سوڭعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە پەرزەنتىن وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋگە جىبەرىپ، بوتالاپ قالعان اتا-انانىڭ سانى كۇرت ءوستى. بەيبىت كۇندە اسكەردەگى ساربازداردىڭ قازا تابۋىنا نە سەبەپ؟ اسكەري جۇيەنىڭ السىزدىگى مە، الدە اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكسىزدىگى مە؟
25 قىركۇيەك قازاقستان بۇكىل ەل بولىپ قارا جامىلدى. اسكەري باسشىلاردىڭ جاۋاپسىزدىعى 14 تەڭىزشىنىڭ اجالىنا سەبەپ بولدى. اسكەردە شىعىن كوپ بولعانىمەن، بۇل – جاتتىعۋ كەزىندەگى ورنى تولماس قازا.
بيىل اسكەردە قازا تاپقان ساربازداردىڭ سانى كۇرت ءوستى. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسان قورىتىندىسى بويىنشا اسكەردە 240-قا جۋىق قىلمىستىق ءىس تىركەلگەن. 2025–2026 جىلدارى اسكەردە شامامەن 47 سارباز قازا تاپقان. ال ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ دەرەگى بويىنشا 2025–2026 جىلدارى 21 وقيعا تىركەلگەن. 2025 جىلى 17 جاعداي تىركەلسە، بيىلعى جىلى ءدال وسىنداي 4 وقيعا تىركەلگەن.
ال اسكەرگە امان-ساۋ بارىپ، مۇگەدەك بولىپ ورالعان ساربازدار تۋرالى رەسمي دەرەكتەر جوق. دەگەنمەن، 2023 جىلى ۇلتتىق ۇلاننىڭ 5571 اسكەري بولىمىندە قىزمەتىن وتەۋ بارىسىندا باس-مي جاراقاتىن الىپ، ۇزاق ۋاقىت كومادا جاتقان ەربايان مۇحتاردىڭ ءىسى قوعامدا ۇلكەن داۋ تۋعىزدى. 2023–2025 جىلدارى حالىقتان 230 ميلليون تەڭگەدەن استام قاراجات جينالىپ، تۇركيادا ەم قابىلداعان ەربايان مۇحتار بيىل 23 ماۋسىمدا قازا تاپتى.
اسكەري دارىگەرلەر «بالاڭنان وزگەرىس كۇتپە» دەدى
قازىرگى ۋاقىتتا پاۆلودار قالاسىنىڭ № 5512 اسكەري بولىمىندە قىزمەت ەتكەن شىمكەنتتىك ومىربەك سۇلتانمۇراتوۆتىڭ وتباسى بالاسىنىڭ جاي-كۇيىنە الاڭداپ، مەملەكەتتەن ادىلدىك پەن كومەك سۇرايدى. وتاندىق دارىگەرلەر ساربازعا «مەنينگيت» دياگنوزىن قويعانىمەن، اناسى ونىڭ جاي عانا سۋىقتان پايدا بولعانىنا سەنبەيدى. ءمادينا شوقانباەۆا ۇلى اسكەردە قاتال سوققىعا جىعىلدى جانە مەديتسينالىق كومەكتىڭ دەر كەزىندە كورسەتىلمەدى دەپ سانايدى.
«بالانىڭ جاعدايى بىرقالىپتى، وڭالماعان كۇيدە قالدى. جۇرە المايدى، سويلەي المايدى، ەشكىمدى تانىمايدى. تانىعاندا «مەن اكەڭمىن بە، شەشەڭمىن بە؟» دەسەم، باسىن جاي عانا يزەيدى. بالامنىڭ جاعدايى اۋىر. دارىگەرلەر ەش نارسە ايتىپ جاتقان جوق. استاناداعى اسكەري دارىگەرلەر «بالاڭ وسى كۇيدە جاتادى، بالاڭنان باسقا وزگەرىس كۇتپە» دەپ ۇيىمىزگە بەرىپ جىبەرگەن. سودان سوڭ وزبەكستاندا 20 كۇن ەم الدىق، وندا دا دارىگەرلەر «بالاڭىز قاتتى سوققى العان، ءبارى ءبىر اللانىڭ قولدارىندا» دەپ كەرى قايتاردى»، - دەيدى ومىربەكتىڭ اناسى.
«مەملەكەت جاعىنان وڭالتۋ بويىنشا كومەك بەرگەنىن قالايمىز. بالام اياققا تۇرىپ، «اناشىم» دەپ مەنى قۇشاقتاعان كۇندى كورگىم كەلەدى»، - دەيدى ول.
بالاسى اسكەردەن وسىنداي بولىپ كەلگەن ءمادينا شوقانباەۆا بۇل سالاداعى قازىرگى جاعدايدىڭ سوراقى ەكەنىن ايتادى.
