اقتوبەدە قالاداعى ەڭ كونە دەمالىس ورىندارىنىڭ ءبىرى — پۋشكين اتىنداعى ساياباق قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنا بايلانىستى جابىلدى. XIX عاسىردىڭ سوڭىندا نەگىزى قالانعان ساياباق 35 جىلدا العاش رەت اۋقىمدى جوندەۋدەن وتەدى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا دەمەۋشىلىك قاراجات ەسەبىنەن 600 ميلليون تەڭگە بولىنەدى. جاڭارعان ساياباقتى كەلەسى جىلى قايتا اشۋ جوسپارلانىپ وتىر.
الەكساندر پۋشكين اتىنداعى ساياباق — اقتوبەنىڭ ەسكى بولىگىندەگى تاريحي ورىنداردىڭ ءبىرى. تاريحي دەرەكتەرگە سايكەس، ونىڭ نەگىزى 1887–1890 جىلدارى قالانعان. سودان بەرى ساياباق قالا تۇرعىندارى سەرۋەندەپ، كەزدەسەتىن سۇيىكتى ورىنداردىڭ بىرىنە اينالدى. ارادا قانشا جىل وتسە دە، ول ەسكى قالانىڭ وزىندىك اتموسفەراسىن ساقتاپ كەلەدى.
الايدا سوڭعى جىلدارى ساياباقتىڭ جاعدايى ناشارلاپ، اۋماعى بىرتىندەپ قاراۋسىز قالعان. ۇزاق ۋاقىت جەكە مەنشىكتە بولعان نىساندى قالاعا قايتارۋ ماسەلەسى سوت تارتىبىمەن شەشىلدى. سوت شەشىمىمەن ساياباق مەملەكەتتىك مەنشىككە ءوتتى.
ەندى تاريحي ورىن جاڭاشا كەيىپكە ەنبەك. قازىرگى ۋاقىتتا ساياباقتىڭ اۋماعى قورشالىپ، مەردىگەر ۇيىم جۇمىسقا كىرىستى. جوبانىڭ بارىسىمەن اقتوبە قالاسىنىڭ اكىمى ازامات بەكەت تانىستى. ول ساياباق اۋماعىن ەسكى قالا تۇرعىندارىمەن بىرگە ارالاپ كوردى.
ساياباق نە سەبەپتى جابىلدى؟
ساياباق اۋماعىنىڭ قورشالۋى الەۋمەتتىك جەلىلەردە قىزۋ تالقىلانىپ، تۇرعىنداردىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزدى. وسىعان بايلانىستى قالا اكىمى اۋماقتىڭ نەلىكتەن جابىلعانىن ءتۇسىندىردى.
«قالا تۇرعىندارى ەسكى ساياباقتى جاڭارتۋدى كوپ جىلدان بەرى سۇراپ كەلەدى. وتكەن عاسىردان بەرى مۇندا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەن. اۋماق ابدەن توزعان، قازىرگى قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا دا ساي كەلمەيدى»، — دەدى ازامات بەكەت.
ساياباقتى قايتا جاڭعىرتۋعا ERG كومپانياسى دەمەۋشىلىك رەتىندە 600 ميلليون تەڭگە بولمەك. جوبانىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى بىلتىر دەمەۋشىلىك قاراجات ەسەبىنەن ازىرلەنگەن.
جىل سوڭىنا دەيىن مەردىگەر ۇيىم ساياباق اۋماعىندا ينجەنەرلىك جەلىلەردى تارتۋدى جوسپارلاپ وتىر. ال اباتتاندىرۋ جۇمىستارى كوكتەمدە جالعاسادى. جاڭارتىلعان ساياباقتى كەلەسى جىلى تۇرعىندار يگىلىگىنە بەرۋ كوزدەلگەن.
ساياباقتا نە وزگەرەدى؟
قايتا جاڭعىرتۋ اياسىندا ساياباققا قوسىمشا اعاشتار مەن وزگە دە جاسىل جەلەكتەر وتىرعىزىلىپ، سۋارۋ جۇيەسى ورناتىلادى. سونىمەن قاتار ورىندىقتار مەن باسقا دا ساياباق جيھازدارى قويىلىپ، بالالار ويىن الاڭى جابدىقتالادى.
سونىمەن بىرگە ساياباقتىڭ تاريحي كەلبەتى مەن اتاۋىن ساقتاۋ كوزدەلىپ وتىر.
1937 جىلى ساياباققا ورىس ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى الەكساندر سەرگەەۆيچ پۋشكيننىڭ ەسىمى بەرىلگەن. وتكەن عاسىردا بۇل ورىن اقتوبەنىڭ مادەني ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى سانالعان. بۇگىندە دە ول كوپتەگەن تۇرعىن ءۇشىن ەسكى قالانىڭ سيمۆولىنا اينالعان ەرەكشە مەكەن.
«كوپتەگەن تۇرعىن ءۇشىن بۇل — ەسكى قالانىڭ جۇرەگى دەۋگە بولاتىن ەرەكشە ورىن. سوندىقتان ءبىزدىڭ مىندەتىمىز — ساياباقتىڭ تاريحي كەلبەتى مەن اتاۋىن ساقتاۋ»، — دەپ اتاپ ءوتتى ازامات بەكەت.
قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اياقتالعاننان كەيىن پۋشكين ساياباعى تۇرعىندار مەن قالا قوناقتارى سەرۋەندەپ، مادەني دەمالاتىن جايلى ءارى كورىكتى قوعامدىق كەڭىستىككە اينالماق.
