Türkıstan oblysynda jylyjai şaruaşylyǧynyŋ qarqyndy damuy ekologiialyq jauapkerşılık mäselesın qatar köterdı. Qysqy mausymda jylyjailardy kömırmen jylytu täjıribesı keŋınen qoldanylyp, auaǧa ziiandy şyǧaryndylardyŋ artuyna sebep boluda. Būl öz kezegınde qorşaǧan orta men tūrǧyndardyŋ densaulyǧyna kerı äserın tigızedı.
Türkıstan oblysynyŋ äkımı Nūralhan Köşerov Saryaǧaş audanynda jylyjai şaruaşylyǧymen ainalysatyn käsıpkerlermen kezdesude būl mäselege erekşe toqtaldy. Aimaq basşysy käsıpkerlerdı ekologiiaǧa jauapkerşılıkpen qarauǧa şaqyryp, salanyŋ bolaşaǧy tek ekonomikalyq tiımdılıkpen emes, ekologiialyq tepe-teŋdıkpen de bailanysty ekenın naqty aitty. Oblys basşysy jylyjai öndırısı tabysty sala bolǧanymen, ekologiialyq jauapkerşılıktıŋ bırınşı orynda tūru kerektıgın atap öttı.
– Jylyjai – tek tabys közı emes, ülken jauapkerşılık. Kömırden şyǧatyn ziiandy qaldyqtar qorşaǧan ortaǧa da, halyq densaulyǧyna da äser etedı. Sol sebeptı käsıpkerler būl mäselege beijai qaramauy tiıs. Memleket tarapynan barlyq qajettı qoldau körsetılude. Subsidiia, jeŋıldetılgen nesie, energiia şyǧyndaryn öteu mümkındıgı bar. Bıraq eŋ bastysy, ärbır käsıpkerdıŋ öz jauapkerşılıgın sezınuı qajet. Ekologiia mäselesı barşamyzǧa ortaq mäsele. Sondyqtan ärbır şaruaşylyq zamanaui tehnologiialardy engızıp, qorşaǧan ortaǧa janaşyrlyq tanytuy tiıs. Tütın süzgılerın ornatu jäne gazǧa kezeŋ-kezeŋımen köşu maŋyzdy mäsele. Bız tek tabys üşın emes, keler ūrpaq üşın de jauaptymyz, – dedı Nūralhan Köşerov.
Türkıstan oblysy elımızdegı jylyjai şaruaşylyǧynyŋ eŋ qarqyndy damyǧan öŋırlerınıŋ bırı sanalady. Respublikadaǧy jylyjailardyŋ 72 paiyzy osy aimaqqa tiesılı. Jalpy kölemı 1006,7 gektardy qūraityn 3366 bırlık jylyjai halyqty jūmyspen qamtyp, ışkı naryqty kökönıspen qamtamasyz etude maŋyzdy röl atqaryp otyr.
Saryaǧaş audanynda 2183 jylyjai jūmys ısteidı. Onyŋ ışınde 551,8 gektary (1223 bırlık) kömırmen, 7,5 gektary (3 bırlık) tabiǧi gazben, al 247,9 gektary (957 bırlık) qarapaiym parnikter retınde qyzmet etedı. Sarapşylar ekologiialyq jüktemenı azaitudyŋ tiımdı joldary retınde jylyjai qazandyqtaryna tütın süzgılerın ornatu jäne tabiǧi gazǧa kezeŋ-kezeŋımen köşu qajettıgın ūsynady. Mūndai süzgı jüielerınıŋ qūny şamamen 1 gektarǧa 4–5 mln teŋge.
Öŋırde būl baǧytta naqty şaralar qolǧa alynuda. Oblystyq ekologiia departamentı, tabiǧatty qorǧau prokuraturasy, «Atameken» ŪKP, «QazaqGaz» AQ jäne jylyjai şaruaşylyqtarynyŋ ökılderı bırqatar jūmys kezdesulerı ötkızıp, mäselege naqty şeşımder qabyldauda. Sonymen qatar, täjıribe almasu maqsatynda körşı elderde ornalasqan jylyjai keşenderıne jūmys sapary ūiymdastyrylyp, zamanaui tütın süzgılerınıŋ tiımdılıgı zerdelendı.
Memleket tarapynan jylyjai şaruaşylyqtaryn qoldau şaralary jüielı türde jüzege asyrylyp keledı. Öndırıstık jylyjailarǧa är gektarǧa 8,1 mln teŋge, fermerlık jylyjailarǧa 4,8 mln teŋge kölemınde subsidiia qarastyrylǧan. 2023 jyldan bastap elektr energiiasy, gaz jäne kömır şyǧyndaryn ışınara subsidiialau tetıgı engızıldı. Būdan bölek, «Auyl amanaty» baǧdarlamasy aiasynda jylyjailardy jaŋǧyrtuǧa jeŋıldetılgen nesieler ūsynyluda. Qazırgı taŋda tütın süzgılerın ornatuǧa qatysty 100-den astam ötınım tüsken.
Jalpy, Türkıstan oblysynda jylyjai şaruaşylyǧyn damytu men ekologiialyq talaptardy saqtau qatar jürgızılude. Būl jūmystar öŋırdıŋ tūraqty damuyn qamtamasyz etıp, halyqtyŋ ömır sapasyn arttyruǧa aitarlyqtai üles qosady.
