Soŋǧy uaqytta jiı kezdesetındei, jaŋa Konstitusiianyŋ 28-baby turaly alypqaşpa äŋgımeler jür.
Adamdar türlı närselerdı tym tura maǧynada tüsındıruge beiım, sodan keiın zaŋgerlermen keŋesuge nemese internetten tereŋırek aqparat ızdeuge tyryspai-aq, ony tarata beredı.
Mäsele «odan şyǧaryp jıberuge jol berılmeidı» degen norma turaly bolyp otyr.
Jelı qoldanuşylary mūny bırjaqty tüsınıp, jalǧa aluşylar jaldau aqysyn tölemese de, eşkım olardy şyǧara almaidy degen qorytyndyǧa kelgen. Būl qaueset jelıde keŋ taraǧan.
Aita ketu kerek, köptegen konstitusiialyq normalar jalpy qaǧidattardy bıldıredı, al olar «Tūrǧyn üi qatynastary turaly» zaŋda, Azamattyq kodekste jäne basqa da zaŋdarda naqtylanyp tüsındırıledı.
Jaŋa Konstitusiiada körsetılgen tūrǧyn üige qatysty norma şyn mänınde 1997 jyldan berı zaŋdarda bar.
Keşe Ädılet ministrlıgı egjei-tegjeilı tüsındırme jariialady:
«Tūrǧyn üi iesı öz mülkın ielenu jäne oǧan bilık etu qūqyǧyna basymdyqpen ie, sonyŋ ışınde ony bosatudy talap etuge qūqyly. Mysaly, eger jalǧa aluşy şart talaptaryn būzsa, jaldau aqysyn tölemese, tölem merzımderın keşıktırse nemese mülıkke ziian keltırse, onda menşık iesı şartty būzuǧa jäne tūrǧyn üidı bosatudy talap etuge tolyq qūqyly.
Zaŋ menşık iesıne artyqşylyq beredı, ol şartta josyqsyz jalǧa aluşylardy şyǧaru sebepterın özı belgılei alady. Öz kezegınde zaŋ jalǧa aluşy öz mındettemelerın oryndamaǧan jaǧdaida, mäjbürlep şyǧaru üşın sot arqyly qarau tetıgın qamtamasyz etedı. Sondyqtan şart taraptary jaldau şarttarynyŋ talaptaryna mūqiiat qarauy qajet».
Qarapaiym tılmen tüsındırsek, «şyǧaryp jıberu» turaly norma, bırınşıden, tūrǧyn üi iesınıŋ müddelerın, sonyŋ ışınde qūrylys saluşylardyŋ, jergılıktı bilık organdarynyŋ nemese sot oryndauşylarynyŋ ozbyrlyǧynan qorǧaidy, al ekınşıden, jalǧa aluşynyŋ müddesın — jalǧa beruşınıŋ ozbyrlyǧynan qorǧaidy.
Būl norma azamattardyŋ qūqyqtary men mındetterınıŋ tepe-teŋdıgın qamtamasyz etuge baǧyttalǧan, al böten tūrǧyn üide tegın ärı jauapkerşılıksız tūru qūqyǧyn bermeidı.
Konstitusiia menşık qūqyǧyn qorǧaudy naqty aiqyndaidy.
Iаǧni, qauesetter men alyp-qaşpa äŋgımelerge qaramastan, jaŋa Konstitusiia eŋ aldymen jeke menşık iesınıŋ qūqyqtaryn, sonyŋ ışınde qoǧam üşın asa maŋyzdy tūrǧyn üige degen qūqyqty qorǧaidy.
