Foto: news.cgtn.com
Jaŋa bır palataly Qūryltai deputattarynyŋ sailauy konstitusiialyq özgerısterdı ıs jüzınde jüzege asyrudyŋ maŋyzdy kezeŋıne ainalady. Livandyq jurnalist ärı geosaiasi sarapşy Şarbel Barakattyŋ pıkırınşe, memlekettık instituttardy däiektı damytu Qazaqstannyŋ ışkı tūraqtylyǧyn nyǧaituǧa, memlekettık basqarudyŋ jedeldıgın arttyruǧa jäne ekonomikanyŋ odan ärı damuy üşın senımdı negız qalyptastyruǧa mümkındık beredı.
Jahandyq tūraqsyzdyq pen ırı küş ortalyqtary arasyndaǧy bäsekenıŋ küşeiuı ornyqty memlekettık instituttardyŋ maŋyzyn arttyryp otyr. Mūndai jaǧdaida eldıŋ däiektı türde damyp, qoǧamnyŋ sūranystaryna der kezınde jauap beru qabıletı ışkı jäne syrtqy saiasattyŋ maŋyzdy faktoryna ainalady.
Aldaǧy sailauǧa qatysty pıkırın livandyq jurnalist jäne geosaiasi sarapşy Şarbel Barakat bıldırdı. Ol Parsy şyǧanaǧy arab memleketterınıŋ yntymaqtastyq keŋesıne müşe elderge, Qytai men Ortalyq Aziiaǧa qatysty taqyryptarǧa mamandanǧan. Halyqaralyq qatynastar jäne diplomatiia salasy boiynşa magistr därejesıne ie. Sarapşy kuveittık Aljarida gazetınıŋ halyqaralyq aqparat bölımın basqarady, sondai-aq Al Majalla jurnalyna materialdar jazady.
Jahandyq tūraqsyzdyq jaǧdaiyndaǧy Qūryltaidyŋ jaŋa modelı
Şarbel Barakattyŋ pıkırınşe, qazırgı älemde memlekettıŋ ışkı damuy baiypty ärı däiektı täsıldı talap etedı. İnstitusionaldyq özgerıster halyqaralyq ahualdaǧy özgerısterdı eskerıp, sonymen qatar saiasi jüienıŋ tūraqtylyǧyn qamtamasyz etuge tiıs.
«Bız jahandyq tūraqsyzdyq beleŋ alǧan kürdelı kezeŋde ömır sürıp otyrmyz. Mūndai jaǧdaida ışkı damudy qamtamasyz etu üşın mūqiiat oilastyrylǧan tepe-teŋdıktı saqtau jäne institusionaldyq damudy asyqpai, baiyppen ärı kezeŋ-kezeŋımen jürgızu qajet. Qazaqstanda ötetın aldaǧy sailau osy baǧyttaǧy maŋyzdy beles bolmaq. Öitkenı Qūryltai dep atalatyn oŋtailandyrylǧan bır palataly zaŋ şyǧaruşy organǧa köşu jaŋa konstitusiialyq modeldı ıs jüzınde jüzege asyruǧa mümkındık beredı», - dedı Şarbel Barakat.
23 tamyzdaǧy sailau jaŋa Qūryltaidyŋ alǧaşqy qūramyn aiqyndap, jaŋartylǧan parlamenttık model jūmysynyŋ praktikalyq kezeŋıne jol aşady. Bır palataly qūrylym zaŋ şyǧaru qyzmetın bıryŋǧai ökıldı organǧa şoǧyrlandyruǧa, räsımderdı bırızdı etuge jäne deputattardyŋ qabyldanatyn şeşımder üşın jauapkerşılıgın arttyruǧa mümkındık beredı.
Sonymen qatar özgerısterdıŋ kezeŋ-kezeŋımen jürgızıluı memlekettık saiasattyŋ sabaqtastyǧyn qamtamasyz etedı. Jaŋa Qūryltaidyŋ aldynda el damuynyŋ ūzaq merzımdı mındetterı men qoǧamnyŋ özektı sūranystaryn eskere otyryp, jaŋa Konstitusiianyŋ erejelerın naqty zaŋdarda ıske asyru mındetı tūr.
İkemdı ärı jedel memlekettık basqaruǧa degen sūranys
Sarapşy Qazaqstan qoǧamynda bolyp jatqan özgerısterge de erekşe nazar audardy. Jas ūrpaq sifrlyq bailanys deŋgeiı joǧary ortada ömır sürıp, aqparatty tez alady jäne memlekettık instituttardyŋ jedel äreket etuın kütedı.
«Saiasi jüie sifrlyq bailanys deŋgeiı joǧary ortada ömır süretın jas ūrpaqtyŋ erekşelıkterın, sondai-aq qoǧamnyŋ ikemdı ärı jedel memlekettık basqaruǧa degen sūranysynyŋ artuyn eskere otyryp damyp keledı. Halyqaralyq qatynastar tūrǧysynan el ışındegı mūndai nyǧaiu asa maŋyzdy», - dep atap öttı sarapşy.
