ۇلتتىڭ جانى – تىلىندە، رۋحى – داستۇرىندە، بولمىسى – ونەرىندە، بەرەكەسى – داستارقانىندا، ال تامىرى – تۋعان جەرىندە. وسىلاردىڭ ءبارىن ءبىر ارناعا توعىستىراتىن ۇلى قۇندىلىق – ۇلتتىق كود. جاھاندانۋ داۋىرىندە ءار حالىقتى ساقتاپ قالاتىن دا، وزگەدەن دارالايتىن دا وسى. بۇل – ۇلتتىڭ عاسىرلار سۇزگىسىنەن وتكەن رۋحاني جادى. قازاق ءۇشىن سونداي ماڭگىلىك قۇندىلىقتىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – قىمىزمۇرىندىق. وسىنداي ۇلتتىق بولمىستىڭ جاندى كورىنىسىن بيىل تاعى دا قارقارا تورىندە وتكەن قىمىزمۇرىندىقتان كورۋگە مۇمكىندىك تۋدى.
قىمىزمۇرىندىق – جاي عانا مەرەكە ەمەس. بۇل – جاز جايلاۋعا كوشكەن ەلدىڭ العاشقى قىمىزدىڭ دايىن بولۋىن قۋانىشپەن قارسى الىپ، اعايىننىڭ باسىن قوسىپ، اق داستارقان جايىپ، بەرەكە مەن بىرلىكتى دارىپتەيتىن عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن ءداستۇر. قىمىز – قازاقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنىڭ عانا ەمەس، كوشپەندى وركەنيەتتىڭ سيمۆولىنا اينالعان قاسيەتتى سۋسىن. سوندىقتان قىمىزمۇرىندىق – حالقىمىزدىڭ تابيعاتپەن ۇندەستىگىن، جىلقى مادەنيەتىن، قوناقجايلىعىن، ىنتىماعىن جانە رۋحاني جادىن تانىتاتىن ەرەكشە مادەني قۇبىلىس.
وسىنداي تاريحي ءداستۇردى جاڭعىرتىپ، جاڭا مازمۇنمەن بايىتىپ كەلە جاتقان «قىمىزمۇرىندىق – 2026» حالىقارالىق مادەني-سپورت فەستيۆالى بيىل تاعى دا قارقارا جايلاۋىندا كەڭ كولەمدە ءوتتى.
قازاقتىڭ قاسيەتتى قارقاراسى – تاريح پەن تابيعاتتىڭ، ازات رۋح پەن كوشپەندى مادەنيەتتىڭ توعىسقان مەكەنى. ىلە الاتاۋىنىڭ باۋرايىنداعى بۇل ءوڭىر تالاي تاريحي وقيعالاردىڭ كۋاسى بولعان. قارقارا كوتەرىلىسىنىڭ ءىزى قالعان، تالاي بي مەن باتىردىڭ ءىزى قالعان كيەلى ولكە بۇگىندە ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ ۇلكەن ورداسىنا اينالىپ كەلەدى.
بيىل بەسىنشى مارتە ۇيىمداستىرىلعان فەستيۆال قازاقتىڭ كورنەكتى ءبيى، مامىلەگەر، ويشىلى – المەرەك جانشىقۇلىنىڭ تۋعانىنا 368 جىل تولۋىنا ارنالدى. بۇل – مەرەكەنىڭ تاريحي سالماعىن ودان ءارى ارتتىرا ءتۇستى. فەستيۆالگە قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن عانا ەمەس، تۇركيا، قىتاي، موڭعوليا، وزبەكستان، قىرعىزستان، تۇرىكمەنستان جانە قاراقالپاقستاننان ارنايى دەلەگاتسيالار كەلدى. جالپى سانى 35 مىڭعا جۋىق ادام قارقارا تورىندە باس قوستى. بۇل كورسەتكىش فەستيۆالدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيگە ءبىر تابان ىلگەرىلەگەنى عانا ەمەس، قازاقتىڭ مادەنيەتى مەن ۇلتتىق مۇراسىنا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقانىن ايقىن اڭعارتتى.
