Konstitusiialyq reformalar jönındegı komissiia Qazaqstan Respublikasynyŋ jaŋa Ata Zaŋynyŋ jobasyn jariialady, dep habarlaidy "Adyrna" ūlttyq portaly.
Būl qūjat azamattardan, saiasi partiialardan, qoǧamdyq ūiymdar men sarapşylardan tüsken ūsynystardy mūqiiat taldaudyŋ, aşyq qoǧamdyq talqylaulardyŋ, sondai-aq jaŋa normalar men erejelerdı jan-jaqty ärı tiianaqty pysyqtaudyŋ nätijesınde paida boldy.
Konstitusiialyq reforma Memleket basşysy Qasym-Jomart Toqaevtyŋ Qazaqstanda bır palataly Parlament qūru jönındegı bastamasynyŋ negızınde tuyndady. Prezident būl ideiany 2025 jylǧy 8 qyrküiekte özınıŋ halyqqa arnaǧan jyl saiynǧy Joldauynda eldıŋ saiasi jüiesın keşendı jaŋǧyrtu jäne jasandy intellekt däuırınde Qazaqstannyŋ äleumettık-ekonomikalyq damuyna eleulı oŋ serpın beru maqsatynda aitqan bolatyn.
2025 jylǧy 8 qazanda Parlamenttık reformany ıske asyru jönındegı jūmys tobyn qūru turaly ökımge qol qoiyldy. Onyŋ qūramyna belgılı qūqyqtanuşy ǧalymdar, sarapşylar, saiasi partiialar men qoǧamdyq ūiymdardyŋ ökılderı kırdı.
Alaida talqylaularǧa barlyq belsendı azamattar qosylyp, öz pıkırlerı men ūsynystaryn e-Otinish jäne eGov portaldary arqyly joldai bastady. Osylaişa, jaŋa reformany keŋınen ärı qarqyndy talqylau şamamen alty aiǧa sozyldy. Osy kezeŋ ışınde Jūmys toby azamattardan tüsken ekı myŋnan astam ūsynysty jan-jaqty qarap, jüielep şyqty.
2026 jylǧy qaŋtarda ötken Ūlttyq qūryltaidyŋ V otyrysynda Memleket basşysy atqarylǧan jūmystyŋ qorytyndysyn şyǧaryp, aldaǧy özgerısterge qatysty öz közqarasyn bıldırdı.
Prezident Qasym-Jomart Toqaev, parlamenttık reforma aiasynda bastapqyda Ata Zaŋnyŋ şamamen 40 babyna özgerıster engızu közdelgenın atap öttı. Alaida jūmys barysynda özgerıster kölemı äldeqaida auqymdy bolatyny aiqyndalyp, olar saiasi jäne qoǧamdyq ömırdıŋ köptegen özge de qyrlaryn qamtityny belgılı boldy.
2026 jylǧy 21 qaŋtarda Konstitusiialyq komissiia qūryldy. Onyŋ qūramyna Ūlttyq qūryltai müşelerı, belgılı qūqyqtanuşylar, ortalyq memlekettık organdardyŋ jauapty qyzmetkerlerı, BAQ basşylary, mäslihat töraǧalary, aimaqtyq qoǧamdyq keŋesterdıŋ ökılderı, sondai-aq sarapşylyq jäne ǧylymi qauymdastyq ökılderın qosa alǧanda 130 adam kırdı. Osylaişa, Komissiia qūramynda Qazaqstannyŋ barlyq äleumettık toptary men aimaqtary tolyq qamtyldy.
Komissiiaǧa Konstitusiialyq Sottyŋ Töraǧasy Elvira Azimova basşylyq etedı. Memlekettık keŋesşı Erlan Qarin jäne Premer-Ministrdıŋ orynbasary – Mädeniet jäne aqparat ministrı Aida Balaeva onyŋ orynbasarlary bolyp belgılendı.
