Memleket basşysy Qasym-Jomart Toqaev soŋǧy jyldary äleumettık saladaǧy qarjylyq tärtıptı küşeitu, alaiaqtyqpen küres, kapitaldyŋ zaŋsyz şyǧaryluyna tosqauyl qoiu jäne patriotizmdı jauapkerşılık pen adal eŋbek arqyly tüsındıru mäselelerıne erekşe nazar audaryp keledı. Būl bastamalar eldıŋ ekonomikalyq qauıpsızdıgın nyǧaityp qana qoimai, azamattardyŋ ömır sapasyn arttyruǧa, äleumettık ädılettılıktı qamtamasyz etuge jäne qoǧam men memleket arasyndaǧy senımdı küşeituge baǧyttalǧan.
Osy maŋyzdy mäselelerge qatysty öz pıkırın ekonomist, ekonomika ǧylymdarynyŋ kandidaty, dosent Iýliia Vladimirovna Baeva bıldırdı.
– Prezident äleumettık salada, sonyŋ ışınde bılım beru men densaulyq saqtau jüiesınde qarjylyq tärtıp ornatudyŋ maŋyzdylyǧyn erekşe atap öttı. Būl şeşım azamattardyŋ ömır sapasyn arttyruǧa jäne äleumettık ädılettılıktı nyǧaituǧa qanşalyqty yqpal ete alady?
– Būl mäsele tıkelei biudjet qarajatyn tiımdı paidalanu taqyrybyna qatysty. Qarjy ministrlıgınıŋ Äleumettık medisinalyq saqtandyru qorynyŋ (oǧan da biudjet qarajaty baǧyttalady, mysaly, jeŋıldık sanatyndaǧy azamattar üşın tölenetın jarnalar) qyzmetıne jürgızgen tekserısterı barysynda jalǧan pasientterdı tırkeu, därı-därmekterdı şamadan tys mölşerde jazyp beru siiaqty zaŋbūzuşylyqtar anyqtaluda. Sonyŋ saldarynan basqa nauqastar qajettı därı-därmek pen sapaly medisinalyq qyzmetke qol jetkıze almai otyr. Biudjet – būl qaita böluşı mehanizm, ol sonymen qatar äleumettık ädılettılıkke qol jetkızuge baǧyttalǧan. Al biudjet qarajaty şekteulı, sondyqtan ony tiımsız paidalanu şyn mänınde kömekke mūqtaj, qiyn ömırlık jaǧdaiǧa tap bolǧan azamattarǧa tolyq kölemde qoldau körsetuge mümkındık bermeidı. Osy tūrǧyda qarjylyq baqylau arqyly biudjet qarajatyn tiımdı paidalanu mäselelerı retteuşı memlekettık organdar üşın basym baǧyt bolyp tabylady.
– Memleket basşysy qarjylyq alaiaqtyq pen qarjy piramidalaryna qarsy kürestı küşeitu qajettıgın mälımdedı. Būl bastama azamattardyŋ jinaqtaryn qorǧau jäne halyqtyŋ qarjylyq sauattylyǧyn arttyru tūrǧysynan qanşalyqty özektı?
– Menıŋ oiymşa, būl bastama öte özektı. Alaida ol azamattardy alaiaqtyqtan qorǧaudyŋ özge de tetıkterımen, eŋ aldymen, halyqtyŋ qarjylyq sauattylyǧyn arttyrumen qatar jüzege asyryluy tiıs. Būl – ömırımızdıŋ sifrlyq transformasiiasyna bailanysty tuyndaǧan sözsız ärı qaitymsyz talap. Bız, azamattar, sifrlyq gigiena men qauıpsızdık daǧdylaryn nyǧaituymyz qajet. Ekonomikadaǧy qandai tabystylyq deŋgeiı qalypty, al qaisysy anomaldy ekenın, qandai tabys tabu joldary zaŋdy ärı qauıpsız ekenın tüsınu maŋyzdy. Osy baǧyt qarjylyq alaiaqtyqtyŋ ösuın tejeude şeşuşı röl atqarady dep esepteimın.
– Prezident kapitaldyŋ zaŋsyz türde şetelge şyǧaryluyn eldıŋ ekonomikalyq qauıpsızdıgıne tıkelei qater dep atady. Mūndai ūstanym ūlttyq ekonomikany qorǧauǧa, jūmys oryndaryn saqtauǧa jäne halyq tabysyn arttyruǧa qalai äser etuı mümkın?
– Būl jerde eŋ aldymen mūndai kapitaldyŋ ne sebeptı syrtqa şyǧarylatynyn tüsınu maŋyzdy. Menıŋ oiymşa, būl qarajattyŋ negızgı közderı – ūrlyq, sonyŋ ışınde biudjet qarajatyn jymqyru, sondai-aq zaŋdy jäne zaŋsyz qyzmetten jasyrylǧan tabystar. Sondyqtan kapitaldyŋ zaŋsyz şyǧaryluy – jeke dara mäsele emes, ol ekonomikanyŋ köleŋkelı, baqylanbaityn sektorynyŋ ajyramas bölıgı. Onyŋ saldary ekonomikanyŋ damuyna kerı äser etedı: tabystardyŋ jasyryluy biudjet kırısınıŋ azaiuyna, qarajattyŋ ūrlanuy nemese maqsatsyz jūmsaluy memlekettık şyǧyndardyŋ tiımsızdıgıne, al beiresmi sektorda eŋbek etetın azamattardyŋ äleumettık tūrǧydan qorǧalmauyna äkeledı.
– Memleket basşysy patriotizmdı jauapkerşılık pen adal eŋbek arqyly tüsınu qajettıgın atap öttı. Sızdıŋ oiyŋyzşa, mūndai közqaras qoǧamdaǧy adamgerşılık qūndylyqtardy nyǧaituǧa jäne azamattardyŋ memleketke degen senımın arttyruǧa qalai yqpal etedı?
– Patriotizmdı jauapkerşılık pen adal eŋbek arqyly tüsınu – el azamattary men bilık ökılderı üşın ortaq qūndylyqtar men baǧdarlardy qalyptastyrudy bıldıredı. Būl öz kezegınde qoǧamnyŋ memleketke degen senımın nyǧaituǧa yqpal etedı. Alaida qazırgı jaǧdaida – demonstrativtı tūtynu, äleumettık jelılerde körsetılımge baǧyttalǧan ömır salty, küş-jıger men eŋbeksız joǧary nätijege jetuge ūmtylu beleŋ alǧan zamanda – mūndai qūndylyqtardy ornyqtyru oŋai emes. Soǧan qaramastan, būl ūstanymda qoǧamdyq äl-auqat ärbır azamattyŋ naqty jauapkerşılıgı men adal eŋbegımen tyǧyz bailanystyrylyp otyr.