جيىلعان قاۋىمنىڭ العاشقى ايالداماسى – قىمىز قۇيىلعان سابالار بولدى. قىمىزدىڭ ءدامىن تاتىپ، ءشول باسقان كوپشىلىك قولونەرشىلەر قالاشىعىنا بەت الدى. بۇل جەردە قازاقتىڭ باي قولونەرىنىڭ تۇتاس الەمى كوز الدىڭا كەلەدى. اعاشتان ويىلعان تۇرمىستىق بۇيىمدار، زەرگەرلىك اشەكەيلەر، ەر-تۇرمان، قامشى، ۇلتتىق كيىمدەر، مۋزىكالىق اسپاپتار مەن سان الۋان كادەسىيلار كورەرمەندەردى ەرىكسىز قىزىقتىردى.
قولونەرشىلەر قالاشىعىندا ەرەكشە نازارىمدى اۋدارعانداردىڭ ءبىرى – نارىنقول ءوڭىرىنىڭ قاراساز اۋىلىنان شىققان شەبەر مارات بوزىنباي بولدى. ول – سوناۋ جاۋگەرشىلىك زاماندا قارۋ-جاراق پەن ساۋىت-سايمان جاساعان بابالار كاسىبىن جالعاپ كەلە جاتقان ساناۋلى مۇراگەرلەردىڭ ءبىرى. وتىز بەس جىلدان بەرى ۇلتتىق ونەردى سەرىك ەتكەن شەبەر بۇگىندە ىنىلەرىمەن بىرگە «بەس اسپاپ» وتباسىلىق شەبەرحاناسىندا اتا كاسىپتىڭ وتىن وشىرمەي، دومبىرا، قوبىز، قىلقوبىز، پريما قوبىز سەكىلدى ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتار مەن سان الۋان قازاقى بۇيىمداردى جاساپ، ناسيحاتتاۋشى. شەبەردىڭ ەڭ ۇلكەن تىلەگى – «ۇلتتىق قولونەرگە مەملەكەت تاراپىنان جۇيەلى قولداۋ كورسەتىلىپ، اتا كاسىپتىڭ ءورىسى كەڭەيسە. وزبەكستاندا قولونەرشىلەرگە ارنايى اۋىلدار سالىنىپ، پايىزسىز نەسيە بەرىلەدى، سونداي-اق، سالىقتىق جەڭىلدىكتەر دە قاراستىرىلعان. ال بىزدە مۇنداي مۇمكىندىك جوقتىڭ قاسى. ءتىپتى، كەپىلسىز نەسيە الۋدىڭ ءوزى قيىن» – دەيدى.
ءبىر قاراعاندا، بۇل ءبىر ادامنىڭ عانا پىكىرى سەكىلدى كورىنگەنىمەن، شىن مانىندە ۇلتتىق مۇرانى ساقتاپ جۇرگەن كوپتەگەن شەبەردىڭ ورتاق جانايقايى. ويتكەنى قولونەر – كۇنكورىستىڭ عانا كوزى ەمەس، ۇلتتىڭ تاريحي جادىن، دۇنيەتانىمىن، ەستەتيكالىق تالعامىن ۇرپاقتان ۇرپاققا اماناتتاپ كەلە جاتقان رۋحاني مۇرا. ءاربىر ويۋدىڭ ورنەگىندە – وتكەننىڭ ءىزى، ءاربىر اعاشتىڭ بەدەرىندە – بابالاردىڭ قولتاڭباسى، ءاربىر ۇلتتىق بۇيىمنىڭ بويىندا – كوشپەندى وركەنيەت مۇراسى بەدەرلەنگەن. سوندىقتان قولونەردى قولداۋ – جەكە كاسىپتى قولداۋ عانا ەمەس، ۇلتتىڭ مادەني جادىن، تاريحي ساباقتاستىعىن جانە رۋحاني تامىرىن ساقتاۋعا جاسالعان قامقورلىق. قولونەر كورمەسىندە جولىققان تاعى ءبىر تالانتتى اۋلەت – ەسىك قالاسىنان كەلگەن مۇحتارۇلى ەسەننىڭ وتباسى. ولار قازاقتىڭ بەس قارۋىن، ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتاردى جانە ەتنوگرافيالىق