Sūltanǧazy Sanjar Käkımūly. Jas aqyn, Qazaqstan Jazuşylar odaǧy «Jazuşylardyŋ ädebi şeberlık mektebınıŋ» tülegı. Jetısu oblystyq «Jetisý» gazetı veb-saitynyŋ tılşısı. «Apa, sen bolmasaŋ...» atty jyr jinaǧynyŋ avtory.
AQERKEM
Uaqytym da özıŋmen
jaiqalady, Aqerkem,
Baqytym da közıŋnen –
baiqalady, Aqerkem.
Köŋılım de senımen –
bosaidy eken, Aqerkem.
Ömırım de senımen –
jasaidy eken, Aqerkem.
Yrysym da senımen,
qosylady, Aqerkem,
Tynysym da senımen,
aşylady, Aqerkem.
Quanyşym közıŋ men,
ezuıŋde, Aqerkem,
Jūbanyşym özıŋmen,
kezıgude, Aqerkem.
Tılegıme şeşımıŋ,
jat bolǧany-ai, Aqerkem.
Jüregıme esımıŋ,
jattalǧany-ai, Aqerkem.
II
Senı oilamai künä oianu taŋerteŋ,
Sensız jerde tırşılık joq qainaǧan.
Būl mahabbat jıpsız ǧana, Aqerkem.
Senı maǧan, menı saǧan bailaǧan.
Sendei sūlu joq, tappadym jüregı aq,
Äitpegende talai-talai qyz kördım.
Ekeumızdıŋ baqytymyz bıreu-aq
jäne jalqy armanymyz bızderdıŋ.
Qaiǧy jandy qinap äbden qaryp tūr,
Şuaǧyŋa bölep jylyt, şyrailym.
Ömırımdı özıŋ syndy jaryq qyl,
Saǧan tüsken säulesımen Qūdaidyŋ.
Ekeumızde sezım de bar jasyryn,
Bärı de ony bılıp jürgen bıraq ta.
Menı ūnatyp jol taptyŋ ba, ǧaşyǧym,
Al men kırdım senı süiıp jūmaqqa.
III
Jūmaq senıŋ janaryŋda, kielım,
Jer betınde sen siiaqty joq aru.
Şaştaryŋnyŋ är talyn da süiemın,
Qandai ǧajap jüregıŋe qamalu.
Senı körsem joǧalady uaiym, mūŋ,
Senı körsem köteremın eŋsemdı.
Közderıŋe kömıluge daiynmyn,
Qastaryŋda qaza bolyp men sorly.
Sensız kün de maǧan säule şaşpaidy,
Sensız Aidyŋ jaryǧy da mūŋ bolyp.
Ömırımnıŋ baqytyna bastaidy,
Senıŋ basqan är qadamyŋ nūrlanyp.
Köŋılımnıŋ özıŋ eken tynşuy,
Ras, özıŋsıŋ maǧan aua jetpeidı.
Senıŋ soqqan jüregıŋnıŋ dürsılı
Älı künge qūlaǧymnan ketpeidı.
Apa, sen bolmasaŋ...
Apa, sen bolmasaŋ:
Bar uaiymdy basqa salar edım ǧoi,
Maŋdaiymdy tasqa soǧar edım ǧoi.
Ajarym da sartap bolar edı ǧoi,
Bazarym da tarqap qalar edı ǧoi,
Joldarym da bırge bolmas edı ǧoi,
Qorǧanym da mülde qalmas edı ǧoi.
Sūlulyqty körmei keter edım ǧoi,
Jylulyqty bermei keter edıŋ ǧoi.
Aibynym da şögıp qūlar edı ǧoi,
Qaiǧy-mūŋ da tönıp tūrar edı ǧoi.
Külemın be? Külu bolmas edı ǧoi!
Jüregımde jylu qalmas edı ǧoi.
Bolaşaǧym bölekteitın edı ǧoi.
Bala-şaǧym ol ötpeitın edı ǧoi...
Jetımderdıŋ küiın keşer edım ǧoi,
Jetımderdıŋ üiınde öser edım ǧoi...
Aǧatai, auyl jaqta ne jaŋalyq?
– Aǧatai, auyl jaqta ne jaŋalyq?
– Bärı tozǧan, älı de tozary anyq.
Älı auyldy köresıŋ, körkeitedı
degen mendık köŋılde boz ala ümıt.
Auylda qalǧan qaida,
Jeŋgem de özı qalany armandaidy, ä?
Äjemmen şäidespegen äjeler men,
Atammen dämdes bolǧan şaldar qaida?
Qala mūnaraly,
Kögındegı kök tuy – tūman änı.
Kök tütınnen qaşqanda, qoŋyr joldan,
Kök küşıgım qarsy alyp şyǧa ma älı?
Ūnaityn auylymnyŋ keşı maǧan;
Erkeletken jalǧyzyn esıl anam.
Egın salyp entıkken eŋkış şal men
Emırengen kempırdı esıme alam.
Jel sybyzǧy oinaǧan qalqadan kep
Sarǧaityp, künı de ötken arqadan köp.
Saǧat sanap, san qoidy sanap jür me,
Saptamamen sary ūldar sar taban bop.
– Aǧatai, auyl jaqta ne jaŋalyq?
– Bärı tozǧan, älı de tozary anyq.
...Süikımsız Sūltan qaptap san auylǧa,
Oinamaidy tösınde Qoja naǧyp...
* * *
Endı qaityp kelmeimın,
Sen betaşar mahabbatym bolsaŋ da,
Būl jalǧanda eşkım tatpas mendei mūŋ
jäne tüsıp sarsaŋǧa.
