Qandai jaǧdai bolmasyn, eŋ basty orynda zaŋ tūruy mındettı! Tıptı eŋ ūly degen adam üşın de zaŋ şeŋberınen şyǧuǧa bolmaidy! Arystan bab kesenesı 1982 jyly Qazaq KSR Ministrler Keŋesınıŋ qaulysymen respublikalyq maŋyzy bar tarihi-mädeni eskertkış retınde memlekettık qorǧauǧa alynǧan. Aumaqta jaŋa jerleu oryndaryn jasauǧa zaŋ boiynşa tyiym salynǧan.
Arystan bab kesenesınıŋ tarihi-qūqyqtyq jäne mädeni märtebesı
I. Qūqyqtyq märtebesı jäne memlekettık qorǧau
Resmi märtebesı
1982 jyly Qazaq KSR Ministrler Keŋesınıŋ qaulysymen respublikalyq maŋyzy bar tarih jäne mädeniet eskertkışı retınde memlekettık tızılımge engızılgen.
Basqaru jüiesı
Kesene QR Mädeniet jäne aqparat ministrlıgıne vedomstvolyq baǧynysty «Äzıret Sūltan» memlekettık tarihi-mädeni qoryq-muzeiınıŋ qūramyndaǧy negızgı qorǧalatyn nysan bolyp tabylady.
II. Säulettık-tarihi sipattamasy
Qalyptasu kezeŋderı: Nysan bırneşe ǧasyr boiy qaita jaŋǧyrtylyp otyrǧan. Qazırgı säulettık kelbetı 1909–1923 jyldar aralyǧyndaǧy qūrylys jūmystarynyŋ nätijesınde qalyptasty.
Qarjylandyru sipaty
XX ǧasyrdyŋ basyndaǧy qūrylys jūmystary memlekettık biudjetten tys, tolyǧymen jergılıktı halyqtyŋ qarajaty men asar ädısımen jüzege asyryldy. Būl — nysannyŋ halyqtyq-ruhani maŋyzynyŋ tarihi aiǧaǧy.
III. Memlekettık qorǧau rejimınıŋ normativtık talaptary
Eskertkıştıŋ memlekettık tızılımde boluy tömendegı mındettı normalardy bekıtedı:
Ǧylymi-restavrasiialyq reglament
Kez kelgen restavrasiialyq, konservasiialyq jäne arheologiialyq jūmystar tek tiıstı lisenziiasy bar mamandarmen, uäkılettı organnyŋ memlekettık saraptamasynan ötken joba negızınde ǧana jürgızıledı.
Qorǧau aimaǧyndaǧy şekteuler
Kesene men onyŋ bekıtılgen qorǧau aimaǧynda qūrylys salu, jer qazu, topyraq qabatyn būzu jäne tabiǧi landşafty özgertuge baǧyttalǧan kez kelgen şaruaşylyq qyzmetke zaŋ jüzınde tyiym salynady.
Qūqyqtyq jauapkerşılık
Eskertkıştıŋ tūtastyǧyna nūqsan keltıru, büldıru nemese zaŋsyz paidalanu äreketterı QR-nyŋ qoldanystaǧy qylmystyq jäne äkımşılık zaŋnamasy şeŋberınde jauapkerşılıkke äkep soǧady.
IV. Kesene aumaǧynda jerleudıŋ qūqyqtyq retteluı
Qazırgı qūqyqtyq rejimge säikes kesene aumaǧynda jaŋa jerleu oryndaryn aşuǧa tıkelei tyiym salynǧan.
Būl şekteudıŋ negızgı ǧylymi-qūqyqtyq alǧyşarttary:
Arheologiialyq prezumpsiia qaǧidaty: Kesene ornalasqan aumaqtyŋ topyraǧy älı tolyq zerttelmegen mädeni qabat retınde qarastyrylady. Kez kelgen jer qazu jūmysy ortaǧasyrlyq arheologiialyq keşendı qaitarymsyz joiu qaupın tudyrady.
Sanitarlyq-epidemiologiialyq normalar: «Qoryq-muzei» märtebesındegı, halyq jappai keletın qoǧamdyq-turistık nysandardyŋ aumaǧynda jerleu räsımderın jürgızu qoldanystaǧy sanitarlyq qaǧidalarǧa qaişy keledı.
Tüpnūsqalyqty saqtau qaǧidaty: Memlekettık qorǧaudaǧy eskertkıştıŋ tarihi kelbetın, qūrylymdyq tūtastyǧyn jäne landşaftyn özgerıssız saqtau — qorǧau rejimınıŋ basty şarty. Jaŋa qabırler būl qaǧidatty būzady.
V. Qorytyndy
Arystan bab kesenesı — dıni-ruhani ziiarat nysany ǧana emes, Qazaqstannyŋ tarihi jadynyŋ, säulet jäne arheologiia ǧylymynyŋ baǧa jetpes materialdyq aiǧaǧy.
Onyŋ aumaǧyndaǧy kez kelgen ıs-qimyl ruhani-mädeni dästür men memlekettık normativtık-qūqyqtyq aktılerdıŋ tepe-teŋdıgın qataŋ saqtau arqyly ǧana retteledı.