كومپوزيتسيالاردى كولەمدى پاننوعا اينالدىرىپ، ۇلتتىق مۇرانى جاڭا كوركەمدىك شەشىممەن جاڭعىرتىپ جۇرگەن شەبەرلەر. جيىرما جىل بۇرىن ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ورتاق قىزىعۋشىلىعىنان باستالعان ءىس بۇگىندە تابىستى كاسىپكە اينالعان. «جۇبايىم ەكۋمىز بايقاساق، ءار ءۇيدىڭ تورىندە قۇمارادا بەينەلەنگەن يت، مىسىق سەكىلدى ءتۇرلى جانۋارلاردىڭ ءمۇسىنى تۇرادى. نەگە سول ورىنعا ۇلتتىق ناقىشتاعى بۇيىمدار قويىلماسقا؟! ۇلتتىق دۇنيەلەر كۇندەلىكتى ءومىرىمىزدىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالۋى كەرەك» – دەيدى شەبەر ءوز كەزەگىندە. ولاردىڭ شەبەرحاناسىندا ون جەتى جىلدان بەرى ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان تاتار ۇلتىنىڭ وكىلى راميز مينگالەەۆتىڭ شىعارماشىلىق قولتاڭباسى ەرەكشە بايقالادى. ونىڭ يدەياسى نەگىزىندە دۇنيەگە كەلگەن «بەس قارۋ» كومپوزيتسياسى كورەرمەننىڭ نازارىن بىردەن وزىنە اۋدارىپ، مەنى دە ۇزاققا دەيىن جانىنان الىستاتپادى. اعاشقا جان بىتكەندەي اسەر قالدىراتىن ءاربىر بەدەر مەن ورنەكتەن باتىر بابالاردىڭ قايسار رۋحى، كوشپەندى وركەنيەتتىڭ تەكتىلىگى مەن قازاقتىڭ بولمىسى ايقىن سەزىلەدى. مۇنداي تۋىندىلاردىڭ باعاسى ەڭ الدىمەن ونىڭ قۇنىندا ەمەس، قۇندىلىعىندا. سەبەبى ءاربىر بۇيىمنىڭ بويىندا شەبەردىڭ ماڭداي تەرى عانا ەمەس، عاسىرلاردان جەتكەن ۇلتتىق جادى، اتا كاسىپتىڭ اماناتى مەن ۇلت رۋحىنا دەگەن ادالدىق ساقتالعان.
قولونەر الاڭىندا مەنىڭ نازارىمدى بۇرىن-سوڭدى جاقىننان كورمەگەن ەرەكشە مۋزىكالىق اسپاپتار بىردەن وزىنە تارتتى. ماركەتولوگ ماماندىعىن يگەرگەن يليا موردوۆەتس گليۋكوفون، حەندپان، ءانشى توستاعاندار، شاڭقوبىز، كاليمبا سەكىلدى اسپاپتاردى تانىستىرىپ قانا قويماي، قازاقى ناقىشتى زاماناۋي ديزاينمەن ۇيلەستىرگەن بىرەگەي تۋىندىلارىن ۇسىندى. ونىڭ «تاڭبالى تاس» پەن «بولاشاقتىڭ كيىز ءۇيى» كومپوزيتسيالارى ۇلتتىق سيمۆوليكانى زاماناۋي كوزقاراسپەن جاڭاشا سويلەتەدى.
شەبەردىڭ ايتۋىنشا، گليۋكوفون – 2006 جىلى پايدا بولعان جاس مۋزىكالىق اسپاپ. الماتىلىق يليا موردوۆەتس ونىمەن 2014–2015 جىلدارى تانىسىپ، دوستارى امەريكادان اكەلگەن العاشقى گليۋكوفوننان شابىت الىپ، 2015 جىلدان بەرى اكەسى كونستانتينمەن بىرگە قازاقستاندا ونى جاساۋدى قولعا العان. بۇگىندە ولاردىڭ شەبەرحاناسى ەلىمىزدەگى وسى باعىتتاعى العاشقى تۇراقتى ورتالىقتاردىڭ ءبىرى سانالادى.
