Qazaqstannyŋ Global Relocation Index reitingınde 192 eldıŋ ışınde 77-orynǧa ornalasuy eldıŋ şeteldık mamandar men käsıpkerler üşın ekonomikalyq tūrǧydan tartymdy baǧyttardyŋ bırıne ainalyp kele jatqanyn körsetedı. Ekonomist Bauyrjan Ysqaqtyŋ pıkırınşe, būǧan el ekonomikasynyŋ auqymy, qarjy jüiesı, ömır süru qūnynyŋ salystyrmaly qoljetımdılıgı jäne biznes jürgızuge jasalyp jatqan jaǧdailar äser etıp otyr. Sarapşy būl nätijenı Memleket basşysy Qasym-Jomart Toqaevtyŋ investisiia tartu, ekonomikany ärtaraptandyru, sifrlandyru jäne infraqūrylymdy damytuǧa baǧyttalǧan saiasatynyŋ nätijesımen de bailanystyrady. Onyŋ aituynşa, Qazaqstannyŋ Ortalyq Aziiada köş bastauyna ekonomikalyq mümkındıkterdıŋ keŋeiuı ǧana emes, eldı öŋırlık investisiialyq jäne ıskerlık habqa ainaldyruǧa baǧyttalǧan jüielı jūmystar da yqpal etude.
- Rumavi agenttıgınıŋ Global Relocation Index reitingınde Qazaqstan 62,9 ball jinap, 192 eldıŋ ışınde 77-orynǧa ie boldy. Ekonomist retınde būl körsetkıştı Qazaqstan ekonomikasynyŋ tartymdylyǧy tūrǧysynan qalai baǧalaisyz?
- Rumavi-dıŋ 2026 jylǧy indeksınde Qazaqstan 62,9 ballmen 192 eldıŋ ışınde 77-orynda tūr. İndeks 24 körsetkıştı tört negızgı baǧyt boiynşa baǧalaidy. Olar – qarjylyq jaǧdai jäne salyq salu, ömır süru sapasy men densaulyq saqtau, qauıpsızdık pen tūraqtylyq, qonystanu jäne beiımdelu mümkındıkterı.
62,9 ball – ortadan joǧary, bäsekege qabılettı nätije. Eŋ maŋyzdysy, Memleket basşysy tartqan investisiialardyŋ arqasynda Qazaqstan tek arzan el retınde emes, salyq tūrǧysynan, tūrǧyn üidıŋ qoljetımdılıgı, bank jüiesı, qauıpsızdık jäne biznes mümkındıkterı qatar qarastyrylatyn el retınde baǧalanyp otyr. Qazaqstannyŋ qarjylyq jäne salyqtyq körsetkışı – 79 ball. Onyŋ ışınde jalpy qoljetımdılık – 98, tūrǧyn üidıŋ qoljetımdılıgı – 86, valiuta jäne bank jüiesı – 87 ball. Būl şeteldık mamandar men käsıpkerler üşın Qazaqstanda ömır süru şyǧyndary men qarjylyq ortanyŋ salystyrmaly türde qolaily ekenın körsetedı.
- Qazaqstan Ortalyq Aziia memleketterı arasynda bırınşı orynǧa şyqty. Ekonomikalyq tūrǧydan alǧanda, Qazaqstannyŋ öŋırdegı özge elderden artyqşylyǧy nede?
- Qazaqstannyŋ Ortalyq Aziiadaǧy köşbasşylyǧyna keletın bolsaq, mūnda eldıŋ ekonomikalyq auqymy, tabiǧi resurstary, qarjy jüiesı, naryq kölemı jäne halyqaralyq bailanystarynyŋ üilesuı maŋyzdy röl atqarady. Rumavi reitingınde Qazaqstan 62,9 ballmen bırınşı orynda, odan keiın Özbekstan – 59,9, Qyrǧyzstan – 59,3, Täjıkstan – 55,1, Türıkmenstan – 52,3 ballmen ornalasqan. Būl Qazaqstannyŋ öŋırdegı ekonomikalyq mümkındıkterı joǧary ekenın körsetedı.
Bır sözben aitqanda, naryq bar, kapital bar, tūraqtylyq bar. Qazaqstanda şeteldık mamandar üşın eŋbek naryǧy keŋırek, biznes jürgızuge arnalǧan qarjy qūraldary köbırek, al investor üşın tau-ken öndırısı, logistika, öŋdeu önerkäsıbı, käsıpkerlık jäne sifrlyq ekonomika siiaqty baǧyttar bar.
- İndeks 24 jeke körsetkışke negızdelgen. Osy körsetkışterdıŋ ışınde Qazaqstannyŋ ekonomikalyq tūrǧydan joǧary baǧalanuyna yqpal etetın negızgı faktorlar qandai dep oilaisyz?
- Şeteldık mamandardy Qazaqstanǧa joǧary deŋgeide tartuǧa kedergı bolyp otyrǧan tūstardyŋ bırı – jalpy qoljetımdılıkpen qatar, adami kapitaldyŋ sapasy. Tartymdylyqty qarastyrǧanda bır maŋyzdy närse bar: Qazaqstannyŋ tartymdylyǧy tek jalaqyǧa ǧana bailanysty emes. Adam tapqan aqşasyn qalai jūmsaidy jäne sol elde ömır süru oǧan qanşalyqty tiımdı degen sūraqtar da maŋyzdy. Ömır süru qūny, qauıpsızdık, medisina, salyq pen ekonomika arasyndaǧy bailanys öte tyǧyz. Qazır investor tek qarjylyq körsetkışterge ǧana qaramaidy. Ol qyzmetkerlerın qaida ornalastyratynyn, otbasy qaida tūratynyn, medisinalyq qyzmettı qalai alatynyn, qauıpsızdıktı jäne elde qanşalyqty tūraqty jūmys ıstei alatynyn da baǧalaidy.
- Būl reitingtegı Qazaqstannyŋ nätijesı şeteldık mamandar men käsıpkerlerdıŋ elge keluıne ekonomikalyq tūrǧydan qandai mümkındıkter beredı?
- Eŋ basty mümkındık – adam kapitalyn tartu. Bügıngı ekonomika tek aqşaǧa emes, bılımge, tehnologiiaǧa, täjıribege jäne halyqaralyq bailanystarǧa süienedı. Eger şeteldık IT mamandary, injenerler, qarjy salasynyŋ mamandary Qazaqstanǧa kelıp, käsıbın damytsa, ekonomika tūrǧysynan tiımdı äserı bolady. Olar özderımen bırge jaŋa täjıribe alyp keledı.
Al käsıpkerler üşın būl – Qazaqstannyŋ Ortalyq Aziia naryǧyna şyǧatyn baza retındegı mümkındıgı. Iаǧni käsıpker Qazaqstanda ornalasyp, tek ışkı naryqpen şektelmei, bükıl öŋırge şyǧuyna mümkındık alady.
Sondyqtan men būl reitingtı bylai tüiınder edım: Qazaqstannyŋ basty artyqşylyǧy – mūnda ömır sürudıŋ salystyrmaly türde qoljetımdı boluy, qarjy jüiesınıŋ qalyptasuy jäne öŋırdegı ekonomikalyq mümkındıkterdıŋ keŋdıgı. Endıgı mındet – osy artyqşylyqtardy innovasiiamen, sapaly adami kapitalmen jäne biznes jürgızuge qolaily ortamen tolyqtyru. Sonda jetpısınşı orynnan joǧary köterılıp, naqty ekonomikalyq nätijege qol jetkızuge bolady.
