فوتو: agrishymkent.kz
2200 جىلدان استام تاريحى بار شىمكەنت – قازاقستانداعى ەڭ كونە قالالاردىڭ ءبىرى ءارى ەلىمىزدىڭ ءۇشىنشى مەگاپوليسى. ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر ونىڭ تەرەڭ تاريحي تامىرىن دالەلدەيدى. جىلىنا 300 كۇنگە دەيىن كۇن شۋاقتى بولاتىن، كليماتى جىلى وڭتۇستىك ءوڭىر بۇگىندە تەك ساۋدا-ساتتىقپەن تانىلعان قالا مارتەبەسىنەن بىرتىندەپ ارىلىپ، ونەركاسىپ، كاسىپكەرلىك جانە ينۆەستيتسيا ورتالىعىنا اينالىپ كەلەدى. قالانىڭ ەكونوميكالىق كەلبەتىندەگى بۇل وزگەرىس ونىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋ الەۋەتىنە قالاي اسەر ەتەدى؟ ءوندىرىس كولەمىنىڭ ارتۋى مەن ينۆەستيتسيالىق جوبالار مەگاپوليستىڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمىنە نەگىز بولا الا ما؟
ونەركاسىپ – ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى
سوڭعى جىلدارداعى كورسەتكىشتەر شىمكەنت ەكونوميكاسىندا ونەركاسىپ سالاسىنىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلە جاتقانىن اڭعارتادى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە، 2026 جىلدىڭ قاڭتار–قازان ايلارىندا قالادا 1,43 ترلن تەڭگەنىڭ ونەركاسىپ ءونىمى وندىرىلگەن. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 13,3%-عا جوعارى. ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ كولەمى 13,2%-عا وسكەن.
ال 2026 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا ناقتى جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ ءوسىمى 10,6%-دى قۇرادى. بۇل دەرەكتەر شىمكەنت ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى تەك ساۋدا مەن قۇرىلىس سالالارىنا عانا سۇيەنبەيتىنىن، ءوندىرىستىڭ دە ماڭىزدى ءرول اتقارا باستاعانىن كورسەتەدى.
قالاداعى ونەركاسىپتىك وزگەرىستەردىڭ ناقتى مىسالدارىنىڭ ءبىرى – «جۇلدىز» يندۋستريالىق ايماعىندا ورنالاسقان Wan Sheng Ceramic زاۋىتى. كاسىپورىن جىلىنا 12–13 ملن شارشى مەتر ءونىم شىعارۋعا قاۋقارلى. وندىرىستە پايدالانىلاتىن شيكىزاتتىڭ شامامەن 95%-ى قازاقستاننان جەتكىزىلەدى، ال دايىن ءونىمنىڭ 40%-ى تمد ەلدەرىنە ەكسپورتتالادى.
بۇل – جەرگىلىكتى شيكىزاتتى وڭدەپ، قوسىلعان قۇنى جوعارى دايىن ءونىم ءوندىرۋدىڭ جانە وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ ەكسپورتتىق نارىققا شىعۋىنىڭ ۇلگىسى. مۇنداي وندىرىستەردىڭ كوبەيۋى يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتىپ قانا قويماي، جەرگىلىكتى كاسىپورىنداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا دا مۇمكىندىك بەرەدى.
ينۆەستيتسيا مەن يندۋستريالىق ايماقتار
بۇگىندە شىمكەنتتە سەگىز يندۋستريالىق ايماق جۇمىس ىستەيدى. بۇل وندىرىستىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا، كاسىپكەرلەردى قولداۋعا جانە جاڭا جوبالاردى ورنالاستىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى الاڭدار سانالادى.
2026–2030 جىلدارعا ارنالعان ينۆەستيتسيالىق پۋلعا جالپى قۇنى 4,46 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 164 جوبا ەنگىزىلگەن. ونىڭ 110-ى وڭدەۋ ونەركاسىبىنە تيەسىلى. بۇل قالانىڭ الداعى جىلدارداعى ەكونوميكالىق دامۋىندا ءوندىرىس سالاسىنا باسىمدىق بەرىلىپ وتىرعانىن اڭعارتادى.
دەگەنمەن ينۆەستيتسيالىق جوسپارلار مەن ناقتى يگەرىلگەن قارجى كولەمىنىڭ ارا-جىگىن اجىراتا ءبىلۋ ماڭىزدى. ماسەلەن، 2026 جىلدىڭ العاشقى ون ايىندا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 633,4 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. ال ءوسىم نەبارى 0,1% دەڭگەيىندە قالىپ وتىر. بۇل ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ جالپى قۇنى جوعارى بولعانىمەن، ولاردىڭ بارلىعى بىردەي قىسقا مەرزىمدە ناقتى ەكونوميكالىق ناتيجەگە اينالمايتىنىن كورسەتەدى.
