلاندىرىلعان ءبىر پالاتالى زاڭ شىعارۋشى ورگانعا كوشۋ جاڭا كونستيتۋتسيالىق مودەلدى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، - دەدى شاربەل باراكات.
23 تامىزداعى سايلاۋ جاڭا قۇرىلتايدىڭ العاشقى قۇرامىن ايقىنداپ، جاڭارتىلعان پارلامەنتتىك مودەل جۇمىسىنىڭ پراكتيكالىق كەزەڭىنە جول اشادى. ءبىر پالاتالى قۇرىلىم زاڭ شىعارۋ قىزمەتىن بىرىڭعاي وكىلدى ورگانعا شوعىرلاندىرۋعا، راسىمدەردى ءبىرىزدى ەتۋگە جانە دەپۋتاتتاردىڭ قابىلداناتىن شەشىمدەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار وزگەرىستەردىڭ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزىلۋى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتەدى. جاڭا قۇرىلتايدىڭ الدىندا ەل دامۋىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى مىندەتتەرى مەن قوعامنىڭ وزەكتى سۇرانىستارىن ەسكەرە وتىرىپ، جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ ەرەجەلەرىن ناقتى زاڭداردا ىسكە اسىرۋ مىندەتى تۇر.
يكەمدى ءارى جەدەل مەملەكەتتىك باسقارۋعا دەگەن سۇرانىس
ساراپشى قازاقستان قوعامىندا بولىپ جاتقان وزگەرىستەرگە دە ەرەكشە نازار اۋداردى. جاس ۇرپاق تسيفرلىق بايلانىس دەڭگەيى جوعارى ورتادا ءومىر ءسۇرىپ، اقپاراتتى تەز الادى جانە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ جەدەل ارەكەت ەتۋىن كۇتەدى.
«ساياسي جۇيە تسيفرلىق بايلانىس دەڭگەيى جوعارى ورتادا ءومىر سۇرەتىن جاس ۇرپاقتىڭ ەرەكشەلىكتەرىن، سونداي-اق قوعامنىڭ يكەمدى ءارى جەدەل مەملەكەتتىك باسقارۋعا دەگەن سۇرانىسىنىڭ ارتۋىن ەسكەرە وتىرىپ دامىپ كەلەدى. حالىقارالىق قاتىناستار تۇرعىسىنان ەل ىشىندەگى مۇنداي نىعايۋ اسا ماڭىزدى»، - دەپ اتاپ ءوتتى ساراپشى.
جاڭا قۇرىلتايدىڭ جۇمىسى قوعامنىڭ ءجىتى نازارىندا وتەدى. زاماناۋي كوممۋنيكاتسيا ارنالارى ازاماتتارعا دەپۋتاتتاردىڭ قىزمەتى تۋرالى اقپاراتتى جەدەل الۋعا، قابىلداناتىن شەشىمدەرگە باعا بەرۋگە جانە ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا ءوز ۇستانىمىن بىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇل وكىلدى ورگاننىڭ اشىقتىعىنا، زاڭ شىعارۋ جۇمىسىنىڭ ساپاسىنا جانە دەپۋتاتتاردىڭ قوعاممەن تۇراقتى بايلانىس ورناتۋ قابىلەتىنە قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتەدى. جالپىۇلتتىق داۋىس بەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا قۇرىلتايدىڭ العاشقى قۇرامىنىڭ قالىپتاسۋى وسىنداي ءوزارا ءىس-قيمىلدى ودان ءارى دامىتۋدىڭ نەگىزىنە اينالۋعا ءتيىس.
قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە ديپلوماتيالىق كوپىر رەتىندەگى ءرولى
شاربەل باراكات جۇرگىزىلىپ جاتقان وزگەرىستەردىڭ ماڭىزىن ورتالىق ازيا ءرولىنىڭ ارتۋى تۇرعىسىنان دا قاراستىرادى. ونىڭ باعالاۋىنشا، قازاقستان ەۋرازيانىڭ ءىرى ەكونوميكالىق ورتالىقتارىنىڭ اراسىندا ەرەكشە ورىن الادى جانە قىتاي مەن پارسى شىعاناعى مەملەكەتتەرىن بايلانىستىراتىن ماڭىزدى بۋىن قىزمەتىن اتقارادى.
«ورتالىق ازياداعى وقيعالاردى باقىلاپ جۇرگەن جۋرناليست رەتىندە بۇل ايماقتىڭ گەوستراتەگيالىق ماڭىزى كۇن سايىن ارتىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىن. قازاقستان ءوڭىر مەملەكەتتەرى مەن جاھاندىق سەرىكتەستەردىڭ مۇددەسى ءۇشىن قىتايدىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىن پارسى شىعاناعى اراب مەملەكەتتەرىنىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنە مۇشە ەلدەردىڭ كاپيتال نارىقتارىمەن جالعايتىن ەكونوميكالىق جانە ديپلوماتيالىق كوپىر قىزمەتىن اتقارادى. قازاقستانداعى ينستيتۋتسيونالدىق بولجامدىلىق ەۋرازياداعى جەتكىزۋ تىزبەكتەرى مەن ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن سەنىمدى تىرەك بولىپ وتىر. كەزەڭ-كەزەڭىمەن جانە دايەكتى جۇرگىزىلەتىن رەفورمالار ۇزاق مەرزىمدى ىشكى تۇراقتىلىققا سۇيەنەتىن ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا ءۇشىن بەرىك نەگىز قالىپتاستىرادى»، - دەدى شاربەل باراكات.
كولىك باعىتتارىنىڭ، ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ، ساۋدا مەن ينۆەستيتسيالىق بايلانىستاردىڭ دامۋى قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى، قىتاي جانە پارسى شىعاناعى ەلدەرى ءۇشىن ماڭىزىن ارتتىرادى. مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ تۇراقتىلىعى شەتەلدىك سەرىكتەستەرگە ۇزاق مەرزىمدى جوسپار قۇرىپ، قازاقستانمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
وسى تۇرعىدان العاندا، جاڭا قۇرىلتايدىڭ ءتيىمدى جۇمىسى ىشكى زاڭنامالىق كۇن ءتارتىبى شەڭبەرىنەن شىعىپ، كەڭ اۋقىمدى مانگە يە بولادى. قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ بىرىزدىلىگى مەن قۇقىقتىق ورتانىڭ بولجامدىلىعى حالىقارالىق جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا، جەتكىزۋ تىزبەكتەرىنىڭ سەنىمدىلىگىنە جانە ەلدىڭ ينۆەستورلار ءۇشىن تارتىمدىلىعىنا تىكەلەي ىقپال ەتەدى.
شاربەل باراكاتتىڭ باعالاۋىندا الداعى سايلاۋدىڭ ىشكى جانە حالىقارالىق ماڭىزى ءوزارا ساباقتاس قاراستىرىلادى. جاڭا قۇرىلتايدىڭ قالىپتاسۋى كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ ءىس جۇزىندەگى جالعاسىنا اينالىپ، قازىرگى قوعامنىڭ سۇرانىستارىن ەسكەرە وتىرىپ، مەملەكەتتىك باسقارۋدى دامىتۋعا جانە ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال ۇزاق مەرزىمدى ىشكى تۇراقتىلىق قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيا، قىتاي جانە پارسى شىعاناعى مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ماڭىزدى ەكونوميكالىق ءارى ديپلوماتيالىق كوپىر ءرولىن ودان ءارى اتقارۋىنا كومەكتەسەدى.
