قازتۇتىنۋوداعى قاراعاندى ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «جاڭا تاريحي كەزەڭدەگى قازاقستاننىڭ وزەكتى مىندەتتەرى» اتتى جولداۋىن ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توبىنىڭ مۇشەلەرى ستۋدەنتتەرمەن جانە پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىمەن كەزدەستى.
كەزدەسۋگە قۇرىلتاي دەپۋتاتى، الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆ، ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى باحتيار جازىقپاەۆ، قاراعاندى وبلىستىق ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى نۇركەن كوبجانوۆ، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى قۇدايبەرگەن بەكسۇلتانوۆ، قازاقستان حالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى بەكزات التىنبەكوۆ پەن ايگەرىم يسبەكوۆا قاتىستى.
جيىن بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا بەلگىلەنگەن نەگىزگى مىندەتتەر، ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ، الەۋمەتتىك ساياسات، جاستاردى قولداۋ جانە ادامي كاپيتالدى قالىپتاستىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
قۇرىلتاي دەپۋتاتى اسحات ايماعامبەتوۆ كەزدەسۋدىڭ اشىق ديالوگ فورماتىندا ءوتۋىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، جولداۋدا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى تالقىلاۋمەن قاتار، ناقتى ۇسىنىستار ازىرلەۋگە دە مۇمكىندىك بار. اسىرەسە مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى باسقارۋ، زاڭ جانە ەكونوميكا باعىتىندا ءبىلىم الىپ جاتقان جاستاردىڭ پىكىرىن ەسكەرۋ ماڭىزدى.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋى مازمۇنى مەن ماڭىزى جاعىنان ەرەكشە. ويتكەنى بۇل – جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلدانعاننان كەيىنگى العاشقى جولداۋ. كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردەن كەيىن ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىندە ەلەۋلى جاڭارۋ بولدى. ەندىگى ماسەلە – وسى وزگەرىستەردەن كەيىن قازاقستاننىڭ دامۋ باعىتى قانداي بولماق، الداعى ۋاقىتتا قانداي مىندەتتەر جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ تابۋ، – دەدى اسحات ايماعامبەتوۆ.
دەپۋتات الەمدەگى گەوساياسي احۋال مەن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قارقىندى دامۋى ەلدىڭ جاڭا سىن-قاتەرلەرگە بەيىمدەلۋىن تالاپ ەتەتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ سوزىنشە، وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ ناتيجەسىنە سايكەس، وقۋشىلاردىڭ 70 پايىزدان استامى جاساندى ينتەللەكتىنى ءجيى قولدانادى. بۇل ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە جاڭا تەحنولوگيالاردى ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەتتىگىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار, جولداۋدا كوتەرىلگەن قازاقستاننىڭ جاڭا ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسىن ازىرلەۋ باستاماسىنا توقتالدى. 1997 جىلى قابىلدانعان «قازاقستان – 2030» ستراتەگياسىنىڭ ەل دامۋىنىڭ نەگىزگى باعدارىن ايقىنداعانىن اتاپ ءوتىپ، جاڭا ستراتەگيالىق قۇجاتتى ازىرلەۋگە اكادەميالىق قاۋىمداستىقتىڭ، عالىمدار مەن ستۋدەنتتەردىڭ بەلسەندى قاتىسۋى قاجەتتىگىن ايتتى.
مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ دا نازاردان تىس قالعان جوق. دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە، جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋ باسقارۋ جۇيەسىنە جاڭا تالاپتار قويىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك باسقارۋ قۇرىلىمىن زامان تالابىناساي جەتىلدىرىپ، رەفورمالار ازىرلەۋدە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ عىلىمي الەۋەتىن پايدالانۋ ماڭىزدى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا قاتىستى سوزىندە اسحات ايماعامبەتوۆ پەداگوگتەردىڭ كاسىبي قىزمەتىنە قاتىسى جوق مىندەتتەردەن بوساتىلۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. مۇعالىمدەردىڭ ارتىق ەسەپتىلىگى مەن قاعازباستىلىعىن ازايتىپ، ولاردىڭ نەگىزگى جۇمىسىنا – ءبىلىم بەرۋ مەن تاربيەگە باسىمدىق بەرۋ قاجەت. بۇل باعىتتا ارنايى زاڭ جوباسى ازىرلەنگەنىن جەتكىزدى.
بۇدان بولەك، ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردى قولداۋ ماسەلەسى دە قوزعالدى. دەپۋتات كەيبىر ەلدى مەكەندەردە ارنايى مامانداردىڭ، وڭالتۋ ورتالىقتارى مەن پسيحولوگيالىق-مەديتسينالىق-پەداگوگيكالىق كونسۋلتاتسيالاردىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنىن ايتتى. ونىڭ سوزىنشە، ءار بالاعا تۇرعىلىقتى جەرىنە قاراماستان ساپالى كومەك الۋعا مۇمكىندىك جاساۋ قاجەت. وسى باعىتتا وڭالتۋ جانە تۇزەتۋ ورتالىقتارىن اشۋ، قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ماسەلەلەرى پىسىقتالۋدا.
قازاقستان حالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بەكزات قومارۇلى ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعان سانانى جاڭعىرتۋ ماسەلەسىنە توقتالىپ، قوعامداعى وزگەرىستەر ەڭالدىمەن ءار ازاماتتىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگىنەن باستالۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، زاڭداردى جەتىلدىرۋمەن قاتار، «ادال ازامات» قاعيداتىن قالىپتاستىرىپ، زاڭ مەن ءتارتىپتى ساقتايتىن ادامداردى دارىپتەۋ ماڭىزدى. سونداي-اق, قۇقىق بۇزۋشىلاردى جازالاۋمەن عانا شەكتەلمەي، قوعامعا ۇلگى بولاتىن ازاماتتاردى قۇرمەتتەۋ ارقىلى جاستاردىڭ بويىندا جاۋاپكەرشىلىك پەن ءتارتىپ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا بولاتىنىن جەتكىزدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا قاتىسۋشىلار وزدەرىن تولعاندىرعان ساۋالدارىن قويىپ، ۇسىنىس-پىكىرلەرىن بىلدىرۋگە مۇمكىندىك الدى. رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توبىنىڭ وكىلدەرى پرەزيدەنت تاپسىرمالارىنىڭ ءمانى مەن ولاردى ىسكە اسىرۋ باعىتتارىنا توقتالدى. جيىنعا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 130-عا جۋىق ستۋدەنتى مەن پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى قاتىستى.
