Şymkent – jaŋa industriialyq ortalyq. Ekonomikalyq ösımnıŋ mümkındıkterı men mındetterı

73
Adyrna.kz Telegram
https://www.adyrna.kz/storage/uploads/JNu6dc1OVesvLNwyb4yCGuWa4eGoy2W8Wg6OZa9c.jpg

Foto: agrishymkent.kz

2200 jyldan astam tarihy bar Şymkent – Qazaqstandaǧy eŋ köne qalalardyŋ bırı ärı elımızdıŋ üşınşı megapolisı. Arheologiialyq zertteuler onyŋ tereŋ tarihi tamyryn däleldeidı. Jylyna 300 künge deiın kün şuaqty bolatyn, klimaty jyly oŋtüstık öŋır bügınde tek sauda-sattyqpen tanylǧan qala märtebesınen bırtındep arylyp, önerkäsıp, käsıpkerlık jäne investisiia ortalyǧyna ainalyp keledı. Qalanyŋ ekonomikalyq kelbetındegı būl özgerıs onyŋ ūzaq merzımdı damu äleuetıne qalai äser etedı? Öndırıs kölemınıŋ artuy men investisiialyq jobalar megapolistıŋ tūraqty ekonomikalyq ösımıne negız bola ala ma?

Önerkäsıp – ekonomikalyq ösımnıŋ negızgı qozǧauşy küşı

Soŋǧy jyldardaǧy körsetkışter Şymkent ekonomikasynda önerkäsıp salasynyŋ maŋyzy artyp kele jatqanyn aŋǧartady. Ūlttyq statistika biurosynyŋ mälımetınşe, 2026 jyldyŋ qaŋtar–qazan ailarynda qalada 1,43 trln teŋgenıŋ önerkäsıp önımı öndırılgen. Būl ötken jyldyŋ säikes kezeŋımen salystyrǧanda 13,3%-ǧa joǧary. Onyŋ ışınde öŋdeu önerkäsıbınıŋ kölemı 13,2%-ǧa ösken.

Al 2026 jyldyŋ alǧaşqy jartyjyldyǧynda naqty jalpy öŋırlık önımnıŋ ösımı 10,6%-dy qūrady. Būl derekter Şymkent ekonomikasynyŋ damuy tek sauda men qūrylys salalaryna ǧana süienbeitının, öndırıstıŋ de maŋyzdy röl atqara bastaǧanyn körsetedı.

Qaladaǧy önerkäsıptık özgerısterdıŋ naqty mysaldarynyŋ bırı – «Jūldyz» industriialyq aimaǧynda ornalasqan Wan Sheng Ceramic zauyty. Käsıporyn jylyna 12–13 mln şarşy metr önım şyǧaruǧa qauqarly. Öndırıste paidalanylatyn şikızattyŋ şamamen 95%-y Qazaqstannan jetkızıledı, al daiyn önımnıŋ 40%-y TMD elderıne eksporttalady.

Būl – jergılıktı şikızatty öŋdep, qosylǧan qūny joǧary daiyn önım öndırudıŋ jäne otandyq käsıporyndardyŋ eksporttyq naryqqa şyǧuynyŋ ülgısı. Mūndai öndırısterdıŋ köbeiuı importqa täueldılıktı tömendetıp qana qoimai, jergılıktı käsıporyndardyŋ bäsekege qabılettılıgın arttyruǧa da mümkındık beredı.

İnvestisiia men industriialyq aimaqtar

Bügınde Şymkentte segız industriialyq aimaq jūmys ısteidı. Būl öndırıstık infraqūrylymdy damytuǧa, käsıpkerlerdı qoldauǧa jäne jaŋa jobalardy ornalastyruǧa baǧyttalǧan maŋyzdy alaŋdar sanalady.

2026–2030 jyldarǧa arnalǧan investisiialyq pulǧa jalpy qūny 4,46 trln teŋgenı qūraityn 164 joba engızılgen. Onyŋ 110-y öŋdeu önerkäsıbıne tiesılı. Būl qalanyŋ aldaǧy jyldardaǧy ekonomikalyq damuynda öndırıs salasyna basymdyq berılıp otyrǧanyn aŋǧartady.

Degenmen investisiialyq josparlar men naqty igerılgen qarjy kölemınıŋ ara-jıgın ajyrata bılu maŋyzdy. Mäselen, 2026 jyldyŋ alǧaşqy on aiynda negızgı kapitalǧa salynǧan investisiia kölemı 633,4 mlrd teŋgenı qūraǧan. Al ösım nebärı 0,1% deŋgeiınde qalyp otyr. Būl investisiialyq jobalardyŋ jalpy qūny joǧary bolǧanymen, olardyŋ barlyǧy bırdei qysqa merzımde naqty ekonomikalyq nätijege ainalmaitynyn körsetedı.