تابيعات ۇنىندەي قوڭىر اۋەزىمەن ەرەكشەلەنەتىن گليۋكوفون قازىر الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە مەديتاتسيادا، دىبىستىق تەراپيادا جانە ادامنىڭ ىشكى ۇيلەسىمىن قالىپتاستىرۋ تاجىريبەلەرىندە كەڭىنەن قولدانىلادى.ەڭ قىزىعى، كەلۋشىلەر ولاردى تەك تاماشالاپ قانا قويماي، ءوز قولدارىمەن ورىنداپ كورۋگە مۇمكىندىك الدى. وسى ارقىلى فەستيۆال قازاقتىڭ باي مۇراسى زامان اعىمىمەن ۇندەسىپ، جاڭا تىنىس الا الاتىنىن، ال ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋگە وزگە ەتنوس وكىلدەرىنىڭ دە شىنايى ۇلەس قوسىپ جۇرگەنىن ايقىن كورسەتتى. فەستيۆال تەك قولونەرمەن عانا شەكتەلگەن جوق. بۇل – كوشپەندىلەر وركەنيەتىنىڭ ءومىر سالتىن جان-جاقتى تانىتقان ۇلكەن ەتنوالاڭعا اينالدى.
بوزكىلەمدە وتكەن «تۇيە پالۋان» جارىسىندا ەلىمىزدىڭ كىل مىقتى بالۋاندارى بەلدەسىپ، جەڭىمپازدار قوماقتى جۇلدەلەرگە يە بولدى.
كورەرمەن ەرەكشە قىزىقتاعان سايىستاردىڭ ءبىرى – «قوشقار كوتەرۋ». ەرەكشە كۇش پەن توزىمدىلىكتى تالاپ ەتەتىن بۇل جارىستا قوشقاردى ەڭ كوپ كوتەرگەن سپورتشى ءداستۇر بويىنشا ونى ءوز جۇلدەسى رەتىندە يەلەندى. ال «الىپتار سايىسىندا» قاتىسۋشىلار نايزا لاقتىرۋ، تەمىر شىبىق يۋ، ءجۇز كەلىلىك الىپ تاستاردى كوتەرىپ ءجۇرۋ، بورەنەمەن جاتتىعۋ جاساۋ جانە بەس ءجۇز كەلىلىك اربانى سۇيرەۋ سەكىلدى قيىن سىناقتاردان ءوتتى. باس جۇلدە يەسىنە 1,5 ميلليون تەڭگە تابىستالدى.
«الىپتار سايىسىنداعى» ەڭ اسەرلى ساتتەردىڭ ءبىرى – سالماعى ءجۇز كەلىدەن اساتىن قوس اۋىر تاستى كوتەرىپ ءجۇرۋ كەزەڭى بولدى. بۇل سىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ اراسىندا كوپشىلىكتىڭ ەرەكشە ىقىلاسىنا بولەنگەندەردىڭ ءبىرى – نيگەريادان كەلگەن بالۋان دجەرري ەدى. مۇحيت اسىپ، مىڭداعان شاقىرىم جول ءجۇرىپ كەلگەن دجەرريدىڭ ايتۋىنشا، بىلتىر قارقاراداعى جارىس وعان ەرەكشە اسەر قالدىرعان. قازاق حالقىنىڭ قوناقجايلىعى، ۇلتتىق سپورتقا دەگەن قۇرمەتى مەن فەستيۆالدىڭ رۋحى ونى قايتا ورالۋعا جىگەرلەندىرىپتى. ءبىر جىل بويى ارنايى دايىندالىپ كەلگەن ول بيىل دا ءوز كۇشىن سىناپ، الىپتارمەن يىق تىرەستىردى.
شەتەلدىك سپورتشىنىڭ قازاقتىڭ ۇلتتىق كۇش سىناسۋ داستۇرىنە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ، ارنايى دايىندىقپەن قايتا كەلۋى – قىمىزمۇرىندىق فەستيۆالىنىڭ حالىقارالىق بەدەلى ارتىپ كەلە جاتقانىنىڭ جارقىن كورىنىسى. ۇلتتىق سپورتتىڭ شەكارا مەن قۇرلىققا باعىنباي، وزگە ەلدەردىڭ دە قىزىعۋشىلىعىن وياتۋى – قازاق مادەنيەتىنىڭ الەمگە اشىلعان تاعى ءبىر قاقپاسى ىسپەتتى.
