«Qazaq kıtaby jäne naryq» degen asa zor problema 30 jyldan berı şeşılmei keledı. Jūrttyŋ bärı de qalamgerlerdıŋ bilık tendermen şyǧaratyn 1-2 myŋ tirajben şyǧatyn kıtabyn mıse tūtyp, ol qolynda barlardan atan-tüiedei sūrap alatyn küige ūşyrady.
Mıne, osyny eskermei, bylaiǧy jūrt «qazaq kıtap oqymauǧa ainaldy» dep qara aspandy töndıretın küige jettık. «Ūra berseŋ Qūdaida öledı» demekşı, qazaq jūrtynyŋ sanasyna osy pıkır äbden sıŋıp te kettı. Qazaq kıtap oqymaidy emes, naryqtaǧy jaǧdai oqytpaidy degen jön sözdı ūǧatyn jan tabylmaityn boldy.
Osy dogmanyŋ seŋın belgılı aqyn, ärı qarymdy da, alymdy jazuşy Aqberen Elgezek «Dardai» romanymen būzdy.
Būǧan deiın Aqberen bauyrymyz prozada özınıŋ baǧyn synap, «Bolmaǧan balalyq şaq» romanymen ädebi töŋkerıs jasaǧanyn da osy oraida aita ketpekpız. Artynşa, bır jylda üş bırdei teatrda spektakl qoiylyp, älı künge jūrt japyrylyp baratyn anşlag qoiylym bop keledı. 2025 jyldyŋ köktemınde şyǧarmamen attas kinotuyndy da ülken ekrandarǧa şyǧyp, 1,5 ai ainalymnan tüspei, tabysty kinoönımge ainaldy.
«Bolmaǧan balalyq şaq» tyrnaqaldy tuyndysymen prozadaǧy baǧyn synaǧan Aqberen Elgezek endı qazaq oqyrmanyna «Dardai» romanyn ūsynyp otyr. Ataqty kolumbiialyq Markestıŋ «menı baspagerler aş qaldyrmaidy» degen sözın, Aqberen «Menı, ūlt qalamgerı retınde zamanalyq AI men IT aş qaldyrmaidy» dep mädeni ūran tastady. Nege bız «mädeni ūran tastady» dep otyrmyz!?
İä, qai gazettı aşyp qalma, qai saitty basyp qalma kıtabyn oqyrmanǧa jetkıze almai zarlaǧan qalamgerler qauymynan aiaq alyp jüre almaisyŋ. Tıptı AI men IT-dı atşa erttep mınuge tiıs jastarǧa da osy auru, osy zarlauyqtyq dertı jūǧypty. «Keŋestık kezeŋde 100 myŋdy eŋseruşı edık, qazır 1-2 myŋdyq tenderge telmırıp qaldyq», deitın aqsaqal jazuşylar būny aitsa qūba qūp der edıŋ? Osyǧan deiıngı bastyqtar men biznesmenderdıŋ tabaldyryǧyn tozdyryp, «kıtabymdy şyǧaryp ber» deitın tılenkeştık adam jirenetın jaman ädetten aryluǧa jasalǧan alǧaşqy qadamdy ūşyratqanda şynyn aitu kerek quandyq.
«Dardai» romany ölı qazaq kıtap naryǧynyŋ boiyna qan jügırttı. Qazaq kıtap naryǧy degen quraǧan terekke jan bıtırdı. Jäne eŋ bastysy jalpyalaştyq «tūtynuşylyq» naryǧynda kıtapqa degen sūranystyŋ bar ekenın tamyrşydai tap basa bıldı. Özge ärıptesterı aŋǧarmaǧan dünienı bırınşı bolyp baiqady.
Qazaqtyŋ tabiǧaty qaşanda eşkım qolmen ūstap körmegen, bıraq aty men ataǧyn syrttai bıletın närsenıŋ özınde boluyn qalauşylyqtan tūrady. Būny biznes tılımen «tūtynuşylyq qasiet» dep ataidy. İä, naryq qazaq ömırıne kırgelı ūltymyz tek brendke ainalǧan dünielerdı ǧana tūtynyp, qalǧandaryn mensınbeitın boldy. Kıtapty da tap sondai qylyp, özınıŋ oily oqyrmanyna äzırge tek Aqberen Elgezek qana ūsyna aldy.
Jazuşylar arasynda da: «Bärımız de kıtap şyǧaryp körıp edık, bıraq onlain satuǧa qoiǧandy bırınşı ret kördıktıŋ» däuırı tudy. Ony tuǧyzǧan Aqberen Elgezektıŋ «jazyp şyǧu maǧan – sert, onlain satylsaŋ saǧan – sert» degen alapat tuyndygerlık tırlıgı.
