توپىراعىن تۇرتسە، تاريحى سويلەيتىن، ءار بەلەسى وتكەننىڭ ونەگەسىن ءون بويىنا سىڭىرگەن قاسيەتتى كازتالوۆ جەرىندە كىتاپسۇيەر ۇرپاقتىڭ باسىن قوسقان «مەن وقىعان 30 كىتاپ» ءى رەسپۋبليكالىق بايقاۋى ءوتتى
كىتاپ پەن ءبىلىمدى، ىزدەنىس پەن زەردەنى، وقىرماندىق مادەنيەت پەن وي تەرەڭدىگىن توعىستىرعان رۋحاني دودانىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا اۋدان اكىمى اسلانبەك سارقۇلوۆ، بايقاۋدىڭ ءادىل قازىلار القاسىنىڭ ءتورايىمى، اقىن، ۇستاز، قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى، قازاقستان جازۋشىلار وداعى باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا فيليالىنىڭ ديرەكتورى، قر ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ۇزدىگى، «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» جانە ىبىراي التىنسارين مەدالدارىنىڭ، «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى، «كازتالوۆ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» داريعا مۇشتانوۆا، جۋرناليست، ۇلتتىق تاربيە مەن شەشەندىك ونەردى ناسيحاتتاۋشى، «ەلەكتروندى قازاق ءۇي» جوباسىنىڭ اۆتورى، ء«دىلمار» شەشەندىك ونەر مەكتەبىنىڭ جەتەكشىسى جارقىن سالەنۇلى، ءتىلشى، ديكتور، اۋديوكىتاپ جاساۋشى قۋات احمەتجانوۆ جانە مەتسەناتتار قاتىستى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «كىتاپ وقيتىن ۇلت» يدەياسىن قولداۋ ماقساتىندا اۋدان اكىمى اسلانبەك احمەتوللاۇلى سارقۇلوۆتىڭ باستاماسىمەن 2023 جىلدان بەرى ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقان تاعىلىمدى جوبا بيىل العاش رەت رەسپۋبليكالىق دەڭگەيگە كوتەرىلدى.
باستاپقىدا اۋدان كولەمىندە قولعا الىنعان باستاما بۇگىندە ەل وڭىرلەرىن جالعاعان اۋقىمدى رۋحاني الاڭعا اينالىپ وتىر. بايقاۋعا ماڭعىستاۋ، قاراعاندى، الماتى، جامبىل، تۇركىستان، اقتوبە، اتىراۋ جانە باتىس قازاقستان وبلىستارىنان 18 جاس وقىرمان قاتىسىپ، ءوزارا باق سىنادى.
بايقاۋدىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا اۋدان اكىمى اسلانبەك سارقۇلوۆ جاس وقىرمانداردى ايتۋلى دودانىڭ باستالۋىمەن قۇتتىقتاپ، ءبىلىم بايگەسىندە ساتتىلىك تىلەدى.
— ءبىز بۇل جوبانى بالانى كىتاپ وقۋعا مىندەتتەيتىن بايقاۋ رەتىندە ەمەس، كىتاپتى ومىرلىك سەرىك ەتۋگە، وقىعانىن تۇسىنۋگە، تالداۋعا، وي تۇيۋگە جانە ونى ءوز ومىرىمەن بايلانىستىرا بىلۋگە باۋليتىن رۋحاني الاڭ رەتىندە قالىپتاستىرۋدى كوزدەدىك. اباي اتامىز: «پايدا ويلاما، ار ويلا،
تالاپ قىل ارتىق بىلۋگە.
ارتىق عىلىم كىتاپتا،
ەرىنبەي وقىپ كورۋگە»، — دەگەن. بۇل ءسوزدىڭ ءمانى بۇگىن دە وزەكتى. قازىرگى تاڭدا بالانىڭ نازارىن تەلەفون مەن الەۋمەتتىك جەلى ءبولىپ اكەتكەن زاماندا كىتاپقا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى قالىپتاستىرۋ وڭاي ەمەس. سوندىقتان جاس ۇرپاقتى كىتاپقا جاقىنداتاتىن ءاربىر يگى باستامانىڭ قوعامدىق ماڭىزى زور. بۇگىنگى بايقاۋدىڭ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيگە كوتەرىلۋى – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە ءارى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. كەشە عانا كازتالوۆتا باستالعان جوبا بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كەلگەن جاس وقىرمانداردىڭ باسىن قوسىپ وتىر. بۇل – ورتاق رۋحاني قۇندىلىقتىڭ، ورتاق ماقساتتىڭ جەڭىسى، — دەدى جوبا اۆتورى.