فەستيۆالدىڭ ءسانىن قىزدىرعان ءداستۇرلى بايگەگە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن ەكى جۇزگە جۋىق جۇيرىك قاتىستى. قۇنان بايگە (9 شاقىرىم), توپ بايگە (20 شاقىرىم) جانە الامان بايگە (32 شاقىرىم) بويىنشا وتكەن جارىستاردا شاباندوزدار توزىمدىلىك پەن شەبەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. جۇلدە قورى دا اۋقىمدى بولدى: الامان بايگەنىڭ جەڭىمپازى Jetour X70 FL Prestige اۆتوكولىگىن يەلەنسە، ەكىنشى ورىنعا – 2,5 ميلليون، ءۇشىنشى ورىنعا – 1 ميلليون تەڭگە تابىستالدى.
مىڭ جىلقى ءدۇبىرى – ۇلى دالانىڭ جاندى شەجىرەسى
بيىلعى قىمىزمۇرىندىقتىڭ ەڭ ايشىقتى ءارى كوپشىلىك جۇرەگىندە جاتتالىپ قالعان ءساتى – قارقارانىڭ كەڭ جازىعىن دۇبىرگە بولەگەن مىڭ جىلقىنىڭ سالتاناتتى شەرۋى بولدى. ماۋسىمنىڭ ماڭداي كۇيدىرگەن اپتابى مەن تاڭداي كەپتىرگەن ىستىعى دا وسى كورىنىستى تاعاتسىزدانا كۇتكەن مىڭداعان كورەرمەننىڭ ىنتاسىن باسەڭدەتە المادى. ءدال وسى ساتتە جەر دۇبىرىنەن ەلەڭ ەتپەگەن جان قالمادى-اۋ ءسىرا! بۇل – جاي عانا شوۋ ەمەس، قازاقتىڭ جىلقى مادەنيەتىنە تاعزىم، ۇلت رۋحىنىڭ كورىنىسى ەدى.
بۇل – مەنىڭ قارقارا تورىندە وتكەن قىمىزمۇرىندىققا ەكىنشى رەت قاتىسۋىم. قۋانتارلىعى – جىلدان-جىلعا فەستيۆالدىڭ اۋقىمى كەڭەيىپ، مازمۇنى بايىپ، حالىقارالىق بەدەلى ارتىپ كەلەدى. الايدا وسىنداي ءىرى مادەني شارالاردىڭ مەرەيىن ۇستەم ەتەتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى ولشەم بار. ول – ۇيىمداستىرۋ مادەنيەتى.
ونداعان مىڭ ادام باس قوساتىن ەتنوفەستيۆالدە سانيتارلىق ينفراقۇرىلىمنىڭ، اسىرەسە دارەتحانا، قول جۋ ورىندارى مەن تازالىق قىزمەتىنىڭ جەتكىلىكتى بولۋى – جايلىلىقتىڭ عانا ەمەس، كەلۋشىگە دەگەن قۇرمەتتىڭ دە بەلگىسى. الەمدىك تاجىريبەدە تابيعات اياسىندا وتەتىن اۋقىمدى فەستيۆالدەر جىلجىمالى سانيتارلىق مودۋلدەرمەن، بيودارەتحانالارمەن جانە تۇراقتى تازالىق قىزمەتىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل، ەڭ الدىمەن، ايەلدەرگە، بالالار مەن قارتتارعا قولايلى جاعداي جاساپ، تابيعاتتىڭ تازالىعىن ساقتاۋدىڭ ءتيىمدى جولى.