Telegram platformasynda Aqberen Elgezek jasaqtaǧan onlain kıtap dükenı äleumettık jelıde bırneşe künnen berı edäuır talqyǧa tüstı. Jalpy jūrt avtorǧa qūtty bolsyn aityp, romanǧa sättılık tılep jatty. Al osy künderı halyq qūr qūttyqtaumen şekteldı me, satylymnyŋ jaǧdaiy qalai degen sūraqtar mazalaǧan soŋ, Aqberen Elgezektıŋ özıne habarlasqan edık.
- Aǧa, roman qūtty bolsyn! Telegram kanal aşypsyz. Roman qalai ötıp jatyr?
- Allaǧa şükır, Telegram arnamyzǧa oqyrman öte belsendı kırıp, kıtap saudasyn qyzu jasap jatyr. Şamalap osyndai bolatyn şyǧar degennen de asyp tüstı. Jūrt jaŋa şyǧarmaǧa susap qalǧan siiaqty. Onyŋ üstıne qazır jaŋadan şyqqan kıtaptar oqyrmanǧa mülde jetpeidı. Sosyn ışı pysqannyŋ bärı «halyq kıtap oqymaidy» dep jazyqsyz kınälap jatady. Oqyrmanǧa kıtapty aluǧa jaǧdai jasa, sosyn oqymasa, renjuge bolady. Al menı oqyrman eşqaşan renjıtken emes. Öleŋ jazyp, äleumettık jelıge salsam, orta eseppen 40-50 myŋnan astam oqyrman oqidy degen statistika alamyn. Būny kıtabyŋ osyndai myŋdaǧan taralymmen oqyldy deuge bolady. Al «Bolmaǧan balalyq şaq» ärtürlı formatta, kıtap türınde bolsyn, onlain türde bolsyn, pirattyq taralymmen taraǧany bolsyn, şamamen 1 millionnan astam adam oqydy. Öitkenı qaida barsam, osy kıtapty oqydym degen adam aldymnan köp şyǧady. Kinony körgen adamnyŋ qarasy odan köp. Kinony köre almai qalǧandar, «qaidan köre alamyz?» dep sūrap jatady. Sondyqtan ol kinony da osy arnaǧa jüktep, körermenge qol jetımdı etıp qoidyq. Bızdıŋ baspa şyǧarǧan «Bolmaǧan balalyq şaq» kıtabynyŋ resmi taralymy bügın 50 000 danadan asty. «Kaspi dükennen» künıne kem degende 10-15 dana satylady. Būl menı avtor retınde ärine quantady ärı jaŋa şyǧarmalarǧa şabyttandyrady. Al endı «Dardaiǧa» keletın bolsaq, jaŋa roman jazyldy, Telegram kanalǧa şyqty degen künnen 2 täulık ötpei, 100 den astam elektrondyq nūsqasy satylyp kettı. Odan bölek būl arnaǧa qoiylǧan «Bolmaǧan balalyq şaq» kıtaby men kinofilmı de osyǧan jaqyn nätije körsettı. Älı jūrt tolyq bılmei jatyr ǧoi, äbden bılıp alǧan soŋ, kıtaptyŋ elektrondyq nūsqasynyŋ satylymy bolaşaqta aiyna 3000 danadan asady dep senıp otyrmyz. Ärine oǧan jūrtty şarşatyp almai, näzık marketingtık qadamdar jasaimyz. Onlain düken aşyp qoiyp, jūmys ıstemei qolyŋdy qusyryp otyra beruge bolmaidy. Būl – naryq. Naryq bolǧasyn, onyŋ barlyq zaŋdylyqtaryn zerttep, talabyna könıp, soǧan sai äreketter jasau kerek. Nan satsaŋ da – sol, kıtap satsaŋ da – sol zaŋdylyqtar. Tek jalyqpau kerek. Şarşadym demeu kerek. Kıtabyn ötpese, oǧan memlekettı ia qoǧamdy kınälamai, tek özıŋdı jündei tütuge tiıssıŋ. Sonda ǧana közqarasyŋ, sanaŋ özgerıp, naqty qadamdar jasap, qimyldai bastaisyŋ. Menıŋ aitarym sol.
- Rahmet, aǧa! Aldaǧy şyǧarmaşylyq josparlaryŋyz qandai?
- Amandyq bolsa, osy jyldyŋ aqpan aiynyŋ aiaq jaǧynda oqyrmanǧa taǧy bır kıtap ūsynbaqşymyn. Būl endı ädebi tuyndy emes. «Iаsaui tariqatynyŋ jauhar syrlary» atty ruhani-tanymdyq eŋbek bolady. Odan keiın balalarǧa arnalǧan taǧy bır kıtabymdy köktemge taiau şyǧarsam degen oi bar. Osy ekı kıtapty ūsynyp bolǧan soŋ, oqyrmannan rūqsat sūrap, bır jylǧa jaŋa romanymdy jazuǧa apanyma qaitadan kırıp ketsem dep otyrmyn).
- Sättılık, aǧa!
- Aman bolyŋdar!
