TENGRI WOMAN by Dana Mussa at October Gallery, 2026. Image courtesy of October Gallery, London.
ۇلىبريتانيانىڭ استاناسى لوندون قالاسىندا 29 ءساۋىر كۇنى ەرەكشە ونەر كەشى ءوتتى. پاريجدەگى “Tengri dance” بي مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى حورەوگراف، بالەرينا دانا مۇسا انگلياداعى تانىمال October Gallery زاماناۋي ونەر ورتالىعىنىڭ ساحناسىنا فيلم مەن قويىلىمنان تۇراتىن “Tengri woman” ارت-جوباسىن اكەلدى.
العاشىندا ەتنوبالەت دەگەن اتاۋمەن تانىلىپ, قازىر tengri dance دەپ رەبرەندينگ جاسالعان بي ءستيلىنىڭ اۆتورى دانا – كاسىبي حورەوگراف قانا ەمەس, سونداي فيلم ءتۇسىرۋ, كىتاپ جازۋمەن دە اينالىساتىن شىعارماشىل جان. ول ويلاپ تاپقان بالەتتەگى تىڭ بي باعىتىنىڭ باستى ايىرماشىلىعى سول, بي ارقىلى ءوزىن-ءوزى تانۋ پراكتيكاسىن دا ۇسىنادى. ياعني, كلاسسيكالىق بالەت پەن ەتنو-ريتۋالدىق ءبيدىڭ قوسىندىسى. وندا بالەت تەحنيكاسىنا ايەل وبرازىنىڭ جەتى ارحەتيپى ارقىلى رۋحاني-ەموتسيالىق استار قوسىلىپ, وزىنشە «بايىتىلادى». ايەل ەنەرگياسىمەن, ايەل وبرازىمەن جۇمىس كەيدە پەرفورمانس, كەيدە فيلم, ال كەيدە ارت-جوبالارمەن كورىنىس تابادى.
TENGRI WOMAN by Dana Mussa at October Gallery, 2026. Image courtesy of October Gallery, London.
سونىمەن, كەش باستالار ساتكە دەيىن October Gallery-ءدىڭ ساحنالىق زالىندا 80-90 ادامعا ورىندىق قويىلعان ەكەن, سول جەر كورەرمەنگە لىق تولدى. العاشقى ءسوزدى وسى ورتالىقتىڭ ديرەكتورى ستەفاني اباديان-كروۋن حانىم الىپ, ونەر سۇيەر قاۋىمعا كەشتىڭ ماقساتى مەن مازمۇنى تۋرالى از-كەم ءسوز ايتىپ, ىستىق ىقىلاسىن ءبىلدىردى. سوسىن باعدارلاماعا ساي، فيلم باستالدى.
ماڭعىستاۋدىڭ قاسيەتتى ولكەسىندە، قىراتتارى مەن جوتالارىندا تۇسىرىلگەن «كيەلى بي» ءفيلمى. الدىمەن “اڭشى” (“مەن تابامىن”) وبرازى، سوسىن “شاباندوز” (“مەن قوزعالىسپىن”), “جاۋىنگەر” (“مەن قورعايمىن”), “باقسى،” (“مەن سەزەمىن”) “ابىز” (“مەن تۇسىنەمىن”), “پاتشايىم” (“مەن ءوز تۇعىرىمدامىن”) ...ال ەڭ سوڭىندا بارلىق يگىلىك پەن مەيىرىمنىڭ، قابىلداۋ مەن سابىرلىقتىڭ قاينار كوزى، سوناۋ ۇماي انانىڭ، دومالاق انانىڭ بەينەسىندەي بولعان “قۇداي انا” وبرازى (“مەن شەكسىز كەڭىستىكپىن”) ەكرانيزاتسيالانعان.
TENGRI WOMAN by Dana Mussa at October Gallery, 2026. Image courtesy of October Gallery, London.
مىڭجىلدىقتار قويناۋىنا جول تارتاتىن ءوز ەلىنىڭ ءتول تاريحىنا قاتتى قىزىعاتىن دانا مۇسا وسى ءبىر ەرەكشە ءستيلدى تەرەڭ تانىم مەن كاسىبي بي ءبىلىمى ارقىلى قورىتىپ شىعارىپ, پاريجدەگى كاسىبي پروديۋسەر وپەراتورلاردى ەرتىپ بارىپ, ونى تۋعان جەرىندە ەرەكشە فيلم ەتىپ شىعارعان. “كieli bi” ءفيلمى – ليسسابون, كانن, نيۋ-يوركتە وتكەن بىرنەشە حالىقارالىق كينوفەستيۆالگە قاتىسقان ەرەكشە تۋىندى.