«اسكەردەگى سوڭعى جاعدايدى ەستىپ، جۇرەگىم اۋىردى. قازاقستاندا نەگە مۇنداي جاعدايلار توقتامايدى؟ انانىڭ جايىن ويلايتىن بىرەۋ بار ما؟ اسكەر بولسىن، بولماسىن ەمەس، بىراق اسكەردەن بالالارىمىز امان-ساۋ كەلەتىن مەملەكەت جاعداي جاساسىن»،- دەيدى اسكەردەن جارىمجان بولىپ قايتقان ومىربەك سۇلتانمۇراتوۆتىڭ اناسى.
اسكەري بولىمدەگى ءتارتىپ قانداي؟
اسكەردەگى ءتارتىپ پەن ونداعى جۇيە، بەلگىلەنگەن ءتارتىپتى بۇزعان جاعدايدا قولدانىلاتىن شارالار، ساربازداردىڭ قاۋىپسىزدىگى جايىندا تولىق ءبىلۋ ماقساتىندا قاراعاندى قالاسىنداعى ۇلتتىق ۇلاننىڭ № 5451 اسكەري بولىمىندە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن سولداتتار مەن بولىمشە كومانديرلەرىنە جاۋاپتى ۆزۆود سەرجانتى اڭسار عانيۇلىمەن تىلدەستىك.
«ەڭ الدىمەن ساربازدار پسيحولوگيالىق تەست تاپسىرادى، سوسىن مەديتسينالىق تەكسەرىستەن وتەدى. تاپسىرىلعان تەكسەرىس بويىنشا وڭ ناتيجە كورسەتكەن سارباز اسكەر قاتارىنا الىنادى»، - دەيدى ول.
ول اسكەري ومىرگە ۇيرەتۋدىڭ شارتتارىن اتادى.
«ساربازداردى اسكەري ومىرگە ۇيرەتۋ قاتاڭ ءتارتىپ ساقتالعاندا عانا مۇمكىن. تارتىپكە باعىنىپ، اسكەري ومىرگە ۇيرەنۋ ءۇشىن ۋاقىت پەن شىدامدىلىق قاجەت»، - دەيدى اڭسار عانيۇلى.
ول ءتارتىپ بۇزعان ساربازدارعا قولدانىلاتىن شارالار رەتىن دە اتادى.
«ەڭ ءبىرىنشى ەسكەرتۋ الادى، كەزەكتى ءتارتىپ بۇزعان جاعدايدا 5 كۇندىك تارتىپتىك يزولياتورعا قامالادى»،- دەگەن اڭسار عانيۇلىنان تارتىپتىك يزولياتوردىڭ ساربازدىڭ ودان ارعى قىزمەتىنە قالاي اسەر ەتەتىنىن سۇرادىق.
«سارباز ءتارتىپ ساقتاماي تارتىپتىك يزولياتورعا تۇسكەن جاعدايدا، شەن بەرىلمەيدى، قاتارداعى سارباز رولىندە قالادى. سونىمەن قاتار، يزولياتوردا جاتقان كۇندەرىن تولىقتاي وتەيدى»، - دەگەن ول وقۋ-جاتتىعۋ كەزىندە ساربازداردى قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىمەن تانىستىرۋدىڭ دا ءجون-جوباسىن ايتتى.
ء«ار روتادا قاۋىپسىزدىك شارالارى جازىلعان كىتاپ بولادى، ساربازدار اتالعان كىتاپپەن تانىسىپ، قاۋىپسىزدىك ەرەجەسىن ساقتايمىن دەپ قول قويادى. قارۋمەن جاتتىعۋ جاساۋ بارىسىندا دا ساربازدار قاتاڭ قاداعالانادى. قارۋدىڭ وقتاۋلى، وقتاۋلى ەمەس ەكەنى بارلىق ساربازعا الدىن الا ەسكەرتىلەدى»، - دەيدى اڭسار عانيۇلى.
«ساربازداردىڭ ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ فاكتىلەرى مەن ساربازدارعا جاسالاتىن الىمجەتتىك تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟» - دەگەن سۇراعىمىزعا ول بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى.
– بۇل جاعداي ءار ايماقتاعى وقيعانىڭ ارتۇرلىلىگى ارقىلى باعالانادى. كىمنىڭ ويىندا نە بارى بەلگىسىز، بۇگىن جاقسى جۇرسە، ەرتەڭ وزگەرۋى مۇمكىن. كوپ جىگىتتەر وزدەرىنىڭ ماسەلەلەرى جايىندا پسيحولوگپەن كەڭەسۋدى ءجون كورمەيدى، سول سەبەپتى ءوز-وزىنە قول جۇمساۋدىڭ ناقتى سەبەبىن ءبىلۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىزدىڭ بولىمشەدە الىمجەتتىك، سۋيتسيد جاعدايلارى تىركەلمەگەن. باسقا اسكەري بولىمدەردە ورىن العان قايعىلى جاعدايدىڭ سەبەپتەرى ايتىلمايدى، – دەيدى سەرجانت اڭسار عانيۇلى.
اياۋلىم شالقارقىزى