قىمىزمۇرىندىق كەلەشەكتە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى مادەني برەندكە اينالۋدى ماقسات ەتسە، ونىڭ رۋحاني مازمۇنى ۇيىمداستىرۋ ساپاسىمەن دە تولىققاندى ۇندەسۋى قاجەت. بىلتىر بايقالعان سانيتارلىق ينفراقۇرىلىم ماسەلەسى بيىل شەشىمىن تابادى دەگەن ءۇمىت بولعانىمەن، بۇل تۇيتكىل ءالى دە نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتەدى.
ارينە، فەستيۆال اياقتالعان سوڭ الماتى وبلىسى اكىمدىگى «تازا قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا قارقارا جايلاۋىندا تازارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن حابارلادى. بۇل – قۇپتارلىق قادام. دەگەنمەن، بۇگىنگى كورەرمەن تابيعاتتىڭ كەيىن تازارتىلعانىن عانا ەمەس، شارا بارىسىندا وزىنە لايىقتى جاعداي جاسالعانىن دا كورگىسى كەلەدى. ويتكەنى، حالىقارالىق دەڭگەيدەگى فەستيۆالدىڭ مادەنيەتى ونىڭ ساحناسىمەن عانا ەمەس، كەلۋشىلەرىنە كورسەتىلگەن قامقورلىقپەن دە ولشەنەدى. سوعان قاراماستان، بيىلعى قىمىزمۇرىندىقتىڭ شىنايى اجارىن اشقان – قارقارانىڭ دارقان مىنەزدى حالقى، ۇلتتىق مۇراعا جاناشىر نۇرباقىت تەڭىزباەۆ باستاعان كەگەن اۋدانى اكىمدىگى مەن ۇيىمداستىرۋشىلار، قولونەرشىلەر، ونەرپازدار جانە ەرىكتىلەر بولدى. شارا بارىسىندا ولار قازاققا ءتان قوناقجايلىق پەن كەڭپەيىلدىلىكتىڭ ءسوز جۇزىندەگى ۇعىم ەمەس، ءومىر سالتى ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە دالەلدەدى.
لاۋازىم – ۋاقىتتىڭ ەنشىسى، ال حالىقتىڭ سەنىمى – ەڭ قىمبات ماراپات. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ قادىرى دە وسى سەنىمدى اقتاپ، ەلگە قىزمەت ەتۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرا بىلۋمەن ولشەنەدى. سەبەبى، ۇلتتىق برەندتىڭ حالىقارالىق بەدەلىن ايقىندايتىن تەك ساحناداعى سالتانات ەمەس، سول سالتاناتتى جوعارى مادەنيەتپەن ۇيىمداستىرا ءبىلۋ قابىلەتى.
28 ماۋسىم – بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي مەرەكەسى قارساڭىندا وتكەن بۇل ساپار مەن ءۇشىن قاتارداعى ءىسساپاردان الدەقايدا ماڭىزدى بولدى. مادەني ديپلوماتيا مەن ۇلتتىق كود ماسەلەلەرىن زەرتتەپ جۇرگەن ىزدەنۋشى رەتىندە قىمىزمۇرىندىقتى تەك ەتنوفەستيۆال ەمەس، قازاقتىڭ رۋحاني بولمىسىن، تاريحي جادىن جانە كوشپەندىلەر وركەنيەتىنىڭ ومىرشەڭدىگىن تانىتاتىن مادەني فەنومەن رەتىندە قابىلدادىم.
بۇگىندە الەمدى وزىنە باۋراعان فرانتسيا «فرانكوفونيا» كەڭىستىگى ارقىلى ءوز ءتىلى مەن مادەنيەتىن حالىقارالىق جۇمساق كۇشتىڭ (soft power) پارمەندى قۇرالىنا اينالدىرا ءبىلدى. سول سياقتى، جۇيەلى مەملەكەتتىك قولداۋ مەن كاسىبي ۇيىمداستىرۋدىڭ ارقاسىندا قىمىزمۇرىندىق تا قازاقتىڭ ۇلتتىق دۇنيەتانىمىن، ءداستۇرلى مادەنيەتى مەن كوشپەندى وركەنيەتىنىڭ قۇندىلىقتارىن الەمگە تانىتاتىن بىرەگەي مادەني برەندكە اينالۋعا تولىق الەۋەتى بار.