بايقاۋعا قاتىسۋشىلار تەستىلەۋ كەزەڭىنەن ءوتىپ، وزدەرىنىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىن، وقىعانىن سارالاپ، زەردەسىنە توقىپ، تۇيگەنىن تارازىلاي ءبىلۋ قابىلەتىن سىنادى.
كىتاپتان باستالعان بۇل رۋحاني ساپاردىڭ ءار جاس وقىرماننىڭ جۇرەگىنە ساۋلە ءتۇسىرىپ، ويىنا ءورىس، سوزىنە سالماق، بولاشاعىنا باعىت بەرەرى انىق.
رۋحاني دوداعا قاتىسقان ءاربىر جاس – ءوز الدىنا ءبىر الەم. ءبىرى كلاسسيكالىق شىعارمالاردىڭ تەرەڭىنە بويلاسا، ءبىرى زاماناۋي ادەبيەتتىڭ تىنىسىن تانىدى. ءبىرى كەيىپكەر مىنەزىن سارالاپ، ءبىرى شىعارما يدەياسىن ومىرلىك ۇستانىمىمەن ساباقتاستىردى. ءسويتىپ، وتىز كىتاپتىڭ ءار پاراعى جاس وقىرماننىڭ دۇنيەتانىمىنا وزىندىك ءىز قالدىردى.
بايقاۋ قورىتىندىسى بويىنشا باس جۇلدەلى ءى ورىنعا باتىس قازاقستان وبلىسى، كازتالوۆ اۋدانى، قاراوزەن مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ 10-سىنىپ وقۋشىسى حايرۋللا جانسايا بايبولاتقىزى لايىق دەپ تانىلدى. جەڭىمپاز ءى ميلليون تەڭگە سەرتيفيكاتقا يە بولدى. ءىى ورىندى جانە 700 مىڭ تەڭگە سەرتيفيكاتتى باتىس قازاقستان وبلىسى، اقجايىق اۋدانى، و.يساەۆ اتىنداعى جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ 9-سىنىپ وقۋشىسى بەرجانوۆا ايكوركەم سىرىمبەتقىزى يەلەندى. ال ءىىى ورىن جانە 500 مىڭ تەڭگەلىك سەرتيفيكات كازتالوۆ اۋدانىنىڭ قوس بىردەي وكىلى – قاراوزەن مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ 9-سىنىپ وقۋشىسى تلەميسوۆا رامينا ارمانقىزى مەن كازتالوۆ مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ 9-سىنىپ وقۋشىسى تىنىبەكوۆا نۇريلا بەكبولاتقىزىنا بۇيىردى.
بۇدان بولەك، بايقاۋدا كىتاپقا قۇشتارلىعىن، ىزدەنىسىن جانە دارا قابىلەتىن تانىتقان وقۋشىلارعا ارنايى نوميناتسيالار مەن سىيلىقتار تابىستالدى. قادىر مىرزا ءالي اتىنداعى سىيلىققا اتىراۋ وبلىسى، جىلىوي اۋدانى، قۇلسارى قالاسىنداعى №20 جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ 10-سىنىپ وقۋشىسى لاۋادين ديانا يسلامقىزى، جۇبان مولداعاليەۆ اتىنداعى سىيلىققا باتىس قازاقستان وبلىسى، تەرەكتى اۋدانى، ۇزىنكول ورتا مەكتەبىنىڭ 10-سىنىپ وقۋشىسى جۋنۋسوۆا اياجان جاسۇلانقىزى، ال حامزا ەسەنجانوۆ اتىنداعى سىيلىققا كازتالوۆ اۋدانى، ا.حۇسايىنوۆ اتىنداعى جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ 8-سىنىپ وقۋشىسى امانگەلدى سەزىم سالاۋاتقىزى يە بولدى. ارنايى جۇلدە يەگەرلەرىنە جەكە كاسىپكەرلەر نۇرگۇل اشىقوۆا، ابزال سراليەۆ، دارحان اياباليەۆ قولداۋ كورسەتتى.
