سوڭعى جەتى جىلدا قازاق ونەرىنىڭ ءورىسى كەڭەيىپ، ۇلتتىق مۇراعا دەگەن حالىقارالىق قىزىعۋشىلىق ارتتى. الەم ساحنالارىنداعى تابىستارمەن قاتار، ەل ىشىندە مادەنيەت ۇيلەرى بوي كوتەردى، تەاترلار جاڭارىپ، ءتول ادەبيەت پەن تاريحتى ارقاۋ ەتكەن تۋىندىلار دۇنيەگە كەلدى. وسى كەزەڭدەگى وزگەرىستەر مادەنيەتتى دامىتۋعا ارنالعان ىرگەلى جۇمىستىڭ حالىققا جەتكەن يگىلىگىن تانىتادى.
قازاقستان ونەرىن الەمگە تانىتۋدا مۋزەيلەردىڭ ۇلەسى ايرىقشا بولدى. ءابىلحان قاستەەۆ اتىنداعى ۇلتتىق ونەر مۋزەيىنىڭ قورىنداعى تۋىندىلار شەتەلدىك كورمەلەرگە قويىلىپ، 2025 جىلى ترەتياكوۆ گالەرەياسىندا ۇسىنىلدى. وتاندىق جوبالار ۆەنەتسيا بيەننالەسىندە، پاريجدەگى گيمە ازيا ونەرى مۋزەيىندە تانىستىرىلدى. قىتايدىڭ تيانتسزين مۋزەيىندە وتكەن «التىن ادام جانە ۇلى دالا» كورمەسى قازاقتىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن شەتەلدىك كورەرمەنگە تانىتتى.
2025 جىلى بەيجىڭدە قازاقستان مادەنيەت ورتالىعى اشىلىپ، ەكى ەلدىڭ ونەر سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىنا جاڭا مۇمكىندىك بەردى. سول جىلى اقتاۋ تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى اتاندى. اشعاباتتا قۇرمانعازى مەن ابايدىڭ ەسكەرتكىشتەرى، دۋشانبە مەن قازاندا ابايدىڭ بيۋستتەرى اشىلدى. بۇل جوبالار قازاقتىڭ ۇلى تۇلعالارىنىڭ مۇراسىن شەتەلدە دارىپتەۋگە جول اشتى.
قازاقستاندىق ورىنداۋشىلاردىڭ حالىقارالىق بايقاۋلارداعى جەڭىستەرى دە ەل ونەرىنىڭ مەرەيىن ءوسىردى. يتاليا، رەسەي، بەلارۋس، لاتۆيا جانە ءباا ساحنالارىندا ونەرپازدارىمىز گران-پري مەن ءبىرىنشى ورىنداردى يەلەندى. ديماش قۇدايبەرگەننىڭ نيۋ-يوركتەگى Madison Square Garden ساحناسىندا مىڭداعان كورەرمەن الدىندا ونەر كورسەتۋى وسى تابىستاردىڭ قاتارىن تولىقتىردى.
ۇلتتىق مۇرانىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋى يۋنەسكو تىزىمدەرىنەن دە كورىنەدى. بۇگىندە قازاقستاننىڭ 15 تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشى بۇكىلالەمدىك مۇرا تىزىمىنە ءتورت اتالىم بويىنشا ەنگەن. ولاردىڭ قاتارىندا قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى مەن تاڭبالىنىڭ جارتاستاعى سۋرەتتەرى بار. 2026 جىلى بۇل تىزىمگە ماڭعىستاۋدىڭ جارتاستى مەشىتتەرى دە قوسىلدى. بەكەت اتا، قارامان اتا، شوپان اتا، شاقپاق اتا جانە ءسۇلتانۇپى جەراستى مەشىتتەرى الەمدىك مۇرانىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە تانىلدى.
ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانىڭ رەپرەزەنتاتيۆتىك تىزىمىنە قازاق حالقىنىڭ 14 مۇرا ەلەمەنتى ەنگىزىلگەن. ونىڭ التاۋى تەك قازاق مادەنيەتىنە ءتان بولسا، سەگىزى باسقا ەلدەرمەن بىرلەسىپ ەنگىزىلگەن. كۇيشىلىك ونەر، ايتىس، كيىز ءۇي جاساۋعا قاتىستى ءداستۇرلى ءبىلىم مەن عۇرىپتار وسى تىزىمدە بار. 2024 جىلى ولاردىڭ قاتارىنا «بەتاشار» قوسىلدى. عاسىرلار بويى ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتكەن داستۇرلەردىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە باعالانۋى ولاردى ساقتاۋدىڭ جانە كەيىنگى بۋىنعا ۇيرەتۋدىڭ ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەدى.
ونەر يەلەرىنىڭ ەڭبەگىن باعالاۋدا دا ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداندى. وتىز جىلعا جۋىق ۇزىلىستەن كەيىن «قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى» قۇرمەتتى اتاعى قايتا بەلگىلەندى. التى جىل ىشىندە ون رەسپۋبليكالىق مادەنيەت مەكەمەسىنە «ۇلتتىق» مارتەبەسى بەرىلدى. «گۇلدەر» ءانسامبلى جاڭعىرىپ، مەملەكەتتىك كلاسسيكالىق گيتاراشىلار كۆينتەتى مەن «بىرلىك» كوپۇلتتى ۇجىمى قۇرىلدى.
ءتول تاريح پەن ادەبيەت جاڭا ساحنالىق تۋىندىلارعا ارقاۋ بولدى. «استانا بالەت» تەاترى «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» جانە «التىنگۇل» بالەتتەرىن ۇسىندى. قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى تەاتردا «جوشى حان» تاريحي دراماسى ساحنالاندى. «استانا وپەرادا» «قىپشاق قىزى اپپاق» وپەراسى، اباي اتىنداعى تەاتردا ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ «قان مەن تەر» رومانى جەلىسىمەن «اقبالا» بالەتى قويىلدى. ءتول ادەبيەت پەن تاريحتى ساحنا تىلىمەن سويلەتكەن بۇل قويىلىمدار ۇلتتىق ونەردىڭ مازمۇنىن بايىتتى.
2025 جىلى اباي قۇنانبايۇلىنىڭ 180 جىلدىعى، شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ 190 جىلدىعى جانە نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ 100 جىلدىعى كەڭىنەن اتالىپ ءوتتى.
وتاندىق كينونىڭ وركەندەۋىنە 2019 جىلى قابىلدانعان «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭ نەگىز بولدى. 2019-2025 جىلدارى مەملەكەتتىك قولداۋمەن 149 كينوجوبا ىسكە اسىرىلىپ، ونىڭ 124-ءى اياقتالدى. مەملەكەتتىك قولداۋ قاراجاتىنىڭ شامامەن 30 پايىزى شاكەن ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ جوبالارىنا باعىتتالادى. كينوستۋديا جوبالارىن بىرلەسىپ قارجىلاندىرۋ كەزىندە قاراجاتتىڭ 50 پايىزى مەملەكەتتىك قولداۋدان، 50 پايىزى جەكە قارجىدان قۇرالادى.
قازاقستاندىق فيلمدەرگە كورەرمەن ىقىلاسى دا ارتىپ وتىر.
2024 جىلى 94 وتاندىق فيلم پروكاتقا شىقسا، 2025 جىلى ولاردىڭ سانى 103-كە جەتتى. سول جىلعى جالپى كاسسالىق ءتۇسىم شامامەن 30 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. «قايتادان» ءفيلمىنىڭ ءتۇسىمى 1 ملرد تەڭگەدەن استى.
