Şved akademiiasynyŋ arnaiy şaqyruymen Stokgolm qalasyndaǧy Nobel kıtaphanasy men arhivıne zertteu jūmysyn jürgızuge kelgenıme bügın üşınşı kün.
Osy sapardyŋ alǧaşqy künınen bastap aldyma qoiǧan maŋyzdy maqsattarymnyŋ bırı – qazaq ädebietınıŋ körnektı ökılderınıŋ şyǧarmalaryn älemdık ädebiettıŋ asa maŋyzdy ortalyqtarynyŋ bırı sanalatyn Nobel kıtaphanasyna tabystau edı. Bügın, mıne, sol nietım jüzege asyp, köpten berı oiymda jürgen igı ıstıŋ sätı tüstı.
Anyǧynda，qazaq qalamgerlerınıŋ kıtaptarynyŋ Nobel kıtaphanasyna jetuı – qazaq ädebietın älemge tanytuǧa, ūlttyq söz önerınıŋ bai mūrasyn halyqaralyq ǧylymi-ädebi keŋıstıkke engızuge baǧyttalǧan maŋyzdy qadam. Mūnda jetkızılgen är kıtaptyŋ artynda halqymyzdyŋ tarihy, dünietanymy, ruhani bolmysy men körkem oiynyŋ tereŋdıgı jatyr.
Sonymen Nobel kıtaphanasyna "Atamūra" baspasynan şyqqan Abai Qūnanbaiūlynyŋ öleŋder jinaǧy，Iliias Jansügırovtyŋ aǧylşyn tılınde şyqqan "Qūlager" kıtaby，Talasbek Äsemqūlovtyŋ ispan tılındegı "Taltüs" romany，Rahymjan Otarbaevtyŋ nemıs tılınde jaryq körgen "Bas" romany，Tynymbai Nūrmaǧanbetovtyŋ ekı kıtaby，Roza Mūqanovanyŋ jaqynda jaryq körgen aǧylşyn tılındegı "Qarauyl perıştesı"，Jüsıpbek Qorǧasbektıŋ "Kelndegı kökjal" romany，Qytaida tūratyn tanymal qazaq jazuşysy Orazhan Ahmettıŋ "Tūlpardyŋ soŋǧy tūiaǧy" şyǧarmasy，"Foliant" baspasynan şyqqan Ūlyqbek Esdäulettıŋ "Yntyqzar" öleŋder jinaǧy，Säule Dosjannyŋ aǧylşyn tılınde basylǧan "Kördemşenıŋ qasıretı" şyǧarmasy，Qanat Äbılqaiyrdyŋ "Aǧyraptaǧy aty joq adam" tuyndysy，Erbol Alşynbaidyŋ Türık tılınde jaryq körgen "Keş batar aldyndaǧy äkemnıŋ köleŋkesı" atty jyr jinaǧy，Abai Aimaǧanbetovtyŋ "Tolqyndy kütken bala" romany，Düisenälı Älımaqynnyŋ "Amerika aşqan qazaqtar" kıtaby tabys etıldı.
Kıtaptardy qabyldap alǧan Nobel kıtaphanaşysy Lars Liungdhl:"Osynşama köp kıtapty alystan köterıp kelıp，bızge tabystap jatqanyŋyzǧa rahmet！Menıŋşe kıtap jetkızu - bır eldıŋ tarihyn，mädenietın，aqyl oiy men parasatyn jetkızu. Sız mūnda är tılde şyqqan kıtaptardy äkelıpsız. Äsırese nemıs tılındegı kıtaptar mūnda jiı oqylady. Sız äkelgen mynau "Tūnyq su" atty kıtap pen "Bas" romanyn özım de oqyp şyǧarmyn. Mūnda keletın oqyrmandarǧa da būl kıtaptar qyzyq bolar dep oilaimyn" degen jyly lebızın aitty.
Älem ädebietınıŋ körnektı ökılderınıŋ şyǧarmalary jinaqtalǧan Nobel kıtaphanasyna qazaq avtorlarynyŋ eŋbekterın ūsynu arqyly ūlttyq söz önerınıŋ bailyǧy men körkemdık äleuetın keŋınen tanytuǧa mümkındık tuady. Sonymen qatar ärtürlı tılde jaryq körgen kıtaptardyŋ tabystaluy qazaq ädebietınıŋ şekara asyp, özge halyqtardyŋ ruhani qazynasymen ündesuge degen ūmtylysyn aiǧaqtaidy.
Şved akademiiasynyŋ Nobel kıtaphanasy 1901 jyly qūrylǧan. 1921 jyldan bastap kıtaphana Stokgolm qalasynyŋ Eskı qalasyndaǧy Qor birjasy ǧimaratynda, Şved akademiiasynyŋ ǧimaratynda ornalasqan.
Nobel kıtaphanasy Nobel qory men Şved akademiiasynyŋ qarjylandyruymen jūmys ısteidı. Kıtaphananyŋ negızgı mındetı zamanaui ädebi şyǧarmalardy, köp jaǧdaida olardyŋ tüpnūsqa tılındegı nūsqalaryn, sondai-aq ädebiettanu men tıl bılımı teoriiasyna qatysty kıtaptardy jinaqtau jäne oqyrmandarǧa qoljetımdı etu.
Qazırgı uaqytta kıtaphana negızınen Şvesiiadan tys jerlerde jaryq köretın şamamen 150 ädebi jurnalǧa jazylady. Būl jurnaldar kıtaphana qoryn tolyqtyru üderısınde maŋyzdy röl atqarady. Maqalalar, resenziialar, şolular jäne sūhbattar siiaqty materialdar kıtaphananyŋ derekqoryna tūraqty türde engızılıp otyrady.
Qorynda şamamen 200 000 tom kıtap bar Nobel kıtaphanasy Skandinaviia aimaǧyndaǧy ädebietke mamandanǧan eŋ ırı kıtaphanalardyŋ bırı.
Kıtaphananyŋ ädebi mūrasyn sipattaǧanda Djeims Djois, Rainer Mariia Rilke sekıldı älem ädebietıne eleulı üles qosqan qalamgerlerdıŋ şyǧarmaşylyǧyn zertteuge arnalǧan ädebietterdı atap ötuge bolady. Djeims Djoistyŋ «Uliss» romany XX ǧasyrdaǧy modernistık ädebiettıŋ maŋyzdy tuyndylarynyŋ bırı sanalady. Al Rainer Mariia Rilkenıŋ poeziiasy nemıs ädebietınıŋ körnektı jetıstıkterınıŋ qataryna jatady. Osyndai avtorlardyŋ şyǧarmalaryn zertteuge arnalǧan kıtaptar men ǧylymi materialdar ädebiettıŋ tarihi damuyn tüsınuge kömektesedı.
Endeşe osyndai ruhaniiat ordasyna qazaq qalamgerlerınıŋ eŋbekterınıŋ qosyluy ūlttyq ädebietımızdıŋ halyqaralyq deŋgeide tanyluyna jol aşady.
Būl sapar men üşın ǧylymi ızdenıspen ǧana şektelmeidı. Ol – qazaq ruhaniiatyn älemdık keŋıstıkpen bailanystyruǧa, ädebi mūramyzdyŋ qadır-qasietın keŋınen tanytuǧa baǧyttalǧan ruhani missiia. Nobel kıtaphanasy men arhivındegı zertteu jūmystary barysynda jinaqtalǧan derekter men täjıribe de aldaǧy uaqytta qazaq ädebietı men mädenietın zertteu, nasihattau ısıne öz ülesın qosady dep senemın.
Düisenälı Älımaqyn