فيلم ءبىتتى. كورەرمەن اسەرىنەن شىعا الماي وتىرعاندا, ىرعاقتى اۋەن قويىلدى دا, دانا زالعا كىرىپ كەلىپ, قويىلىم-ءبيىن باستاپ كەتتى.
TENGRI WOMAN by Dana Mussa at October Gallery, 2026. Image courtesy of October Gallery, London.
ءبىر عاجايىپ كۇي سەزىلدى: جاڭا عانا ەكراننىڭ ارعى بەتىندە بيلەپ جاتقان دانا يممەرسيۆتى تۇردە كورەرمەن الدىنا “ءتىرىلىپ” شىعا كەلگەندەي بولدى. فيلم جالعاسىپ جاتقانداي, بىراق ەكراننىڭ بەرگى جاعىندا. جەتى ارحەتيپ فيلمدە كورسەتىلگەندەي جەتى بولەك-بولەك وبرازدا ەمەس, ەندى ءبىرتۇتاس وبرازدىڭ ىشىندەگى ءوزارا بايلانىسقان بولشەكتەرگە اينالىپ سالا بەردى. جاڭا عانا كورسەتىلگەن فيلم ءار كورەرمەندى ناعىز وسى قويىلىمنىڭ بايىبىنا بارۋعا دايىنداعان پرە-پروداكشن بولدى ما دەرسىڭ. ەرەكشە تۇسىنىك, تەرەڭ پايىم, رۋحتى قۋات ساناعا وزدىگىنەن قۇيىلىپ جاتقانداي.
TENGRI WOMAN by Dana Mussa at October Gallery, 2026. Image courtesy of October Gallery, London.
العاشقى ارحەتيپتەرمەن بىرگە ايەل وبرازى ارەكەت, قوزعالىس, ىزدەۋ ارقىلى اشىلسا, باقسى مەن ابىز سومدالعان ورتا بولىگىندە رۋحاني تەرەڭدىككە قول سوزۋ بايقالادى. ال ەڭ سوڭعى بەينە تۇتاستىق, قابىلداۋ, مەيىرىم اسەرىنە بولەنۋگە جول اشادى. بۇل كەزدەيسوق رەتتىلىك ەمەس, ول ءار ايەل بالاسىنىڭ ارەكەت – سانا – كۇي اتتى ىشكى ەۆوليۋتسيا جولى دەۋگە بولادى.
بي قويىلىمى دا ءبىتتى. قوشەمەت. دۋ قول شاپالاق. زالداعى كورەرمەننىڭ ىقىلاسى ەرەكشە بولدى. قازاعى بار، اعىلشىنى بار، يتاليانى بار، فرانتسۋزى بار… بارلىعىنىڭ كوزى جانىپ تۇر. اسەرسىز قالعانى از-اۋ.
TENGRI WOMAN by Dana Mussa at October Gallery, 2026. Image courtesy of October Gallery, London.
كەشتىڭ ءۇشىنشى ءبولىمى سۇراق-جاۋاپقا ارنالدى. داناعا سۇراعىن قويۋشىلار دا كوپ بولدى, جاي عانا ءوز اسەرىمەن ءبولىسىپ, العىسىن ايتقىسى كەلگەن جاندار دا تابىلدى. ماسەلەن, لوندونداعى قازاق قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى شولپان حانىم: “بۇل وتە كۇشتى قويىلىم بولدى. مەن نەگىزى ءوزىمدى وسى ءبىر رۋحتى كەزەڭنىڭ وكىلى دەپ سانايمىن. مەنىڭ ويىمشا, دانانىڭ بي ارقىلى, قوزعالىس ارقىلى ايتىپ جاتقان يدەياسى وتە فەنومەنالدى. ءبارى وتە ادەمى جانە زور قۋاتتى بولدى”، دەدى. سونداي-اق ول پەرفورمانس كەزىندەگى قيمىلداردى كورىپ وتىرىپ, ءتۇرلى اسەردى سەزىنگەنىن, ءتىپتى كەي تۇستاردا زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراعان قازاق ايەلدەرىنىڭ تاعدىرى كوز الدىنا كەلگەنىن ايتتى.