حالىقارالىق كينوفەستيۆالدەردە دە قازاقستاندىق تۋىندىلاردىڭ بەدەلى ارتتى. «اقىن» ءفيلمى توكيو حالىقارالىق كينوفەستيۆالىندە ۇزدىك رەجيسسۋرا ءۇشىن جۇلدە الدى. فارحات ءشارىپوۆتىڭ «سحەما» ءفيلمى بەرلين كينوفەستيۆالىنىڭ Generation بولىمىندە گران-پري يەلەندى. 2024 جىلى جەتى ۇلتتىق فيلم جالپى سانى 34 حالىقارالىق ماراپات الدى. «باۋىرىنا سالۋ» قازاقستان اتىنان «وسكار» سىيلىعىنا ۇسىنىلدى. قازاقستان كينوسىنىڭ كۇندەرى فرانتسيا، يتاليا، جاپونيا جانە باسقا دا ەلدەردى قامتىپ، 30-دان استام مەملەكەتتە ءوتتى.
ۇلتتىق انيماتسيا مەن قازاق تىلىندەگى كينوعا دا كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. «قازاقانيماتسيا» بىرلەستىگى بالالار مەن جاستارعا ارناپ، ۇلتتىق مادەنيەت پەن داستۇرلەرگە نەگىزدەلگەن «تازى» جوباسىن ازىرلەپ جاتىر.
ونەردىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋدە ەل ىشىندەگى مادەنيەت مەكەمەلەرىنىڭ جاڭارۋى ەرەكشە ورىن الادى. 2019-2026 جىلدارى قازاقستاندا 312 مادەنيەت نىسانى سالىنىپ، پايدالانۋعا بەرىلدى. ولاردىڭ ىشىندە 161 مادەنيەت ءۇيى، 89 اۋىلدىق كلۋب، ءۇش تەاتر، 15 مۋزەي جانە ون كىتاپحانا بار. بۇگىندە ەلىمىزدە بارلىعى 3 092 مادەنيەت نىسانى جۇمىس ىستەيدى. جاڭا عيماراتتار تۇرعىنداردىڭ ونەرگە جاقىنداۋىنا، شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋىنا جاعداي جاسادى.
جاڭا مادەنيەت نىساندارى «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى مەن وڭىرلىك دامۋ جوسپارلارى اياسىندا دا سالىندى. «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورىمەن بىرلەسىپ، اۋىلدارداعى مادەنيەت ۇيلەرىن جابدىقتاۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
استاناداعى قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى تەاتر، تۇركىستان مۋزىكالىق-دراما تەاترى جانە پەتروپاۆلداعى ءسابيت مۇقانوۆ اتىنداعى تەاتر جاڭا عيماراتتارعا كوشتى. ءابىلحان قاستەەۆ اتىنداعى ونەر مۋزەيىنە دەمەۋشىلەر قاراجاتى ەسەبىنەن كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلدى. تۇركىستان وبلىسىندا «ورداباسى»، «گاۋھار انا» ساپار ورتالىقتارى سالىنىپ، قوجا احمەت ياساۋي مۇراسىن زەرتتەۋ ورتالىعى قۇرىلدى. تۇركىستاننىڭ رۋحاني، تاريحي-مادەني جانە تۋريستىك ورتالىق رەتىندەگى ەرەكشە مارتەبەسى زاڭمەن بەكىتىلدى.
ونەر سالاسىندا ءبىلىم الاتىن جاستارعا دا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلدى. پەتروپاۆلدا كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وكىلدىگى اشىلدى. الماتىدا تەمىربەك جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسى مەن جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ەسترادا-تسيرك كوللەدجىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ارنالعان 500 ورىندىق جاتاقحانانىڭ قۇرىلىسى باستالدى.
بۇل جەتىستىكتەردىڭ تۇپكى ءمانى – حالىقتىڭ رۋحاني ءومىرىن بايىتۋ. جەتى جىلدا اتقارىلعان جۇمىس ۇلتتىق مۇرانى ساقتاۋعا، شىعارماشىلىققا كەڭ ءورىس اشۋعا جانە قازاق ونەرىن دۇنيە جۇزىنە تانىتۋعا قىزمەت ەتتى.
