Foto: Dauren Maqsutkhanuly
Aqtamberdı Saryūlynyŋ 350-jyldyq mereitoiyna arnalǧan respublikalyq müşäira.
Şyǧarma avtorlaryna qoiylǧan talaptar:
1. jyrau, batyr, qolbasşy, memleket jäne qoǧam qairatkerı, diplomat Aqtamberdı Saryūlynyŋ erekşe kürdelı obrazyn somdaudaǧy tapqyrlyq pen şeberlık.
2. ūrpaqtar sabaqtastyǧy.
Bäigeden ümıtker 40 (qyryq) şyǧarma qabyldau merzımıne ülgermedı. 119 (jüz on toǧyz) şyǧarma özara synǧa tüstı. Ädıletsızdık oryn almas üşın, ol şyǧarmalar qazylar alqasyna eşqandai aty-jönsız, tek rettık san arqyly ǧana jıberıldı. Qazylar alqasy qūramynyŋ konspirasiiasy da jolǧa qoiyldy.
25-şıldede, Aiagöz qalasynda müşäira öz märesıne jettı. Üzdık dep tanylǧan alty aqyn jüldelı boldy. Bıraq bır kün ötpei jatyp, äleumettık jelıde qyp-qyzyl dau bastaldy. Sol baiaǧy göi-göi: - «Müşäira ädıl ötken joq!..»
Qazylar alqasynyŋ töraǧasy retınde aitarym tömendegıdei.
Müşäiraǧa kelıp tüsken şyǧarmalarmen mūqiiat tanysyp şyqtyq. Saralap-zerdeleu barysynda tuyndylardyŋ müşäira talabyna sai bolarlyq joǧary ädebi-körkemdık deŋgeiıne, tarihi-tälımdık maŋyzyna jäne stildık erekşelıkterıne mūqiiat nazar audardyq. Sonda baiqalǧan basty kemşılıkter:
Bıraz avtorlar «Bügıngı zamanda Elge qorǧan bolarlyq Aqtamberdıdei Er joq, sıŋırı şyqqan jappai kedeilık, tozǧan auyl, ädıldık joq, qalai kün köremız» sarynyndaǧy saiasi pessimizmge ūrynǧan; aqyndardyŋ denı Aqtamberdı batyrdyŋ obrazyn özınşe somdaudyŋ ornyna, jyraular poeziiasyndaǧy simvolizmdık, siurrealizmdık, tıptı impressionizmdık deuge de keletın būrynǧy ǧalamat teŋeuler men beinelı söz tırkesterıne, ejelgı aluan ädebi-körkemdık şeşımderge jiendık (plagiattyq) jasaǧan; Aqtamberdınıŋ qairatkerlık beinesın tüzude özınşe bır tapqyrlyqpen közge tüskısı kelgen keibır aqyndardyŋ jyraular tvorchestvosyndaǧy «Şıltennıŋ tiıp şylauy» «Täŋırı bergen Jel Söz» sekıldı köptegen köne magiialyq ūǧymdarǧa eltıp, «azamaty etıgımen su keşken» (dūrysy: Er basyna kün tusa, etıgımen qan keşken») türındegı abstraksiialyq auytquşylyqqa ūrynyp qalǧandary da, «Küldır-küldır kısınegen jyrdyŋ dauysy Arktika mūzdaǧyn dır etkızıp!», äitpese «Elım!» degen jalǧyz sözı jetkılıktı - ǧasyrlardyŋ qara tünın sögu üşın!» syndy giperbolalarǧa berılıp ketkenderı de tabyla kettı; Ruhty asqaqtatatyn baiaǧy jyraulyq erekşe ūrandy obrazdardy özınşe öŋdep, nemese solarǧa ūqsas köşırme jasap öleŋ qūraǧandary da az emes; Aqtamberdınıŋ ömırbaianyn nemese joŋǧarlarmen soǧystyŋ qysqaşa tarihyn ūiqasqa salyp baiandap bergen «äpendı» bauyrlar da bar; endı bır suretkerlerımızdıŋ şyǧarmasy – pafosqa toly qūr oda; «Tükırsem Zamananyŋ betıne eger (osy zamandy aityp otyr), aiyppūl kep tūrady erteŋıne» dep aŋǧalaqtana qapalanyp, äleumettık-äkımşılık tärtıp taqyrybyn qozǧap ketkender de, Aqtamberdını ızdep ūzaq «tekırektete»... «eger öleŋderımız erteŋderı kıtapqa şyǧar bolsa, jalǧasyn jazam» degen «qojanasyrlar» da kezdestı. Tıptı, Maǧjanǧa arnalǧan öleŋdı de kördık!..
Basym köpşılıgıne ortaq bır kemşılık – jyraulyq stilge ǧana barynşa elıkteu-solyqtau, aityskerlerge ǧana tän maqam. Tuyndy avtorlaryna qoiylar basty bır talap retındegı «Ūrpaqtar sabaqtastyǧy» mülde ūmyt qalǧan. Ökınışke qarai, şyǧarmalary ädebi-körkemdık sapasymen de, özındık töl stilımen de erekşelengen, öleŋderı men tolǧaulary filosofiialyq tereŋ maŋyz ben män jaǧynan da, tarihi önegelıgımen de közge tüsken aqyn aǧaiyndar bū joly öte az boldy. Jüldelıler – sol toptan. Al, äleumettık jelıde dau köterıp, öz öleŋderın «klassikalyq ülgı» retınde jariiaǧa jıbergen jap-jaqsy avtorlardyŋ da joǧaryda bız aityp ötken kemşılıkterden amany joq.
Müşäira aiaqtalǧanda tosynnan körıne qalǧan baiaǧydaǧy bır äz aǧataiymnyŋ: «Men qatystym ǧoi, maǧan nege jülde bermeisıŋder?!"- dep kärlengenın de kördım-au!.. Daua joq. «Dairabaidyŋ kök siyry» mäşinäǧa ainalyp ketedı dep kım oilaǧan!.. Meilı, dau otyna mazaq maiyn qūiudy jany ölerdei qalaityn bauyrlar şyǧa qalsa, olardan da ainaldyq!