لوندونداعى «Dance union» بي كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى كارەن حانىم دا دانانىڭ قويىلىمىنا ءوزىنىڭ جىلى لەبىزىن ءبىلدىردى. بۇل فيلم مەن قويىلىمداعى يدەيا تەك ايەلدىڭ ءوزىن تانۋىنا ەمەس, ەر ازاماتتاردىڭ تانىمى ءۇشىن دە پايدالى بولارىن ايتتى. ال قازاقستاننىڭ ۇلىبريتانياداعى ەلشىلىگىنىڭ مادەنيەت سالاسىنا جاۋاپتى وكىلى ديليارا حانىم ونەر كەشىنىڭ ويداعىداي وتكەنىمەن قۇتتىقتاپ, ونەرپازعا گۇل شوعىن سىيلادى. ءسوز سوڭىندا دانانىڭ اناسى, سەكسەن جاستاعى سارا اپا دا ءسوز الىپ, كەلگەن ءار كورەرمەنگە زور ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
ستەفاني اباديان-كروۋن, “October Gallery” زاماناۋي ونەر گالەرەياسىنىڭ ديرەكتورى: “بۇل جوبانى ءبىزدىڭ ورتالىقتا وتكىزگەنىمىزگە ريزامىز. شىعارماشىلىق بايلانىستى ودان ءارى دامىتساق دەگەن نيەتىمىز بار. كەلەسى جىلى دانانىڭ بۇدان بسقا دا “باقسى” ءفيلمى, ماڭعىستاۋدا تۇسىرىلگەن ارنايى فوتوسەسسياسىنىڭ نەگىزىندە ۇلكەن ءبىر ارت-جوبا دايىنداساق دەپ نيەتتەنىپ وتىرمىز”.
دانا مۇسا: “مەن بۇگىن وتە باقىتتىمىن. نەگىزى، لوندونعا بۇعان دەيىن دە وسى ءتارىزدى ونەر جوبالارىممەن كەلگەن ەدىم. ماسەلەن، ون شاقتى جىل بۇرىن TedX الاڭىندا ەتنوبالەت تۋرالى بايانداما جاساپ، شەبەرلىك ءدارىسىن وتكەنمىن. ال بۇل جولى “كيەلى بي” ءفيلمىن ءوز قويىلىمىممەن بىرگە ۇسىنعانىما قۋانىشتىمىن. كينونى ادامدار قالاي قابىلدايدى ەكەن دەپ ازداپ قوبالجىدىم دەسەم بولادى. اسىرەسە لوندون قازاقتارىنا قالاي اسەر ەتەر ەكەن، تۇپكى يدەياسىن تۇسىنەر مە ەكەن دەپ ازداپ الاڭداعانىم راس. وكىنىشكە قاراي، تاريحتى دۇرىس بىلمەيتىن كەي ازاماتتارىمىز ء“تاڭىر” ءسوزىن ەستىگەندە، قابىلداعىسى كەلمەي، سىناپ جاتاتىنىنا ءوز باسىم كۋا بولىپ ءجۇرمىن. بىراق ول ءبىزدىڭ ماقتان ەتەر وركەنيەتتى، رۋحتى تاريحىمىز عوي؟.. بۇگىن قازاق قاۋىمداستىعىنىڭ بەدەلدى وكىلدەرى ءسوز الىپ، ءوز ىقىلاسىن بىلدىرگەندە، جۇرەگىمە وتە جىلى ءتيدى. جالپى، سول ساتتەگى كوڭىل-كۇي مەن كەلگەن اۋديتوريانىڭ ەنەرگەتيكاسىنا بايلانىستى بي قويىلىمىنىڭ كەي ەلەمەنتتەرى ءوزىم دە بىلمەيتىن يمپروۆيزاتسيالىق وزگەرىسكە ءتۇسىپ جاتادى، ول – قالىپتى جايت. بۇگىن كورەرمەنمەن تەرەڭ بايلانىس بولدى دەپ ايتا الامىن”.
لوندون دانانىڭ ونەرىنە باس ءيدى. وتە جىلى قابىلدادى. ءمانىن ءتۇسىندى. قوشەمەتىن ايامادى. قۇرمەتىن ءبىلدىردى. قازاقتىڭ ونەرلى قىزىن تاعى كۇتەتىنىن ايتتى.
ايتا كەتەرلىك ءبىر جايت، 1979 جىلى قۇرىلعان October Gallery – لوندونداعى بەدەلدى زاماناۋي ونەر ورتالىعى. ول وسى ۋاقىتقا دەيىن افريكا، اۆستراليا، ازيا، تاياۋ شىعىس، اقش، ەۋروپا ايماعىنان 65 ەلدىڭ ونەر مايتالماندارىنىڭ شىعارماشىلىعىن تانىتۋعا ۇلەس قوسقان.
الما سايلاۋقىزى
جۋرناليست
ۇلىبريتانيا، لوندون
فوتو اۆتورلارى: الما سايلاۋقىزى جانە October Gallery, London.
