Foto: AO "SENKİ"
Bügın Qazaqstanda Reseimen bırlesıp jasalǧan «Sūŋqar» ortaşa zymyranynyŋ tūsaukeserı josparlanyp otyr. Ūşyrylym saǧat 16:00-de «Bäiterek» ūşyru keşenınen (būrynǧy №45 alaŋ) jüzege asyrylady, dep habarlaidy "Adyrna".
"BAIQOŊYRDA" BIR KÜNDE EKI ZYMYRAN ŪŞA MA?
«Sūŋqar» zymyranyn bastapqyda 27 nauryzda ūşyru josparlanǧan bolatyn. Alaida tehnikalyq sebepterge bailanysty būl künder rezervke auystyrylyp, bırneşe aiǧa şegerıldı. 31 nauryzda zymyran paidaly jüktemenıŋ maketımen bırge №42 alaŋdaǧy qūrastyru-synaq korpusynan temırjol arqyly №45 alaŋǧa jetkızılıp, tık küide ornatyldy.
Ǧaryş ailaǧyndaǧy derekközdıŋ habarlauynşa, 13–16 säuırge josparlanǧan rezervtık künder 26 säuırge deiın şegerıldı. Būl starttyq keşen jabdyqtary men zymyran-tasyǧyş jüielerın qosymşa tekseru qajettılıgımen bailanysty boldy. Qajettı tekserulerden keiın Memleketaralyq komissiia ūşyrylym künın resmi türde bekıtken edı.
Bügın «Baiqoŋyrdaǧy» taǧy bır oqiǧa - ǧaryş ailaǧynan «Progress MS-34» jük kemesı Halyqaralyq ǧaryş stansiiasyna (HǦS) sättı ūşyryldy. Orbitaǧa ony «Soiuz 2.1a» zymyran tasymaldauşysy şyǧardy.
«Roskosmos» habarlamasyna säikes, barlyq tehnikalyq jūmystar jospar boiynşa öttı: keme berılgen orbitaǧa şyǧarylyp, zymyrannyŋ üşınşı satylyǧynan bölındı, antennalar men kün batareialary aşyldy. HǦS-pen stansiiaǧa jaqyndauy 28 säuırde saǧat 03:01-de Mäskeu uaqyty boiynşa kütılude.
95-şı qamtamasyz etu missiiasy aiasynda «Progress» kemesı stansiiaǧa şamamen 2,5 tonna jük jetkızdı, onyŋ ışınde 700 kg janarmai, 420 kg ışuge arnalǧan su jäne 50 kg ottegı bar. Sondai-aq, ekipajǧa arnalǧan 1 348 kg qūrǧaq jük jetkızılıp, jaŋa «Orlan-MKS» № 8 skafandry berıldı.
20 JYLDAN ASQAN "BÄITEREKTIŊ" BABY
«Bäiterek» ǧaryştyq zymyran keşenı — Qazaqstan men Reseidıŋ bırlesken jobasy. Ol «Baiqoŋyr» keşenınde ekologiialyq taza otyn komponentterın paidalanatyn zymyrandarmen ǧaryşqa ūşyru jūmystaryn jürgızuge arnalǧan jerüstı infraqūrylymdy qūrudy közdeidı. Joba 2004 jyly qūrylǧan, al 2005 jyly sol kezdegı Qazaqstan Prezidentı Nūrsūltan Nazarbaev pen Resei prezidentı Vladimir Putinnıŋ Baiqoŋyrǧa sapary kezınde resmi türde ıske qosylǧan.
Bastapqyda «Angara» zymyran-tasyǧyşyn paidalanu josparlanǧan, al oǧan arnalǧan ūşyru keşenın №200 alaŋdaǧy būrynǧy «Proton» zymyranynyŋ №40 ūşyru qondyrǧysynyŋ ornynda salu közdelgen edı.
Keiın Resei josparyn özgertıp, qūrylys üşın №250 alaŋdaǧy būryn «Energiia» zymyranyn synauǧa arnalǧan ämbebap stend-start ornyn ūsyndy. Alaida būl joba da jüzege aspady.
Keiınırek «Zenit» zymyrandaryn ūşyru baǧdarlamasy aiaqtalǧan soŋ, №42 alaŋdaǧy qūrastyru-synaq korpusy men №45 alaŋdaǧy ūşyru keşenın qamtityn barlyq jerüstı infraqūrylym «Baiqoŋyr» keşenın Resei Federasiiasynyŋ jalǧa alu kelısımınen şyǧarylyp, Qazaqstan tarapyna — «Bäiterek» bırlesken käsıpornyna berıldı.
«Angara» zymyranynyŋ ornyna, oǧan arnalǧan ūşyru keşenınıŋ qūrylysy bastalmaǧandyqtan, jaŋa «Sūŋqar» zymyran-tasyǧyşy bekıtıldı. Būl zymyran üşın «Zenit» keşenınen qalǧan infraqūrylymdy belgılı bır jaŋǧyrtular arqyly paidalanuǧa mümkındık boldy.
«Sūŋqar» zymyran-tasyǧyşy — orta klasty ekı satyly zymyran. Ol Reseidegı «RKS Progress» aksionerlık qoǧamynda öndırıledı.
Tehnikalyq sipattamalary: zymyrannyŋ biıktıgı — bas qaptamasyna bailanysty 58,8 m nemese 65,2 m; diametrı — 4,1 m; ūşyru massasy — 526–531 tonna; tömengı Jer orbitasyna şyǧaratyn paidaly jük massasy — 17,4 tonna; geostasionarlyq orbitaǧa — 2,5 tonna.
Qoldanylatyn otyn men totyqtyrǧyş — ekologiialyq qauıpsız naftil (kerosin türı) jäne sūiyq ottegı.
Būǧan deiın reseilık BAQ-tyŋ zymyran atauyna qatysty pıkır jariialaǧan edık. Al byltyr Baiqoŋyrdaǧy Gagarin start alaŋynyŋ ornynan köne örkeniet oşaǧy tabylǧany habarlanǧan bolatyn.