سوندىقتان مەگاپوليس ءۇشىن الداعى كەزەڭدەگى باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – جوسپارلانعان جوبالاردى ۋاقىتىلى ىسكە قوسىپ، ينۆەستيتسيانىڭ ناقتى وندىرىستىك قۋاتقا، جاڭا جۇمىس ورىندارىنا جانە ەكسپورتتىق ءونىم كولەمىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتۋىن قامتاماسىز ەتۋ. سونىمەن قاتار ينۆەستورلار ءۇشىن قولايلى جاعداي قالىپتاستىرۋمەن قاتار، جوبالاردىڭ تەحنولوگيالىق تيىمدىلىگى مەن ەكونوميكالىق قايتارىمىنا دا نازار اۋدارۋ قاجەت.
ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ الەۋمەتتىك تيىمدىلىگى قانداي؟
قالا ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىن تەك ءوندىرىس كولەمى مەن ينۆەستيتسيا كورسەتكىشتەرى ارقىلى باعالاۋ جەتكىلىكسىز. ونىڭ ناتيجەسى ەڭ الدىمەن تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس ساپاسىنان، جۇمىسپەن قامتىلۋ دەڭگەيىنەن جانە تابىسىنىڭ وسۋىنەن كورىنۋى ءتيىس.
2026 جىلدىڭ العاشقى توعىز ايىندا شىمكەنتتە 7 746 جۇمىس ورنى اشىلعان. بۇل ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ەڭبەك نارىعىنا دا اسەر ەتىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. الايدا جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى عانا ەمەس، ولاردىڭ تۇراقتىلىعى، جالاقى دەڭگەيى، ەڭبەك جاعدايى جانە كاسىبي دامۋ مۇمكىندىكتەرى دە ماڭىزدى.
وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ كەڭەيۋى ەڭبەك نارىعىنا جاڭا تالاپتار قويادى. زاماناۋي ءوندىرىس ورىندارىنا تەحنيكالىق ماماندار، ينجەنەرلەر، تەحنولوگتەر جانە تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى مەڭگەرگەن كادرلار قاجەت. وسى تۇرعىدان العاندا، كاسىپورىندار مەن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋ قالانىڭ ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق ستراتەگياسىنىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالۋى ءتيىس.
ويتكەنى ءوندىرىس كولەمىنىڭ ارتۋى بىلىكتى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتىلمەسە، جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ مەن ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ مۇمكىندىگى شەكتەلۋى ىقتيمال. دەمەك، ەكونوميكالىق ءوسىم مەن ادامي كاپيتالدى دامىتۋ قاتار ءجۇرۋى قاجەت.
ءۇشىنشى مەگاپوليستىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىعى
شىمكەنتتىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى، ەڭبەك رەسۋرستارى، قالىپتاسقان كاسىپكەرلىك ورتاسى جانە وندىرىستىك الەۋەتى ونى ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى ماڭىزدى ەكونوميكالىق ورتالىقتاردىڭ بىرىنە اينالدىرادى. دەگەنمەن ءۇشىنشى مەگاپوليس رەتىندەگى الەۋەتىن تولىق پايدالانۋ ءۇشىن ساندىق وسىمنەن ساپالى دامۋعا كوشۋ ماڭىزدى.
بۇل رەتتە بىرنەشە باعىتقا باسىمدىق بەرگەن ءجون. بىرىنشىدەن، وڭدەۋ ونەركاسىبىندە جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ قاجەت. ەكىنشىدەن، وتاندىق ءونىمنىڭ ەكسپورتتىق گەوگرافياسىن كەڭەيتىپ، كاسىپورىنداردىڭ حالىقارالىق نارىقتاعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كۇشەيتۋ ماڭىزدى. ۇشىنشىدەن، شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ وندىرىستىك جوبالارعا قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ، جەرگىلىكتى كاسىپورىنداردىڭ ءىرى ءوندىرىس ورىندارىمەن كووپەراتسياسىن دامىتۋ قاجەت.
سونىمەن قاتار ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ ەكولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقپەن ۇشتاسۋى دا وزەكتى. ونەركاسىپ كولەمى ارتقان سايىن ەنەرگيا تيىمدىلىگى، سۋ رەسۋرستارىن ۇنەمدەۋ، قالدىقتاردى باسقارۋ جانە قورشاعان ورتاعا تۇسەتىن جۇكتەمەنى ازايتۋ ماسەلەلەرى دە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەۋى ءتيىس.
شىمكەنت بۇگىندە تاريحي مۇراسىن ساقتاي وتىرىپ، زاماناۋي ءوندىرىس پەن كاسىپكەرلىكتىڭ ماڭىزدى ورتالىعىنا اينالۋ جولىندا. ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ ءوسۋى، يندۋستريالىق ايماقتاردىڭ دامۋى جانە اۋقىمدى ينۆەستيتسيالىق جوبالار قالانىڭ ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتىپ وتىر. الايدا بۇل الەۋەتتىڭ ناقتى ناتيجەگە اينالۋى جوسپارلانعان جوبالاردىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى جۇزەگە اساتىنىنا، جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ەنگىزىلۋىنە جانە قۇرىلعان جۇمىس ورىندارىنىڭ ساپاسىنا بايلانىستى.
