Nauryznama qarsaŋynda qolöner şeberı, qūraq körpe jasap, Düniejüzılık (GBR) rekordtar kıtabyna jäne Qazaqstannyŋ aqparattyq-ensiklopediialyq anyqtamalyǧy - KinES kıtabyna enıp, talai alaman bäigede jüldelı oryn ielenıp jürgen qolönerşı, körkem eŋbek pänı mūǧalımı, pedagog-zertteuşı Jazira Seiıtjanovamen äŋgımelesken edık. Şeber qolönerdıŋ qyr-syrymen bölıstı.
– Qolöner salasyna qalai keldıŋız?
– Moiynqūm audanynda Nauryz merekesıne bailanysty körmege barǧan edım. Sol jerde qūrap aparǧan körpemdı körıp jūrtşylyq qyzyǧuşylyq bıldıre bastady. Söitıp Moiynqūm audanynyŋ Jazylbek Quanyşbaev atyndaǧy ortalyq muzeiınde jūmys jasaityn şeber Almaş Taubazarovamen tanystym. Ol menı özderıne, şeberler ortasyna şaqyrdy. Sodan bastap qolöner salasyna qarai bet būra bastadyq.
ZAMANAUİ RESURSTARDYŊ KÖMEGI KÖP
– Qolöner būiymdaryn qaidan, qalai üirenıp, daǧdylandyŋyz?
– Qazır adamzatqa qajettı dünielerdıŋ bırazy ǧalamtorda tūr. Bılgen adamǧa bügıngı zamanaui resurstar öte paidaly. İnternettı kädege jarattyq dep aitsaq ta bolady. Iаǧni, qūraq tıgu ısın ǧalamtordan qarai otyryp üirendım. Ol kezde bızdıŋ auylda internet joqtyŋ qasy bolatyn. Sondyqtan qūraqty üirenu üşın taŋerteŋ erte tūryp, iutub arnasynan qarap, tıgıp daǧdylandym.
Al «alaman qūraqta» bızge arnaiy sabaqtar berıldı. Osylaişa Telegramm kanalynan därıs alyp, maşyqtanyp aldyq. Jalpy äleumettık jelınıŋ arqasynda şeberlıgımdı şyŋdadym dep aitar edım.
– Qūraqtyŋ qandai türlerı bar?
– Qolöner şeberlınınıŋ özı bırneşe salaǧa bölınedı. Sonyŋ ışınde bızder «şi qūraqqa» köbırek beiımdeldık. Qazaq halqynyŋ qolöner şeberlıgınde qūraq tıgudıŋ türlerı köp. Bügınde ūmytylmai, ūrpaqtan-ūrpaqqa miras bolyp qalǧan türlerı de bar. Dälırek aitqanda, «qūdyq», «syilastyq», «amandasu», «tört qūbyla», «jūldyz», «qarqaraly» dep bölınedı.
Bız «şi qūraq» sonyŋ ışınde «syilastyq» dep atalatyn qūraǧyn köp qoldanamyz. Sondai-aq qūrǧaq jün ädısı, felting täsılderı paidalanylady.
Bır körpeşe tıgu üşın 133,140 bloktan tūratyn körpe şyǧaramyz. Mıne, osylai tyndyrymdy ıster jalǧasady. Būl öte maida, ärı oidy, zerdenı qajet etetın, şyǧarmaşylyq qiial qosatyn sala degım keledı.
– Eŋbek pänı mūǧalımı ekensız. Negızgı jūmys pen qolönerdı ūştastyru qiyn emes pe?
– Qolöner men körkem eŋbektı ūştastyruǧa kelsek öte qolaily. Öitkenı qūraq, pechvork bızde 5-synypta naqty ötıledı. Bız qaita şyǧarmaşylyqpen ainalysu arqyly önerımızdı şyŋdaimyz. Balanyŋ qyzyǧuşylyǧyn arttyryp nasihattaimyz.
Eger bılgenımızdı 20-30 oquşyǧa tüsındırsek, sonyŋ jartysy qolönerden habardar bolyp şyqsa da, ülken jetıstık dep sanaimyz. Sonyŋ arqasynda ūlttyq öner örısteidı. Mümkın keleşekte oquşylar arasynan osy salaǧa qyzyǧatyndar şyǧyp, ılıp alyp, maman atanar.
QŪRAQ KÖRPE DÜNİEJÜZILIK REKORDTAR KITABYNA ENDI
– Qandai jetıstıkterge qol jettı?
– Būl sala maǧan köp igılıkterın alyp keldı. Ömır jolymda öz ısımdı tabuǧa septestı. Bır jaǧynan san ǧasyrlar boiǧy saqtalyp kele jatqan ūlttyq öner qaita tülegenıne quanamyn.
Juyrda Ş.Mūrtaza universitetınde bolǧan Zamanaui önerdegı jaŋaşyldyq: şeberlık synyptary negızınde şyǧarmaşylyq kökjiekterdı keŋeitu taqyrybyndaǧy oblystyq Best Practices aiasynda şeberlık saǧatyn ötkızıp 1-oryn ielendım.
