Azamattyq qoǧam – būl bilık pen biznes arasyndaǧy täuelsız qoǧamdyq instituttar jüiesı, ol azamattardyŋ öz müddelerın bıldıruge, qoǧamdyq baqylau men äleumettık özgerısterge qatysuǧa mümkındık beredı. Mūndai qoǧam demokratiialyq memleket qūrylymynyŋ maŋyzdy qūramdasy jäne qoǧamdyq dialog pen şeşım qabyldauǧa halyqtyŋ tıkelei qatysuyna jol aşady.
Qazaqstanda azamattyq qoǧam instituttary täuelsızdık alǧan 1991 jyldan berı aitarlyqtai özgerısterden öttı. Täuelsızdık jyldarynda ūlttyq deŋgeide qoǧamdyq bırlestıkter sany öse bastady. 1990-şy jyldardyŋ basynda mūndai ūiymdardyŋ sany şamamen bırneşe jüz ǧana bolsa, qazırgı taŋda 2023 jylǧy resmi derek boiynşa 23 335 ükımettık emes ūiym (ÜEŪ) tırkelgen, onyŋ 18 204-ı belsendı jūmys ısteidı. Būl körsetkış eldegı azamattyq sektordyŋ keŋ auqymdy damyp jatqanyn körsetedı.
ÜEŪ qyzmetınıŋ baǧyttary da ärtürlı: bılım beru, sport, äleumettık osal toptardy qoldau, azamattyq qūqyqtardy qorǧau jäne basqa salalar boiynşa qyzmet körsetetın ūiymdar belsendı. Mysaly, 20,05 % ūiymdar azamattardyŋ qūqyqtary men zaŋdy müddelerın qorǧaumen ainalysady, al 15,68 % bılım, sport, ǧylym salasynda jūmys ısteidı.
Azamattyq qoǧamnyŋ qalyptasuyna äser etetın taǧy bır maŋyzdy aspekt – azamattardyŋ belsendılıgı men volonterlık qatysuy. 2024 jylǧy derek boiynşa Qazaqstanda şamamen 275 000 adam volonterlık qyzmetke qatysady, al 755 volonterlık ūiym jäne 2 000-nan astam bastamaşyl top jūmys ısteidı. Būl körsetkış pandemiia kezınde mamandanǧan erıktılerdıŋ 950 000-nan astam adamǧa qol ūşyn sozǧan kezeŋın eske tüsırgende, azamattyq belsendılıktıŋ naqty qanşalyqty keŋ ekenın körsetedı.
2020-2026 jyldar aralyǧynda memlekettıŋ granttyq qoldauy da artyp keledı. 2025-2026 jyldarǧa arnalǧan türlı granttar men jobalarǧa memleket 104 grant bölu arqyly 27 000-nan astam igı ısterdıŋ jüzege asyrylǧanyn habarlady. Būl azamattyq bastamalar men qoǧamdyq jobalardyŋ ärtürlı salalarda keŋınen taralyp jatqanyn däleldeidı.
Halyqaralyq baǧalau körsetkışterı de azamattyq qoǧam qatysuynyŋ deŋgeiın baǧalauǧa mümkındık beredı. 2024 jyly Qazaqstannyŋ azamattyq qoǧamǧa qatysu indeksı 0,462 balldy qūrady, būl älemdık ortaşa körsetkışten tömen bolsa da, eldegı azamattardyŋ qoǧamdyq qatysudyŋ qarqyndy ösuın aiǧaqtaidy.
Azamattyq qoǧamnyŋ damuy tek ūiymdardyŋ köptıgımen ǧana ölşenbeidı. Onyŋ qandai qyzmet atqaratyny, qanşalyqty halyqpen bailanys ornatatyny, memlekettık şeşımderge äser etu mümkındıgı maŋyzdy. Qazaqstanda azamattyq qoǧam instituttaryna qūqyqtyq jaǧdaidy jaqsartu üşın zaŋnamalyq özgerıster engızılude, mysaly, qoǧamdyq bırlestıkterdı tırkeu şarttary jeŋıldetılgen.
Qoryta aitqanda, azamattyq qoǧam Qazaqstanda jyl saiyn keŋeiıp, belsendı türde damyp keledı. ŪEŪ sanynyŋ artuy, volonterlık qyzmetterdıŋ ösuı jäne azamattardyŋ qoǧamdyq ömırge qatysuynyŋ joǧarylauy – osynyŋ aiqyn körsetkışterı. Būl ürdıster eldegı qoǧamdyq senımdı nyǧaituǧa, halyq pen bilık arasyndaǧy dialogty keŋeituge yqpal etedı jäne äleumettık-ekonomikalyq damu ürdısterıne naqty äser etedı.
