رەسەيدەگى بەلگىلى ساياساتتانۋشى اركادي دۋبنوۆ قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ومبىدا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينمەن كەزدەسۋدە ۋكرايناداعى سوعىسقا قاتىستى ايتقان مالىمدەمەسىنە تالداۋ جاسادى. ونىڭ پىكىرىنشە، توقاەۆتىڭ ۇندەۋى رەسەي باسشىلىعىنا عانا ەمەس، ەڭ الدىمەن اقش-قا باعىتتالعان ساياسي سيگنال بولعان.
دۋبنوۆ بۇل پىكىرىن YouTube جەلىسىندەگى «Newsru. نەپەچاتنوە» ارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا ايتتى.
ساراپشىنىڭ سوزىنشە، توقاەۆتىڭ رەسەي پرەزيدەنتىنە مۇنداي مازمۇنداعى پىكىردى العاش رەت ايتىپ وتىرعانى ەمەس. ول سانكت-پەتەربۋرگ حالىقارالىق ەكونوميكالىق فورۋمىندا قازاقستاننىڭ دونەتسك پەن لۋگانسكىدەگى كۆازيمەملەكەتتىك قۇرىلىمداردى مويىندامايتىنىن ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ كوزىنشە اشىق مالىمدەگەنىن ەسكە سالدى.
«پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە رەسەي باسشىلىعىنا مۇنداي پىكىردى بەتىنە ايتىپ جۇرگەن ساناۋلى كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى – توقاەۆ»، – دەدى دۋبنوۆ.
«رەسەيلىك باق توقاەۆتىڭ بارلىق ءسوزىن جاريالامادى»
ساياساتتانۋشىنىڭ ايتۋىنشا، رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك اقپارات اگەنتتىكتەرى توقاەۆتىڭ سويلەگەن ءسوزىنىڭ بىرقاتار ماڭىزدى تۇستارىن جاريالاماعان.
«بۇل قاقتىعىستىڭ تابيعاتى كوپشىلىككە، سونىڭ ىشىندە بىزگە دە تولىق تۇسىنىكتى ەمەس»، – دەگەن ءسوزى رەسەيلىك اقپارات قۇرالدارىنىڭ ماتەريالدارىنا ەنبەگەن.
دۋبنوۆتىڭ پىكىرىنشە، رەسەي تاراپى بۇل مالىمدەمەلەردى ادەيى نازاردان تىس قالدىرعان.
سونىمەن قاتار ساراپشى رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى دميتري پەسكوۆتىڭ جاۋابىنا نازار اۋداردى.
پەسكوۆ ماسكەۋ قاقتىعىستىڭ «تۇپكى سەبەپتەرىن» جەتكىلىكتى دەڭگەيدە تۇسىندىرە الماعان بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ، بۇل جۇمىستى الداعى ۋاقىتتا «ەكى ەسە قارقىنمەن» جالعاستىراتىنىن مالىمدەگەن.
ال رەسەيدىڭ باق-تارى توقاەۆتىڭ قاقتىعىستى ۋاقىتشا توقتاتىپ، كەلىسسوزدەردىڭ ىستانبۇل فورمۋلاسىنا قايتا ورالۋ تۋرالى ۇسىنىسىنا ەرەكشە ءمان بەرگەن.
بۇعان جاۋاپ رەتىندە پەسكوۆ كيەۆتىڭ قازىرگى ۇستانىمىن ەسكەرە وتىرىپ، سوعىستى «توقتاتىپ قويۋ» مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتىپ، ماسكەۋدىڭ ۋكراينا ءتيىستى شەشىم قابىلداسا عانا قاقتىعىس اياقتالۋى مۇمكىن دەگەن بۇرىنعى پوزيتسياسىن قايتالاعان.
«بۇل ۇندەۋ ەڭ الدىمەن ترامپقا ارنالدى»
اركادي دۋبنوۆ توقاەۆتىڭ ءسوزى ۆلاديمير پۋتينگە ىقپال ەتۋ ءۇشىن ەمەس، حالىقارالىق قاۋىمداستىققا، اسىرەسە اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپقا باعىتتالعان دەپ ەسەپتەيدى.
ونىڭ ايتۋىنشا، قاقتىعىستى ۋاقىتشا توقتاتۋ ماسەلەسى حالىقارالىق دەڭگەيدە بۇعان دەيىن دە بىرنەشە رەت كوتەرىلگەن. سوندىقتان قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ مالىمدەمەسى ۆاشينگتوننىڭ نازارىن اۋدارۋعا باعىتتالعان ديپلوماتيالىق ۇندەۋ رەتىندە باعالانۋى مۇمكىن.
ساراپشى سونداي-اق رەسەي اقپارات قۇرالدارى توقاەۆتىڭ سوعىستا قازا تاۋىپ جاتقان جاستار مەن رەسەي مەن ۋكراينا حالىقتارىنىڭ «گەنوفوندى» تۋرالى ايتقان سوزدەرىن دە جاريالاماعانىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستان مۇنايىنا اسەر ەتكەن جاعداي
دۋبنوۆتىڭ پىكىرىنشە، توقاەۆتىڭ مۇنداي مالىمدەمە جاساۋىنا ۋكراينا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمىنىڭ (كقك) نوۆوروسسيسك باعىتىنداعى مۇناي تەرمينالدارىنا جاسالعان شابۋىلدارى دا اسەر ەتكەن.
ء“دال وسى باعىت ارقىلى قازاقستان مۇنايىنىڭ ەداۋىر بولىگى ەۋروپاعا ەكسپورتتالادى. تەرمينالدارعا تونگەن قاۋىپكە بايلانىستى مۇناي تيەۋ ۋاقىتشا توقتاتىلىپ، بۇل قازاقستان ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى سالماق تۇسىرگەن.
وسى جاعداي استانانى سوعىستى توقتاتۋعا شاقىرۋعا يتەرمەلەگەن فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولۋى مۇمكىن»، - دەدى دۋبنوۆ.
«ديپلوماتيالىق مالىمدەمە اسەردى السىرەتتى»
سونىمەن قاتار دۋبنوۆ رەسەي باق-تارىنىڭ توقاەۆتىڭ قازاقستاننىڭ قاقتىعىستى رەتتەۋدە دەلدال بولۋعا نيەتتى ەمەس ەكەنىن جانە رەسەيدىڭ «ۇلى مەملەكەت» رەتىندە بۇل ماسەلەنى دەلدالسىز-اق شەشە الاتىنىن ايتقان سوزدەرىن كەڭىنەن تاراتقانىن اتاپ ءوتتى.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، ءدال وسى ديپلوماتيالىق تۇجىرىم پرەزيدەنتتىڭ سوعىستى توقتاتۋ قاجەتتىگى تۋرالى ايتقان وزگە مالىمدەمەلەرىنىڭ اسەرىن ءبىرشاما باسەڭدەتكەن.
دۋبنوۆ سونداي-اق قازىرگى جاعدايدا ماسكەۋ مەن كيەۆتىڭ ءوزارا سەنىمگە نەگىزدەلگەن تىكەلەي ديپلوماتيالىق بايلانىسى جوق ەكەنىن ايتىپ، قاقتىعىستىڭ تاعدىرىنا ىقپال ەتە الاتىن نەگىزگى سىرتقى كۇش رەتىندە اقش-تى اتادى. ونىڭ پىكىرىنشە، سوندىقتان توقاەۆتىڭ ومبىداعى مالىمدەمەسىن تەك كرەملگە جاسالعان ۇندەۋ رەتىندە باعالاۋ دۇرىس ەمەس.
