Bırneşe kün būryn İrandaǧy mūnai öŋdeu zauyttary men janarmai saqtau qoimalaryna jasalǧan soqqylardan keiın erekşe būlt paida bolyp, ol tek İran tūrǧyndaryn ǧana emes, basqa elderdı de alaŋdatty.
Qazırgı uaqytta būlt baiau türde Ortalyq Aziia men Qytaiǧa qarai jyljyp keledı, dep habarlaidy jergılıktı BAQ. Qauıp tönuı mümkın elderdıŋ qatarynda – Özbekstan, Qazaqstan jäne Qyrǧyzstan bar.
Eske salaiyq, Tegeran men Älborz öŋırlerındegı mūnai qoimalaryna jasalǧan soqqylardan keiın İrannyŋ Qyzyl Jarty Ai ūiymy qyşqyldy jaŋbyrdyŋ paida bolu qaupı bar ekenın eskertken bolatyn. Jarylystar men mūnai qoimalarynyŋ januy saldarynan atmosferaǧa uly qosylystardyŋ köp mölşerı – kömırsutekter, kükırt pen azot oksidterı taraǧan.
Būl zattar su buymen ärekettesken kezde qyşqyldarǧa ainalyp, keiın qauıptı jauyn-şaşyn türınde jerge tüsuı mümkın.
Qyşqyldy jaŋbyr terıge himiialyq küiık tüsıruı, ökpege ziian keltıruı mümkın. Sonymen qatar, jauǧan aimaqtaǧy ösımdıkterge de aitarlyqtai ziian tigızedı.