«Komissiianyŋ qūryluyn sektorlyq özgerısterden keşendı konstitusiialyq transformasiiaǧa ötudıŋ körınısı retınde qarastyruǧa bolady. Onyŋ aldynda erekşe missiia tūr. Ol – Ata Zaŋda bır jaǧynan konstitusiialyq qūrylystyŋ negızgı prinsipterın saqtau, ekınşı jaǧynan qazırgı zamanǧy syn-qaterlerge laiyqty közqarasty bıldıru mümkındıgın qamtamasyz etu», – dep atap öttı alǧaşqy otyrysta Konstitusiialyq Sottyŋ Töraǧasy Elvira Azimova.
Komissiianyŋ barlyq otyrystary tolyqtai aşyq türde ötkızılıp, tıkelei efirde körsetıldı. Onyŋ jūmysy BAQ-ta keŋınen jäne egjei-tegjeilı baiandaldy. Öz pıkırlerın, eskertpelerın jäne ūsynystaryn belgılı zaŋgerler, qūqyq qorǧauşylar, qoǧamdyq belsendıler, deputattar, saiasi zertteuşıler jäne basqa da sarapşylar bıldırdı.
Jūmys barysynda Komissiia müşelerı respublikanyŋ Ata Zaŋynyŋ barlyq negızgı tüzetulerın jan-jaqty qarap şyqty. Būl tüzetuler Konstitusiianyŋ barlyq bölımderıne jäne 77 babyna qatysty, iaǧni jalpy mätınnıŋ 84%-yn qamtydy. Osylaişa, Komissiia müşelerı Qazaqstannyŋ jaŋa Konstitusiiasyn äzırleu mäselesın alǧa tartty.
Qazaqstan Respublikasy Ata Zaŋynyŋ tūjyrymdamalyq özgerısterı memlekettıŋ adamǧa baǧdarlanǧanyn arttyruǧa, Qazaqstan halqyna tän özektı qūndylyqtar men qaǧidattardy körsetuge, sondai-aq respublikadaǧy saiasi instituttar qūrylymynyŋ tiımdılıgın arttyruǧa baǧyttalǧan.
Jaŋa Preambulada adam qūqyqtary men bostandyqtary alǧaş ret memlekettıŋ negızgı basymdyǧy retınde jariia etıldı. Bırlık pen yntymaqtastyq, ūltaralyq jäne dınaralyq kelısım Qazaqstan memlekettılıgınıŋ negızı retınde belgılendı.
Egemendık pen Täuelsızdık, bırtūtastyq, aumaqtyq tūtastyq özgermeitın qūndylyqtar sanatyna jatqyzyldy.
Ädılettılık, Zaŋ men Tärtıp, tabiǧatqa ūqypty qarau siiaqty qaǧidattar alǧaş ret Konstitusiia deŋgeiınde bekıtılgen.
Sonymen qatar, memlekettık bilıktıŋ bırden-bır bastauy jäne egemendıktıŋ iesı Qazaqstan halqy bolyp tabylatyny bekıtılgen.
Ata Zaŋymyzdyŋ jaŋa mätınınıŋ basty ideiasy retınde bılım men ǧylym, mädeniet pen innovasiia anyqtaldy. Būl memlekettıŋ bolaşaǧy mineraldy resurstar men tabiǧi bailyqtarmen emes, adami kapitalmen jäne azamattardyŋ jetıstıkterımen anyqtalatynyn körsetetın tübegeilı maŋyzdy betbūrys.
Taǧy bır maŋyzdy maǧynalyq baǧyt – sifrlandyru. Osyǧan bailanysty Konstitusiianyŋ jaŋa mätınınde alǧaş ret azamattardyŋ qūqyqtaryn sifrlyq ortada qorǧau turaly norma bekıtıldı.
Konstitusiianyŋ jaŋa mätınınıŋ basty erekşelıgı – adam qūqyqtaryna baǧdarlanuy. Osylaişa, adam qūqyqtary men bostandyqtary jaŋa Preambulada ǧana bekıtılıp qoimai, bükıl Konstitusiianyŋ erekşe basymdyǧy ärı maǧynalyq özegı retınde aiqyndalǧan.
Dın men memlekettıŋ ara-jıgı naqty ajyratylyp bekıtıledı. Bılım beru men tärbie jüiesınıŋ zaiyrly sipaty aiqyndalady.