ءبىر كەزدەرى الماتىدا العاش بوي كوتەرگەن «الاتاۋ» ءداستۇرلى ونەر تەاترىنىڭ اقپاراتتىق كەڭىستىكتە تانىلۋىنا ءوز ۇلەسىمدى قوسۋ باقىتى بۇيىردى. بۇگىندە قازاقستان مەن فرانتسيا اراسىنداعى مادەني ديپلوماتيانىڭ كوممۋنيكاتسيالىق جانە ينستيتۋتسيونالدىق تەتىكتەرىن زەرتتەي وتىرىپ، قازاقتىڭ ءتول مادەنيەتىن الەمگە تانىتۋدىڭ ەڭ سەنىمدى جولى – ونىڭ تابيعي ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ورتاسىن، ءداستۇرىن جانە دۇنيەتانىمىن عىلىمي تۇرعىدان زەردەلەۋ ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ كەلەمىن. سوندىقتان قارقارا مەنى جىل سايىن وزىنە قايتا شاقىرادى. سىر بويىنىڭ پەرزەنتى بولعاندىقتان بولار، بالا كەزدەن بيىك تاۋلار مەن كەڭ جايلاۋلارعا ەرەكشە ىنتىقپىن. ءبىزدىڭ ولكەدە مۇنداي كوركەم تابيعات سيرەك بولعاندىقتان، تۋريستىك الەۋەتى جوعارى جەتىسۋدىڭ جانعا سايا، كوزگە قۋات سىيلايتىن تۇمسا تابيعاتى مەنى ءاردايىم باۋراپ الادى. بىراق مەنى قارقاراعا جەتەلەيتىن جالعىز تابيعات ەمەس. بۇل مەكەننەن مەن ۇلتتىڭ رۋحىن، تاريحتىڭ تىنىسىن، اتا ءداستۇردىڭ ۇزىلمەگەن التىن ارقاۋىن سەزىنەمىن. قۇددى مۇندا وتكەن مەن بۇگىن، تاريح پەن بولاشاق ءبىر-بىرىمەن ءۇن قاتىسىپ تۇرعانداي.
قىمىزمۇرىندىق – قىمىز ىشەتىن ءبىر كۇندىك مەرەكە ەمەس. بۇل – ۇلتتىڭ جادى جاڭعىراتىن، تاريحى سويلەيتىن، ءداستۇرى تىنىستايتىن رۋحاني كەڭىستىك. كوشپەندىلەر وركەنيەتىنىڭ مۇراسى مۋزەي سورەسىندە ەمەس، ءدال وسىنداي حالىقپەن بىرگە جاساسىپ جاتقان مەرەكەلەردە ساقتالادى.
قارقارا تورىندە تاعى ءبىر مارتە تۇيگەنىم – قازاقتىڭ ۇلتتىق كودى جوعالعان جوق، ول قىمىزدىڭ دامىندە، دومبىرانىڭ ۇنىندە، شەبەردىڭ قولىندا، تۇلپاردىڭ دۇبىرىندە، دارقان دالانىڭ توسىندە ءالى دە ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى.
كىم ءبىلسىن، كەزىندە ەل تاعدىرىن ءادىل سوزىمەن تارازىلاعان المەرەك بابانىڭ رۋحى قونعان قاسيەتتى مەكەننىڭ باعى ءالى تالاي اسقاقتار. ويتكەنى مۇنداي جەرلەردىڭ قادىرى تابيعاتىمەن عانا ەمەس، ۇلتتىڭ جادىن ساقتاي بىلگەن قاسيەتىمەن ولشەنەدى. قارقارانىڭ قازاقتىڭ ءتول مادەنيەتىن الەمگە تانىتاتىن حالىقارالىق مادەني ورتالىققا اينالعانىن كورۋ – مەن ءۇشىن كاسىبي ماقسات قانا ەمەس، ازاماتتىق ارمان. سەبەبى ۇلتتىڭ بولاشاعى ونىڭ تاريحىن ساقتاي العان قاسيەتتى مەكەندەردەن باستالادى.
گۇلميرا اسىلبەكقىزى،
مادەنيەتتانۋشى، جۋرناليست
