Bügın 15 nauryzdaǧy respublikalyq referendumda qabyldanǧan Qazaqstan Respublikasynyŋ jaŋa Konstitusiiasy küşıne endı. Memleket basşysy Qasym-Jomart Toqaevtyŋ bastamasymen jüzege asqan konstitusiialyq reforma adam qūqyqtaryn qorǧaudy küşeituge, qoǧamdyq kelısımdı nyǧaituǧa, tarihi-mädeni mūrany saqtauǧa jäne ūlttyq qūndylyqtardy därıpteuge negızdelgen memlekettık damudyŋ jaŋa baǧdaryn aiqyndaidy.
Konstitusiiadaǧy özgerıster bırneşe maŋyzdy baǧytty qamtidy. Olar: mädeniet pen tarihi mūrany saqtau, söz bostandyǧy jäne şyǧarmaşylyq erkındık, otbasy institutyn qoldau, dın, volonterlık jäne qaiyrymdylyq qyzmet. Atalǧan baǧyttarǧa qatysty özgerısterdıŋ ıske asuy azamattyq qoǧamnyŋ damuyna, qūqyqtyq mädeniettıŋ nyǧaiuyna jäne qoǧamdaǧy aşyq dialogtyŋ ornyǧuyna tıkelei yqpal etedı.
Mädeniet salasyndaǧy basty jaŋalyqtardyŋ bırı – tarihi-mädeni mūrany saqtau men ūlttyq mädeniettı qoldaudyŋ memlekettıŋ negızgı qaǧidattarynyŋ bırı retınde bekıtıluı. Būl muzeilerdıŋ, teatrlardyŋ, kıtaphanalardyŋ, arhivterdıŋ, kinematografiia men konserttık ūiymdardyŋ damuyna, sondai-aq şyǧarmaşylyq orta ökılderın qoldauǧa konstitusiialyq deŋgeide basymdyq berıletının körsetedı.
Arhiv, kıtaphana jäne kıtap ısı üşın būl özgerıster mūraǧattaǧy qūjattardy saqtauǧa, kıtap oqu mädenietın damytuǧa, qorlardy sifrlandyruǧa, ūlttyq ädebiettı keŋınen nasihattauǧa berık qūqyqtyq negız qalaidy. Jaŋa Konstitusiia arhivter men kıtaphanalardyŋ tarihi mūrany saqtaudaǧy jäne jūrtşylyqtyŋ bılım aluyna mümkındık jasaityn mekeme retındegı maŋyzyn arttyra tüsedı.
Konstitusiiada tıl men mädeni äraluandylyqqa qatysty qaǧidattarǧa da erekşe män berılgen. Ata Zaŋ ärkımnıŋ ana tılın, töl mädenietın paidalanuǧa, qarym-qatynas, tärbie, oqu jäne şyǧarmaşylyq tılın erkın taŋdauǧa kepıldık beredı. 100-den astam etnos ökılı tūratyn jäne 1 myŋnan astam etnomädeni bırlestık qyzmet etetın Qazaqstan üşın būl qaǧidattardyŋ maŋyzy orasan. Olar elımızdegı mädeni mūrany saqtauǧa, tıldıŋ damuyna jäne ortaq azamattyq bıregeilıktı nyǧaituǧa qyzmet etedı.
Konstitusiiadaǧy özgerısterdıŋ maŋyzdy baǧyty – söz bostandyǧy jäne şyǧarmaşylyq erkındıktı qamtamasyz etu. Jaŋa Konstitusiia söz bostandyǧyna, ǧylymi, tehnikalyq jäne körkem şyǧarmaşylyq erkındıgıne, aqparatty zaŋda belgılengen tärtıppen erkın alu jäne taratu qūqyǧyna kepıldık beredı. Sonymen qatar senzuraǧa tyiym salynyp, ziiatkerlık menşık qūqyǧynyŋ qorǧaluy konstitusiialyq deŋgeide bekıtıledı. Būl būqaralyq aqparat qūraldarynyŋ, avtorlar men baspagerlerdıŋ, mädeniet pen öner qairatkerlerınıŋ, kreativtı industriia ökılderınıŋ, sondai-aq aqparattyq, bılım beru jäne mädeni mazmūndaǧy önım äzırleitın ūiymdardyŋ qyzmetın qūqyqtyq tūrǧydan nyǧaitady.
Būl qaǧidattardyŋ käsıbi jurnalistika üşın maŋyzy zor. Bügınde Qazaqstanda bes myŋnan astam būqaralyq aqparat qūraly jūmys ısteidı. Sifrlyq platformalardyŋ, äleumettık jelınıŋ, jasandy intellekt tehnologiialarynyŋ qarqyndy damuy jäne aqparat kölemınıŋ artuy käsıbi jurnalistikaǧa qoiylatyn talapty küşeite tüstı. Osyndai jaǧdaida şynaiy, tekserılgen ärı sapaly aqparattyŋ qūndylyǧy būrynǧydan da artady. Būqaralyq aqparat qūraldary reformalardyŋ mänı men mazmūnyn tüsındırıp, özektı mäselelerdı qoǧam talqysyna ūsynady. Sondai-aq azamattardyŋ maŋyzdy aqparattan habardar boluyn qamtamasyz etıp, aşyq dialog mädenietınıŋ qalyptasuyna yqpal etedı.