Neke er adam men äiel adamnyŋ erıktı jäne teŋ qūqyqty odaǧy ekendıgı turaly ereje engızıledı. Būl şeşım dästürlı qūndylyqtardy eŋ joǧary qūqyqtyq deŋgeide qorǧauǧa jäne äielderdıŋ qūqyqtaryn qorǧaudy küşeituge baǧyttalǧan.
Konstitusiia jobasynyŋ negızgı novellalarynyŋ ışınde mynalardy atap ötuge bolady:
- 145 deputattan tūratyn jäne jaŋa, keŋeitılgen ökılettıkterge ie bır palataly jaŋa Parlament – Qūryltai qūrylady. Ony qūru kezınde proporsionaldy sailau jüiesı qoldanylady, al deputattardyŋ ökılettık merzımı 5 jyldy qūraidy.
Proporsionaldy jüie partiialardyŋ kadrlyq saiasatyn damytuǧa, olardyŋ institusionaldyq rölın arttyruǧa jäne saiasi küşterdıŋ qoǧam aldyndaǧy jauapkerşılıgın küşeituge yqpal etedı.
- Jaŋa jalpyūlttyq dialog platformasy – Qazaqstannyŋ Halyq Keŋesı qūrylady, ol Qazaqstan halqy Assambleiasy men Ūlttyq qūryltaidyŋ strategiialyq funksiialaryn jalǧastyrady. Būl Qazaqstan halqynyŋ müddelerın bıldıretın, zaŋ şyǧaru bastamasy qūqyǧyna ie joǧarǧy konsultativtık organ bolady.
- Vise-prezident institutyn qūru. Ol QR Prezidentınıŋ atynan Qazaqstan men şetelderdıŋ qoǧamdyq-saiasi, ǧylymi jäne mädeni-aǧartuşylyq ūiymdarymen özara ıs-qimyl jasasudy jüzege asyrady.
- Advokattyq qyzmetke jäne advokaturaǧa arnalǧan arnaiy bap alǧaş ret Konstitusiiada bekıtıledı.
- Ziiatkerlık menşık qūqyǧyn qorǧau qamtamasyz etıledı.
- Azamattarǧa jaŋa mındetter jükteitın nemese olardyŋ jaǧdaiyn naşarlatatyn zaŋdarǧa, sol qūqyq būzuşylyq üşın qaitadan jauapqa tartuǧa jol bermeuge tyiym saludy jäne kınäsızdık prezumpsiiasy qaǧidattaryna, qosa alǧanda, azamattardyŋ qūqyqtaryna kepıldık küşeitıledı.
- «Miranda erejesı» bekıtıledı.
Sonymen qatar, Qazaqstannyŋ jaŋa Konstitusiiasynyŋ jobasynda eskırgen terminologiialyq apparat mäselesı keşendı türde şeşılude.
Elımızdıŋ jaŋa Ata Zaŋynyŋ mätını qalyptasqan memlekettık qūrylymdy, halyqaralyq bedeldı, adami kapitaldy, bılım, ǧylym jäne innovasiialardy damytudaǧy Qazaqstannyŋ aiqyn basymdyǧyn atap körsetedı, ol senımdı türde bolaşaqqa köz tastaidy.
Sonymen qatar, memlekettık qūrylymnyŋ qalyptasuyna jäne Qazaqstannyŋ tarihi damuynda maŋyzdy röl atqarǧan qazırgı Konstitusiiaǧa qūrmet körsetıledı.
Jalpy, Konstitusiianyŋ jaŋa redaksiiasynyŋ alǧaşqy jobasynda Preambula, 11 bölım jäne 95 bap bekıtılu ūsynylady.
Ūsynystar qabyldau e-Otinish jäne eGov portaldary arqyly jalǧasyp jatyr.
Jaŋa Konstitusiia boiynşa naqty şeşımdı elımızdıŋ azamattary jalpyūlttyq referendumda qabyldaidy.
Konstitusiialyq komissiianyŋ jūmysy jalǧasuda.
