تۇركىستان وبلىسىندا جىلىجاي شارۋاشىلىعىنىڭ قارقىندى دامۋى ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەسىن قاتار كوتەردى. قىسقى ماۋسىمدا جىلىجايلاردى كومىرمەن جىلىتۋ تاجىريبەسى كەڭىنەن قولدانىلىپ، اۋاعا زياندى شىعارىندىلاردىڭ ارتۋىنا سەبەپ بولۋدا. بۇل ءوز كەزەگىندە قورشاعان ورتا مەن تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى.
تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرالحان كوشەروۆ سارىاعاش اۋدانىندا جىلىجاي شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسۋدە بۇل ماسەلەگە ەرەكشە توقتالدى. ايماق باسشىسى كاسىپكەرلەردى ەكولوگياعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋعا شاقىرىپ، سالانىڭ بولاشاعى تەك ەكونوميكالىق تيىمدىلىكپەن ەمەس، ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىكپەن دە بايلانىستى ەكەنىن ناقتى ايتتى. وبلىس باسشىسى جىلىجاي ءوندىرىسى تابىستى سالا بولعانىمەن، ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
– جىلىجاي – تەك تابىس كوزى ەمەس، ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. كومىردەن شىعاتىن زياندى قالدىقتار قورشاعان ورتاعا دا، حالىق دەنساۋلىعىنا دا اسەر ەتەدى. سول سەبەپتى كاسىپكەرلەر بۇل ماسەلەگە بەيجاي قاراماۋى ءتيىس. مەملەكەت تاراپىنان بارلىق قاجەتتى قولداۋ كورسەتىلۋدە. سۋبسيديا، جەڭىلدەتىلگەن نەسيە، ەنەرگيا شىعىندارىن وتەۋ مۇمكىندىگى بار. بىراق ەڭ باستىسى، ءاربىر كاسىپكەردىڭ ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنۋى قاجەت. ەكولوگيا ماسەلەسى بارشامىزعا ورتاق ماسەلە. سوندىقتان ءاربىر شارۋاشىلىق زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ، قورشاعان ورتاعا جاناشىرلىق تانىتۋى ءتيىس. ءتۇتىن سۇزگىلەرىن ورناتۋ جانە گازعا كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋ ماڭىزدى ماسەلە. ءبىز تەك تابىس ءۇشىن ەمەس، كەلەر ۇرپاق ءۇشىن دە جاۋاپتىمىز، – دەدى نۇرالحان كوشەروۆ.
تۇركىستان وبلىسى ەلىمىزدەگى جىلىجاي شارۋاشىلىعىنىڭ ەڭ قارقىندى دامىعان وڭىرلەرىنىڭ ءبىرى سانالادى. رەسپۋبليكاداعى جىلىجايلاردىڭ 72 پايىزى وسى ايماققا تيەسىلى. جالپى كولەمى 1006,7 گەكتاردى قۇرايتىن 3366 بىرلىك جىلىجاي حالىقتى جۇمىسپەن قامتىپ، ىشكى نارىقتى كوكونىسپەن قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارىپ وتىر.
سارىاعاش اۋدانىندا 2183 جىلىجاي جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە 551,8 گەكتارى (1223 بىرلىك) كومىرمەن، 7,5 گەكتارى (3 بىرلىك) تابيعي گازبەن، ال 247,9 گەكتارى (957 بىرلىك) قاراپايىم پارنيكتەر رەتىندە قىزمەت ەتەدى. ساراپشىلار ەكولوگيالىق جۇكتەمەنى ازايتۋدىڭ ءتيىمدى جولدارى رەتىندە جىلىجاي قازاندىقتارىنا ءتۇتىن سۇزگىلەرىن ورناتۋ جانە تابيعي گازعا كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋ قاجەتتىگىن ۇسىنادى. مۇنداي سۇزگى جۇيەلەرىنىڭ قۇنى شامامەن 1 گەكتارعا 4–5 ملن تەڭگە.
وڭىردە بۇل باعىتتا ناقتى شارالار قولعا الىنۋدا. وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى، تابيعاتتى قورعاۋ پروكۋراتۋراسى، «اتامەكەن» ۇكپ، «QazaqGaz» اق جانە جىلىجاي شارۋاشىلىقتارىنىڭ وكىلدەرى بىرقاتار جۇمىس كەزدەسۋلەرى وتكىزىپ، ماسەلەگە ناقتى شەشىمدەر قابىلداۋدا. سونىمەن قاتار، تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا كورشى ەلدەردە ورنالاسقان جىلىجاي كەشەندەرىنە جۇمىس ساپارى ۇيىمداستىرىلىپ، زاماناۋي ءتۇتىن سۇزگىلەرىنىڭ تيىمدىلىگى زەردەلەندى.
مەملەكەت تاراپىنان جىلىجاي شارۋاشىلىقتارىن قولداۋ شارالارى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. وندىرىستىك جىلىجايلارعا ءار گەكتارعا 8,1 ملن تەڭگە، فەرمەرلىك جىلىجايلارعا 4,8 ملن تەڭگە كولەمىندە سۋبسيديا قاراستىرىلعان. 2023 جىلدان باستاپ ەلەكتر ەنەرگياسى، گاز جانە كومىر شىعىندارىن ءىشىنارا سۋبسيديالاۋ تەتىگى ەنگىزىلدى. بۇدان بولەك، «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا جىلىجايلاردى جاڭعىرتۋعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر ۇسىنىلۋدا. قازىرگى تاڭدا ءتۇتىن سۇزگىلەرىن ورناتۋعا قاتىستى 100-دەن استام ءوتىنىم تۇسكەن.
جالپى، تۇركىستان وبلىسىندا جىلىجاي شارۋاشىلىعىن دامىتۋ مەن ەكولوگيالىق تالاپتاردى ساقتاۋ قاتار جۇرگىزىلۋدە. بۇل جۇمىستار ءوڭىردىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتىپ، حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسادى.