Jaŋa Qūryltaidyŋ jūmysy qoǧamnyŋ jıtı nazarynda ötedı. Zamanaui kommunikasiia arnalary azamattarǧa deputattardyŋ qyzmetı turaly aqparatty jedel aluǧa, qabyldanatyn şeşımderge baǧa beruge jäne maŋyzdy mäseleler boiynşa öz ūstanymyn bıldıruge mümkındık beredı.
Būl ökıldı organnyŋ aşyqtyǧyna, zaŋ şyǧaru jūmysynyŋ sapasyna jäne deputattardyŋ qoǧammen tūraqty bailanys ornatu qabıletıne qoiylatyn talaptardy küşeitedı. Jalpyūlttyq dauys beru qorytyndysy boiynşa Qūryltaidyŋ alǧaşqy qūramynyŋ qalyptasuy osyndai özara ıs-qimyldy odan ärı damytudyŋ negızıne ainaluǧa tiıs.
Qazaqstannyŋ ekonomikalyq jäne diplomatiialyq köpır retındegı rölı
Şarbel Barakat jürgızılıp jatqan özgerısterdıŋ maŋyzyn Ortalyq Aziia rölınıŋ artuy tūrǧysynan da qarastyrady. Onyŋ baǧalauynşa, Qazaqstan Euraziianyŋ ırı ekonomikalyq ortalyqtarynyŋ arasynda erekşe oryn alady jäne Qytai men Parsy şyǧanaǧy memleketterın bailanystyratyn maŋyzdy buyn qyzmetın atqarady.
«Ortalyq Aziiadaǧy oqiǧalardy baqylap jürgen jurnalist retınde būl aimaqtyŋ geostrategiialyq maŋyzy kün saiyn artyp kele jatqanyn körıp otyrmyn. Qazaqstan öŋır memleketterı men jahandyq serıktesterdıŋ müddesı üşın Qytaidyŋ önerkäsıptık äleuetın Parsy şyǧanaǧy arab memleketterınıŋ yntymaqtastyq keŋesıne müşe elderdıŋ kapital naryqtarymen jalǧaityn ekonomikalyq jäne diplomatiialyq köpır qyzmetın atqarady. Qazaqstandaǧy institusionaldyq boljamdylyq Euraziiadaǧy jetkızu tızbekterı men energetikalyq qauıpsızdık üşın senımdı tırek bolyp otyr. Kezeŋ-kezeŋımen jäne däiektı jürgızıletın reformalar ūzaq merzımdı ışkı tūraqtylyqqa süienetın ekonomikalyq integrasiia üşın berık negız qalyptastyrady», - dedı Şarbel Barakat.
Kölık baǧyttarynyŋ, energetikalyq yntymaqtastyqtyŋ, sauda men investisiialyq bailanystardyŋ damuy Qazaqstannyŋ Ortalyq Aziia memleketterı, Qytai jäne Parsy şyǧanaǧy elderı üşın maŋyzyn arttyrady. Memlekettık instituttardyŋ tūraqtylyǧy şeteldık serıktesterge ūzaq merzımdı jospar qūryp, Qazaqstanmen özara ıs-qimyldy keŋeituge mümkındık beredı.
Osy tūrǧydan alǧanda, jaŋa Qūryltaidyŋ tiımdı jūmysy ışkı zaŋnamalyq kün tärtıbı şeŋberınen şyǧyp, keŋ auqymdy mänge ie bolady. Qabyldanatyn şeşımderdıŋ bırızdılıgı men qūqyqtyq ortanyŋ boljamdylyǧy halyqaralyq jobalardyŋ ıske asyryluyna, jetkızu tızbekterınıŋ senımdılıgıne jäne eldıŋ investorlar üşın tartymdylyǧyna tıkelei yqpal etedı.
Şarbel Barakattyŋ baǧalauynda aldaǧy sailaudyŋ ışkı jäne halyqaralyq maŋyzy özara sabaqtas qarastyrylady. Jaŋa Qūryltaidyŋ qalyptasuy konstitusiialyq özgerısterdıŋ ıs jüzındegı jalǧasyna ainalyp, qazırgı qoǧamnyŋ sūranystaryn eskere otyryp, memlekettık basqarudy damytuǧa jäne ekonomikalyq ösudıŋ institusionaldyq negızın nyǧaituǧa mümkındık beredı. Al ūzaq merzımdı ışkı tūraqtylyq Qazaqstannyŋ Ortalyq Aziia, Qytai jäne Parsy şyǧanaǧy memleketterı arasyndaǧy maŋyzdy ekonomikalyq ärı diplomatiialyq köpır rölın odan ärı atqaruyna kömektesedı.