Qalǧany endı qūr sülder,
Tek tırımın, oiaumyn.
Baqytsyzdyǧymdy bılsın de el,
Aiamasyn, sen de aiama, aiaulym...
Qūbylamyn bır aptada jetı kün,
Özımdı äiteu ūqpadym.
Terıs kidım taǧdyrymnyŋ etıgın,
Sen de oŋymnan şyqpadyŋ.
Saǧan qonsyn bar baqyt,
Qyz mūŋaisa, sorlap qaldy demei me el?
Al sen maǧan ömırımdei är uaqyt,
Ögei bol.
Sen oŋaşa jalǧyzsyrap qalǧanda,
Ol qaiǧy bop jüregımdı qozǧasyn,
Tek özıŋnıŋ tambasynşy jalǧanda,
köz jasyŋ...
***
Köke, auylǧa qaitaiyq biyl endı,
Biyl auyl qarttaryn jiı kömdı.
Siyr öldı, qara atyŋ qalyp qyrda,
Eskı qosyŋ özgenıŋ üiı boldy.
Ol da ketıp, taǧy da almasady el,
Tırşılık qoi, qaitedı, jalǧasady ol.
Sary uaiymǧa salynbas edım ǧoi men,
Saǧynyştan özgesı qalmasa eger.
Saǧynyştan özgesı bos oi demek.
Bala şaq ta aitpady eseime dep.
Qarǧys syndy qaladan qajyǧanda,
Qarǧam-au dep qoiatyn şeşei de joq.
Qaimaq qandai tättı edı, qaspaq netken.
Qūrby ūialyp süidırmei qaşpaq betten.
Oidym jolǧa tüsıp ap oraǧytqan,
O, neǧylǧan jürek būl tas bop ketken?
Tas bop ketken jürektı aia, qūdai,
Qaida barsam janǧa mūŋ taiady ūdai.
İtsıŋ desem ökpelep qalasyŋ, ras,
Men ökpelep körmep me em, äi, ömır-ai.
* * *
Oralmaǧan auyl men dosyna bır,
Aitşy, qalqam, endı onyŋ nesı bauyr?
Men de suyp bärınen endıgı kün,
Tasbauyr bop baramyn...
Keşır, auyl...
Künderımdı saǧyndym küreŋ taban,
Aq sausaq bop onsyz da künelte alam.
Bes jüz bala kıretın – bır mektebım,
Myŋ jürekke jüretın – bır emhanam.
Köŋıl deitın kışkentai bola osyǧan,
Jūrt edı ǧoi bärıne jany aşyǧan.
Bır auylǧa jüretın bır mekenjai,
Bır nän töbet üretın qorasynan.
Äjelerım jinalsa än qyzatyn,
Keşke qalsa
Al şyrqyn mal būzatyn.
On üi bolyp körşınıŋ sūrap alǧan,
Qoi kezekke mınetın jalǧyz atyn.
Bır auyldas keletın egın salyp,
Bır bienı beretın kelın sauyp.
Bır auyldas traktor ızdegende,
Bır auyldas jügırgen şöbın şauyp!
NAN
Şarbaǧyna körşınıŋ artylam kep,
Al jeŋgei nan bere me?
Ol kümän bop.
...Bütın nanǧa jarymai qoidyq pa, ana,
Keşke deiın qaryzǧa jarty nan jep.
Aitamyn küz dep sony,
Sol küzdıŋ jıbımeitın mūz bop şerı
«Jarty nandy qaitar» dep jeŋgei sosyn,
Keş kırmesten keletın ızdep senı.
Qaiǧyrsaŋ joqty qaiǧyr,
Toŋazymai taŋdar da atty qaibır.
Ornyna endı oisyrap olqy tüsken,
Osyndaida kökemnıŋ joqtyǧy-ai bır.
...Quanǧannan aitylsyn künde «alaqai»
Quanǧannan aitylsyn künde «alaqai»
Bır nan artyq alamyn bügınder men,
Sūrap qalsa berem dep bır balaqai.
Şeşem solai ömırge ökpeledı...
Jaǧdaiyn bar demedı ol, joq demedı.
Nan ızdetpei anaŋa, menen sūra,
...Menıŋ anam nan ızdep ketken edı,
sodan soŋ oralǧan joq.
APA
Qartaimauyŋ kerek, Apa,
Sen üşın –
Qūdaimenen jasap kelem kelısım…
Sen o basta qaisar, qatal, ötkır eŋ,
Ömırge ötken ökpeŋ menen ökınışıŋ köp bılem.
Odan qaldy saǧynyşyŋ sarysudai tūr änı,
Al jüregıŋ qanşama ret qaiǧy jūtyp, jylady.
Tırşılıkte tırı künıŋ – tauyp jürgen tabysym…
Qarsy alady qai kezde de bauyrsaǧyŋ, bälışıŋ.
Odan qaldy jan-jaǧyŋa közıŋdı ylǧi alartyp,
Otyrasyŋ ünemı sen oimaǧyŋdy joǧaltyp.
Siyr sauyp, süt pısırıp, qūrt ta jaiyp oŋaşa.
Köz jasyŋdy körsetpeisıŋ bıreu saǧan qarasa.
Aq jüreksıŋ, aqköŋılsıŋ, aqpeiılsıŋ sonşama,
Körşı kempır köilegıŋdı kiıp toiǧa barsa da…
Qūiǧan, Apa, şäiıŋ nege sondai tättı desem men,
Ūsynady ekensıŋ ǧoi bar meiırım-keseŋmen…