سونداي-اق 100 مىڭ تەڭگەلىك سىيلىققا يە بولعان وقۋشىلار قاتارىندا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ بەينەۋ اۋدانىنان بەردىبەك اقىلبەك ادىلبەكۇلى، اقتاۋ قالاسىنان بولات ايارۋ قاناتقىزى، قاراعاندى وبلىسى شەت اۋدانىنان مەيىرجان كاۋسار باحىتجانقىزى، الماتى وبلىسى قاراساي اۋدانىنان لاشىنباي اليانا دىنمۇحامەدقىزى، جامبىل وبلىسى تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىنان ورىنبەك ەركەناز نۇردوسقىزى، تۇركىستان وبلىسى سارىاعاش اۋدانىنان باكىرجان اقسەلەۋ قالدىبايقىزى، اقتوبە قالاسىنان ايمۇرات اقنۇر ەركەبۇلانقىزى، اتىراۋ وبلىسى يندەر اۋدانىنان ديۋسەمباي ءىنجۋ بەيبىتقىزى، باتىس قازاقستان وبلىسى سىرىم اۋدانىنان باترعالي ايارۋ نۇربولقىزى، كازتالوۆ اۋدانىنان راحيموۆا ايشا مەدەتقىزى جانە شىڭعىرلاۋ اۋدانىنان جاۋمباي ايزەرە سالاماتقىزى ماراپاتتالدى. ولارعا «ىزدەنىمپاز وقىرمان»، «زەرەك وقىرمان»، «زەيىندى وقىرمان»، «پاراساتتى وقىرمان»، «ىنتالى وقىرمان»، «زەردەلى وقىرمان»، «تالاپتى وقىرمان»، «زياتكەر وقىرمان»، ء«بىلىمپاز وقىرمان»، «تالعامپاز وقىرمان»، «ورەلى وقىرمان» سىندى اتاۋلاردىڭ بەرىلۋى دە بايقاۋدىڭ ءمان-ماعىناسىن ايشىقتاي ءتۇستى.
وقۋشىلارمەن قاتار ولاردىڭ جەتەكشىلەرى مەن اتا-انالارى دا اۋدان اكىمىنىڭ العىس حاتىمەن ماراپاتتالدى.
«مەن وقىعان 30 كىتاپ» – بەلگىلى ءبىر مەرزىمدە وتەتىن بايقاۋدان گورى، جاس ۇرپاقتىڭ كىتاپپەن تۇراقتى بايلانىسىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان تاعىلىمدى باستاما. كازتالوۆ تورىندە وتكەن بايقاۋ وسىنداي رۋحاني ساباقتاستىقتىڭ جارقىن كورىنىسىنە اينالدى. ەلدىڭ ءار قيىرىنان كەلگەن جاس وقىرماندار ءبىر-بىرىمەن تاجىريبە الماسىپ قانا قويماي، كىتاپتىڭ ادام ومىرىندەگى ورنىن تاعى ءبىر مارتە سەزىندى.
جەڭىس – بۇگىنگى ماراپات. ال كىتاپتان العان ءبىلىم مەن تاعىلىم – ءومىر بويعى ەنشى.
جارقىن سالەنۇلى، ء«دىلمار» شەشەندىك ونەردى دامىتۋ كلۋبىنىڭ جەتەكشىسى، بايقاۋدىڭ ءادىل قازى القاسىنىڭ مۇشەسى:
— باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كازتالوۆ اۋدانىندا تاعىلىمى تەرەڭ ماڭىزدى ءىس-شارا ءوتتى. «كىتاپ اقىلىنا اقى سۇرامايتىن اسىل قازىنا»،- دەيدى. وسى اسىل قازىنانى التىن كەۋدەسىنە سىيعىزعان تالانتتى جاس ۇرپاقتى كوردىك. ولاردى كىتاپتى قالاي وقىعانىن، نە تۇسىنگەنىن، قانداي اسەر العانىن، وي تۇيگەنىن جانە كىتاپتىڭ وقۋشىنىڭ ءومىرىن، ونىڭ ۇستانىمىن عىلىمعا، بىلىمگە، ومىرگە دەگەن سەنىمىن قالاي شىڭداعاندىعىن كوردىك. جانە بۇل بايقاۋ وقۋشىلاردى رۋحاني تۇرعىدان بايىتۋعا، سوزدىك قورىن دامىتۋعا ونىڭ جۇرەگىندەگى ىزگىلىك، مەيىرىمدىلىك، ادامگەرشىلىك، ار سياقتى ەڭ باعالى قۇندىلىقتارىن دامىتۋعا ىقپال ەتكەنىن كوزىمىزبەن كوردىك. بۇل بايقاۋ تەك ءبىر وبلىستىڭ، ءبىر اۋداننىڭ، ءبىر ءوڭىردىڭ عانا ەمەس بۇكىل رەسپۋبليكانىڭ كولەمىندە ءوتۋى ارقىلى جالپى 30 كىتاپ وقىپ، وتانعا قىزمەت ەتەتىن ۇلكەن تۇلعانىڭ جاڭا ءبىر شوعىرىن قالىپتاستىرعانىنا كوزىمىز جەتتى. سوندىقتان دا پايداسى مول، تاعىلىمى تەرەڭ جانە جاس ۇرپاقتىڭ ءبىلىمى مەن تانىمىنا، تاربيەسىنە قوسقان ۇلەسى زور بايقاۋدى ۇيىمداستىرعان اۋداننىڭ اكىمى اسلانبەك احمەتوللاۇلىمەن وسىنى ۇيىمداستىرعان بارشا ۇيىمداستىرۋشىلارعا، دەمەۋشى بولعان ازاماتتارعا، اسىرەسە، قاتىسقان وقۋشىلارمەن ولاردى باپتاعان ۇستازدارىنا، جەتەكشىلەرىنە العىس ايتامىن. بۇل ءبىر كۇننىڭ شارۋاسى ەمەس. كۇندەردىڭ ەمەس، ايلاردىڭ، كۇنى-ءتۇنى كوز ىلمەي كىتاپ وقىعان، ءبىلىم جيناعان زەيىنى مەن زەرەك زەردەسىن دامىتقان وقۋشىلاردىڭ اششى ەڭبەگىنىڭ ءتاتتى جەمىسى. بۇل اقشالاي جۇلدەلەر تەك ءبىر رەتتىك كوزگە كورىنەتىن جەتىستىك، بىراق، بالالاردىڭ العان ءبىلىمى ميللاردتاعان اقشاعا ساتىپ الا المايتىن پايداعا قول جەتكىزدى دەپ ويلايمىن.