Sondyqtan megapolis üşın aldaǧy kezeŋdegı basty mındetterdıŋ bırı – josparlanǧan jobalardy uaqytyly ıske qosyp, investisiianyŋ naqty öndırıstık quatqa, jaŋa jūmys oryndaryna jäne eksporttyq önım kölemınıŋ artuyna yqpal etuın qamtamasyz etu. Sonymen qatar investorlar üşın qolaily jaǧdai qalyptastyrumen qatar, jobalardyŋ tehnologiialyq tiımdılıgı men ekonomikalyq qaitarymyna da nazar audaru qajet.

Ekonomikalyq ösımnıŋ äleumettık tiımdılıgı qandai?

Qala ekonomikasynyŋ damuyn tek öndırıs kölemı men investisiia körsetkışterı arqyly baǧalau jetkılıksız. Onyŋ nätijesı eŋ aldymen tūrǧyndardyŋ tūrmys sapasynan, jūmyspen qamtylu deŋgeiınen jäne tabysynyŋ ösuınen körınuı tiıs.

2026 jyldyŋ alǧaşqy toǧyz aiynda Şymkentte 7 746 jūmys orny aşylǧan. Būl ekonomikalyq belsendılıktıŋ eŋbek naryǧyna da äser etıp otyrǧanyn körsetedı. Alaida jaŋa jūmys oryndarynyŋ sany ǧana emes, olardyŋ tūraqtylyǧy, jalaqy deŋgeiı, eŋbek jaǧdaiy jäne käsıbi damu mümkındıkterı de maŋyzdy.

Öŋdeu önerkäsıbınıŋ keŋeiuı eŋbek naryǧyna jaŋa talaptar qoiady. Zamanaui öndırıs oryndaryna tehnikalyq mamandar, injenerler, tehnologter jäne sifrlyq tehnologiialardy meŋgergen kadrlar qajet. Osy tūrǧydan alǧanda, käsıporyndar men bılım beru ūiymdary arasyndaǧy bailanysty nyǧaitu qalanyŋ ūzaq merzımdı ekonomikalyq strategiiasynyŋ maŋyzdy bölıgıne ainaluy tiıs.

Öitkenı öndırıs kölemınıŋ artuy bılıktı mamandarmen qamtamasyz etılmese, jaŋa tehnologiialardy engızu men önımdılıktı arttyru mümkındıgı şekteluı yqtimal. Demek, ekonomikalyq ösım men adami kapitaldy damytu qatar jüruı qajet.

Üşınşı megapolistıŋ strategiialyq basymdyǧy

Şymkenttıŋ geografiialyq ornalasuy, eŋbek resurstary, qalyptasqan käsıpkerlık ortasy jäne öndırıstık äleuetı ony eldıŋ oŋtüstıgındegı maŋyzdy ekonomikalyq ortalyqtardyŋ bırıne ainaldyrady. Degenmen üşınşı megapolis retındegı äleuetın tolyq paidalanu üşın sandyq ösımnen sapaly damuǧa köşu maŋyzdy.

Būl rette bırneşe baǧytqa basymdyq bergen jön. Bırınşıden, öŋdeu önerkäsıbınde joǧary tehnologiialyq öndırısterdıŋ ülesın arttyru qajet. Ekınşıden, otandyq önımnıŋ eksporttyq geografiiasyn keŋeitıp, käsıporyndardyŋ halyqaralyq naryqtaǧy bäsekege qabılettılıgın küşeitu maŋyzdy. Üşınşıden, şaǧyn jäne orta biznestıŋ öndırıstık jobalarǧa qatysuyna mümkındık berıp, jergılıktı käsıporyndardyŋ ırı öndırıs oryndarymen kooperasiiasyn damytu qajet.

Sonymen qatar ekonomikalyq ösımnıŋ ekologiialyq jäne äleumettık tūraqtylyqpen ūştasuy da özektı. Önerkäsıp kölemı artqan saiyn energiia tiımdılıgı, su resurstaryn ünemdeu, qaldyqtardy basqaru jäne qorşaǧan ortaǧa tüsetın jüktemenı azaitu mäselelerı de kün tärtıbınen tüspeuı tiıs.

Şymkent bügınde tarihi mūrasyn saqtai otyryp, zamanaui öndırıs pen käsıpkerlıktıŋ maŋyzdy ortalyǧyna ainalu jolynda. Önerkäsıp öndırısınıŋ ösuı, industriialyq aimaqtardyŋ damuy jäne auqymdy investisiialyq jobalar qalanyŋ ekonomikalyq mümkındıkterın keŋeitıp otyr. Alaida būl äleuettıŋ naqty nätijege ainaluy josparlanǧan jobalardyŋ qanşalyqty tiımdı jüzege asatynyna, jaŋa tehnologiialardyŋ engızıluıne jäne qūrylǧan jūmys oryndarynyŋ sapasyna bailanysty.

Pıkırler