Konstitusiiada söz ben şyǧarmaşylyq erkındıgıne, aqparatty zaŋda belgılengen tärtıppen erkın aluǧa, sondai-aq ziiatkerlık menşık qūqyǧyn qorǧauǧa berılgen kepıldıkter kreativtı industriianyŋ damuyna da jol aşady. Bügınde kino, muzyka, teatr, media, sifrlyq kontent, dizain, bloging, oiyn industriiasy men ūlttyq qolöner – mädeniettıŋ ajyramas bölıgı ǧana emes, el ekonomikasynyŋ ösımıne üles qosyp otyrǧan maŋyzdy baǧyttar. Sondyqtan jaŋa konstitusiialyq qaǧidattar şyǧarmaşyl orta ökılderın qoldauǧa, kreativtı käsıpkerlıktı damytuǧa jäne otandyq kontenttıŋ örısın keŋeituge negız bolady.
Otbasy qūndylyqtaryna qatysty Konstitusiiada neke er men äieldıŋ zaŋda belgılengen tärtıppen memlekettık tırkeuden ötken, erıktı ärı teŋ qūqyqty odaǧy ekenı naqty körsetıledı. Sondai-aq otbasy, ana, äke jäne bala memlekettıŋ qorǧauynda bolady. Būl normalar otbasy institutyn nyǧaituǧa, jauapty ata-ana rölın qalyptastyruǧa, balalardy tärbieleuge jäne olardyŋ qūqyqtary men müddelerın qorǧauǧa baǧyttalǧan aqparattyq-aǧartuşylyq maqsattaǧy jūmystardyŋ qūqyqtyq negızın küşeitedı.
Dın salasyna qatysty bırqatar qaǧidat ta konstitusiialyq deŋgeide bekıtıledı. Atap aitqanda, memlekettıŋ zaiyrly sipaty, zaŋ aldynda bärınıŋ teŋ boluy jäne dın men memlekettıŋ bölınu qaǧidaty saqtalady. Sonymen qatar ar-ojdan bostandyǧyna kepıldık berılıp, konfessiiaaralyq kelısım qoǧamnyŋ maŋyzdy qūndylyqtarynyŋ bırı retınde tanylady. Dıni bılım beru ūiymdaryn qospaǧanda, bılım beru men tärbie jüiesınıŋ zaiyrly sipaty Konstitusiiada körınıs tabady.
Būl qaǧidattardyŋ Qazaqstan üşın maŋyzy airyqşa. Sebebı elımızdegı ornyqty damudyŋ negızı – beibıtşılık, syilastyq jäne qoǧamdyq kelısım. Bügınde elımızde etnomädeni bırlestıkterdı, qoǧamdyq ūiymdardy jäne azamattyq qoǧamnyŋ özge de instituttaryn qosa alǧanda, 5 myŋǧa juyq ūiym jūmys ısteidı. Jaŋa konstitusiialyq qaǧidattar qoǧamdyq kelısımdı nyǧaitudy, jauapkerşılık mädenietın qalyptastyrudy közdep, memleket pen halyq arasyndaǧy bailanysty bekemdeidı.
Jaŋa Ata zaŋ volonterlık qyzmet pen qaiyrymdylyqty qoldauǧa qatysty da normalardy qamtidy. Būl atalǧan baǧyttardyŋ damuyna serpın berıp, qoǧamdyq belsendılıktıŋ artuyna, azamattyq bastamalardyŋ keŋeiuıne, ızgılık pen janaşyrlyq qūndylyqtarynyŋ keŋınen därıpteluıne negız bolady. Elımızde volonterlık, qaiyrymdylyq, mesenattyq jäne filantropiialyq qyzmetke üles qosqan azamattar men ūiymdarǧa ünemı qoldau körsetılıp keledı.
Osylaişa, bügınnen bastap Konstitusiianyŋ jaŋartylǧan normalary mädeniet, aqparat, arhiv, kıtaphana, kıtap ısı, dın salalaryndaǧy jäne azamattyq qoǧam instituttarymen jürgızıletın jūmystyŋ negızgı baǧdaryn aiqyndaidy. Jaŋa Ata zaŋ qaǧidattary qūqyqtyq mädeniettıŋ qalyptasuyn, şyǧarmaşylyq orta men käsıbi jurnalistikanyŋ damuyn, sondai-aq azamattyq belsendılıktıŋ artuyn maqsat etedı.
