Temekı şegu – älemdegı eŋ özektı qoǧamdyq densaulyq saqtau mäselelerınıŋ bırı. Düniejüzılık densaulyq saqtau ūiymynyŋ mälımetınşe, temekı jyl saiyn 7 millionnan astam adamnyŋ ömırın qiiady. Onyŋ ışınde 1,6 millionnan astam adam temekı tütının özderı şekpese de, passivtı türde jūtu saldarynan köz jūmady.
Temekınıŋ ziiany tek ökpemen şektelmeidı. Temekı qūramynda 7000-nan astam himiialyq zat bar, olardyŋ kemınde 250-ı adam aǧzasyna ziiandy, al 69-y qaterlı ısık tudyruy mümkın. Temekı şegu ökpe obyry, jürek-qan tamyrlary aurulary, insult, sozylmaly tynys alu joldary aurulary jäne basqa da köptegen dertterdıŋ negızgı sebepterınıŋ bırı bolyp sanalady. Sarapşylardyŋ baǧalauynşa, ömır boiy temekı şekken adam orta eseppen 10 jyl ömırın joǧaltady.
Qazaqstanda da būl mäsele özektı bolyp otyr. Ūlttyq statistika biurosynyŋ zertteuıne säikes, el tūrǧyndarynyŋ 20,7%-y temekı şegedı. Er adamdar arasynda būl körsetkış 39,8%-dy qūrasa, äielder arasynda 7,6%-ǧa jetken. Sonymen qatar DDŪ derekterı boiynşa, Qazaqstanda 15 jastan asqan halyqtyŋ şamamen 22,1%-y temekı önımderın paidalanady.
Temekı şegudıŋ saldary tek densaulyqqa ǧana emes, ekonomikaǧa da äser etedı. Adamdar temekıge jūmsaǧan qarajatyn azyq-tülıkke, bılımge nemese densaulyq saqtauǧa baǧyttai almaidy. DDŪ mälımetterı boiynşa, temekı tūtynu älemdık ekonomikaǧa jyl saiyn trilliondaǧan dollar kölemınde şyǧyn keltıredı.
Soŋǧy jyldary Qazaqstanda temekıge qarsy küres küşeitıldı. Qoǧamdyq oryndarda temekı şeguge şekteuler engızılıp, temekı önımderınıŋ jarnamasyna tyiym salyndy, aksizder köterıldı jäne qaptamalarda eskertu suretterı ornalastyryldy. Mūndai şaralar jastar arasynda temekıge äuestenudıŋ aldyn aluǧa jäne şylymqorlardyŋ sanyn azaituǧa baǧyttalǧan.
Temekı şegumen kürestıŋ eŋ tiımdı joldarynyŋ bırı – halyqtyŋ densaulyq turaly sauattylyǧyn arttyru. Äsırese jasöspırımderge temekınıŋ ziiany jönınde jüielı aqparat beru maŋyzdy. Sebebı zertteuler körsetkendei, temekı şegudı bastaǧandardyŋ basym bölıgı būl ädetke kämeletke tolmai tūryp üirenedı.
Temekı şegu – aldyn aluǧa bolatyn qauıpterdıŋ bırı. Ärbır adam öz densaulyǧyna jauapkerşılıkpen qarap, ziiandy ädetten bas tartu arqyly ömır sapasyn jaqsarta alady. Al memleket pen qoǧamnyŋ bırlesken äreketı halyq densaulyǧyn saqtauǧa jäne bolaşaq ūrpaqtyŋ äl-auqatyn arttyruǧa mümkındık beredı.
