Qazaqtyŋ ūly aqyny, ǧūlama oişyly Abai Qūnanbaiūly – XIX ǧasyrdyŋ perzentı desek te onyŋ sözı men ideiacy uaqyt şeŋberıne syimaidy. Bügıngı smartfonǧa telmırgen, äleumettık jelıde ömır süretın qoǧamnyŋ da öz Abaiy bar desek qatelespeimız. Aqynnyŋ öleŋderı men qara sözderı HHI ǧasyrdyŋ sifrlyq tasqynynda adasqan adamǧa da jol sılter şamşyraq ıspettı.
Bügınde älem jasandy intellekt, neirojelı, big data sekıldı ūǧymdarǧa süienedı. Al Abai zamanynda basty «derekter qory» – adamnyŋ jüregı men sanasy edı. Mysaly Abai «Adamzattyŋ bärın süi, bauyrym dep» deidı. Mūny jelıdegı algoritmderden de myqty kod desek bolady. Ol – adamgerşılık kody.
Bız aqparaty midai sapyrylysqan sifrlyq däuırde ömır sürıp jatyrmyz. Täulıgıne qanşama aqparat estimız, jaŋalyq oqimyz. Osyndai tūsta Abaidyŋ «Söz tüzeldı, tyŋdauşy sen de tüzel» degen eskertuı aqparattyq tasqyn arasynan şyndyq pen şynaiylyqty aiyruǧa ündeidı.
Al Instagram men TikTok – zamanaui aqyndardyŋ mınberı. Mūnda äleumettık jelı tūtynuşylary laik sanyna, qaralymǧa täueldı. Abai bolsa, «Özıŋe sen, özıŋdı alyp şyǧar, eŋbegıŋ men aqylyŋ ekı jaqtap» dep, syrtqy maqtaudan görı ışkı eŋbektı baǧalauǧa şaqyrady.
Sol siiaqty YouTube-ta bır sätte milliondaǧan pıkır jazylady, bıraq onyŋ ışınde ızgılıktıŋ dänın ızdep tabu qiyn. Abaidyŋ «Estıgen närsenı ūmytpastyqqa tört türlı sebep bar» dep bastalatyn 7-şı qara sözın oqysaŋyz, ol – naǧyz mediasauattyŋ oqu qūraly.
Ūly aqynnyŋ qara sözderın bügıngı tılmen surettesek, tereŋ oily blog-posttar deuge bolady. Ärbır sözı – oqyrmanǧa baǧyttalǧan jeke «motivasiialyq podkast». Mysaly, 38-şı qara sözındegı «tolyq adam» ılımı – qazırgı kouching pen psihologiiadaǧy «self-development» tūjyrymynan kem emes.
Al Abaidyŋ «Qalyŋ elım, qazaǧym, qairan jūrtym» degen mūŋy bügıngı gadjetke, äleumettık jelıge täueldılık turaly ma dersız. Sondai-aq «Ǧylym tappai maqtanba» öleŋındegı bes asyl ıs – äleumettık jelıdegı haip pen bos maqtanǧa qarsy vaksinanyŋ däl özı.
Rasynda, aqparat tasqynynda adaspau üşın – Abaidyŋ naqyldary filtr qyzmetın atqarady. Moraldyq baǧdar üşın – «Tolyq adam» konsepsiiasy etikalyq kodeks bola alady. Mädeni immunitet üşın – Abai tılı men oiy ūlttyq bolmys pen jahandanu arasyndaǧy köpır.
Aişa ÄUESBAI