ەركەناز ورىنبەك، جامبىل وبلىسى:
— «كىتاپ ءبىلىم بۇلاعى، ءبىلىم ءومىر شىراعى» دەگەندەي تۋعان جەرىمنىڭ توپىراعىن تۇمار ەتىپ، ءار كىتاپتىڭ بەتىن، ءسوزىن جۇرەگىمە ءتۇيىپ باتىس قازاقستان وبلىسىنا «مەن وقىعان 30 كىتاپ» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنا كەلدىم. وسىنداي جاستاردى باعالاپ، كەرەمەت جارىستى ۇيىمداستىرىپ وتىرعان كازتالوۆ اۋدانى اكىمدىگىنە العىسىمدى بىلدىرەمىن. ءوزىمنىڭ جەتەكشىم گۋلمايرا بەينەحانقىزىنا العىسىمدى بىلدىرەمىن. بايقاۋدىڭ جاس ۇرپاق ءۇشىن ماڭىزى زور دەپ ويلايمىن.
اقىلبەك بەردىبەك، ماڭعىستاۋ وبلىسى:
— وسىنداي رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى شارانى ۇيىمداستىرىپ وتىرعان كازتالوۆ اۋدانى اكىمدىگىنە العىسىمدى ايتقىم كەلەدى. كىتاپ - قايناردىڭ كوزى، رۋحاني بايلىق دەمەكشى بارلىق جاستاردى كىتاپ وقۋعا شاقىرامىن. جانە مەنى وسىندا ارنايى دايىنداپ اكەلگەن جەتەكشىم بايعابىلوۆا ايدانا اپايعا دا العىسىمدى ايتقىم كەلەدى. العا ءبىلىمدى جاس، العا قازاقستان!
بوبەك لاۋادينقىزى، اتىراۋ وبلىسى، جىلىوي اۋداندىق بالالار كىتاپحاناسىنىڭ ادىسكەرى:
ۋا، كازتالوۆ!
العاش تابان تىرەدىم توپىراعىڭا،
تولقىماي جۇرەك قالاي وتىرامىن ءا؟
بىرلىگىڭ بەكەم بولسىن، بار تىلەگىم،
جىرىم توگىپ كەتەيىن جاپىراعىڭا.
ۋا، كازتالوۆ!
ارتقا تاستاپ مىڭداعان شاقىرىمدى،
جەتتىم - اۋ جولىم ءتۇسىپ اقىرىنداپ.
اماناتىن جىلىويدىڭ ارقالادىم،
قوبالجىپ قىسۋدامىن تاقىمىمدى.
ۋا، كازتالوۆ!
كورەتىن كوزىم تويماي جەرلەرىڭدى،
بوكەنى بۇلكىل قاققان بەلدەرىڭدى.
قارسى العان اسەم اۋەن اۋەلەتىپ،
ەسكەرمەي قالاي كەتەم ەرلەرىڭدى.
ۋا، كازتالوۆ!
كىتاپقا تاپقاندايمىن جاناشىردى،
كورگەندە اكىمدەردەن تاماشا ۇلگى.
جۇرەگىم جارىلارداي قۋانتشى ءبىر،
ايتپەسە جازىلماستاي جارا سىندى.
ۋا، كازتالوۆ!
وقيتىن ۇلت ۇرپاعىن ۇراندايىن،
توگەيىن تىلەك جىرىم تۇماردايىن.
ءبىلىمدى ۇرپاق كوگەرتسىن ەل كوسەگەسىن،
سەيىلەر سوندا عانا ءبىراز قايعىم.
اسىلبەك ناسىپقاليۇلى
«اۋىل ايناسى» اۋداندىق قوعامدىق-ساياسي گازەتىنىڭ ديرەكتور-رەداكتورى