Taiauda Almaty qalasynda ortalyq Ūlttyq muzeiınde Halyqaralyq «Dala mädenietınıŋ jahandyq beinesı» mädeni qūndylyqtardy därıpteude qūrǧaq jünnen şeberdık sabaǧyn ötkızdım. Sonda bız sekıldı ülken jastaǧy jäne jas jetkınşekterdıŋ de önerge qyzyǧyp qarap menımen bırlesıp jūmys jasaǧandaryna kuä boldym.
Düniejüzı köşpendıler oiynyna qatysqanymyzǧa sertifikat da berıldı. 2024 jyly «Düniejüzılık köşpendıler oiyny» ūiymdastyryldy.
2025 jyly Almaty qalasyndaǧy Medeu mūzaidynynda 660 qūraqşy qatysyp GBR Global book of records ornattyq. Söitıp «Düniejüzılık rekordtar kıtabyna» halqymyzdyŋ qūraq körpe tıgu önerın kırgızdık. Osyndai igı ısterdıŋ arqasynda mereiımız üstem bolyp, älemge qazaqtyŋ ūlttyq qolöner salasyn paş ettık.
ŪLTTYQ ÖNERDI ÄLEUMETTIK JELIDE NASİHATTAU KEREK
– Jastardy qolöner salasyna qyzyqtyru üşın ne ısteu kerek?
– Qolöner salasyna qyzyǧatyn jastar köp dep aita almas edım. Bıraq şaǧyn auylda menı tyŋdaityn, menımen jūmys jasaǧysy keletın şäkırtterım barşylyq. Özıme jaqyn jürgen jandarǧa qolymnan kelgenın üiretıp, bılgenımızben bölısıp jürgen jaǧdaiymyz bar.
Äitkenmen, qolönerdı qazırgı jastardyŋ tüsınuı öte qiyn. Bıraq nasihattap äleumettık jelılerge jüktesek, ūlttyq qūndylyǧymyzǧa qyzyǧuşylyqtary arta tüser degen oidamyn.
– Memleket tarapynan qoldau bar ma?
– «Alaman qūraq» qazaqstandyq qūraqşylardyŋ öz eŋbegınen ıstelıp jatyr. Qajyrly eŋbektıŋ arqasynda ūlttyq mūramyzdy köterudı közdeimız. Qazaqtyŋ ūmytylyp bara jatqan «şi qūraǧyn» jaŋǧyrtyp, elımızdıŋ är öŋırınde ıs-şaralar ötkızıp, nasihattap jürgen jaiymyz bar. Äzırge bar qarajat öz tarapymyzdan bolyp tūr.
Kei öŋırlerde audan, oblys äkımşılıgınen önerdı baǧalaityn kısıler de tabylyp jatyr. Qarjylai kömek körsetıp, qoldau bıldıretın jomart jandar kezdesedı. Şyny kerek, qoly aşyq, bızdıŋ salaǧa janaşyrlyq tanytyp jürgen kısıler äzırge neken-saiaq.
Biyl Jambyl oblysynyŋ äkımı Erbol Qaraşökeev myrzanyŋ kezdesuınde, Taraz qalasynyŋ «Balasaǧūn» mädeniet saraiynda konserttık keş ötıp, sonda Jambyl oblysynyŋ 60 qūraqşysyna qoşemet körsetıldı.
Sonymen qatar 60 qūraqşyǧa sertifikat tabystady. Al memleket tarapynan jaǧdai jasalsa nūr üstıne nūr. Eger qolǧa alsaq şeberlerdı ǧana qoldanamyz emes, tūtas ūlttyŋ qolönerge jaǧdai jasap, qamqorlyq tanytyp, öskeleŋ ūrpaqtyŋ ruhani häm materialdyq mädenietın oilaǧanymyz bolar edı.
– Naqty qandai ısterdı qolǧa alǧan jön?
– Qolönerdı damytu üşın ūlttyq önerge barynşa qoldau kerek. Sebebı ūlttyq qūndylyqty ūmytpai öz qarajatymyzben därıptep jürgen qolönerşılerge memleket tarapynan qoldau jetıse bermeitını aiqyn. Sonyŋ saldarynan qarqyndy damytu äzırge oŋaiǧa soqpaidy.
Eger memleket tarapynan arnaiy granttar, biznes jobalarǧa qolöner salasy da bölınse qūba-qūp bolar edı. Bälkım, subsidiia qarastyrylyp arnauly tehnikalyq baza, qūral jabdyqtar qamtamasyz etılse, qazaqtyŋ qolönerı damidy. Sonda Qyrǧyzstan, Özbekstan, Qytai önımderıne täueldı bolmaimyz. Osylaişa qazaqtyŋ ejelden qalyptasqan qolöner salasyn jaŋartyp, osy zamanǧa laiyqtap, türlı būiymdar jasauǧa jol aşylady.
– Köp rahmet!
Äŋgımelesken Oljas Joldybai
