Mındettı äleumettık medisinalyq saqtandyru (MÄMS) jüiesı bügıngı taŋda Qazaqstannyŋ densaulyq saqtau jüiesınıŋ ajyramas bölıgı. Elımızdıŋ köptegen tūrǧyndary üşın medisinalyq saqtandyru bır närsege nemqūraidy qarau emes, ol - qajettı därıgerlık kömektı der kezınde alu, zamanaui joǧary tehnologiialyq ädısterdı qoldana otyryp, qūny qymbat tekserulerden ötıp, tolyq emdeluge degen mümkındık.
Qazırgı kezde elordadada MÄMS jüiesı qalai jūmys ısteidı, ol tūrǧyndarǧa qandai mümkındıkter tuǧyzyp otyr, medisinalyq kömektıŋ sapasy men däleldılıgıne qalai baqylau jürgızıledı jäne jüienı sandyq jaǧynan jetıldıru qandai özgerısterge äkeledı?
Ūlttyq statistika biurosynyŋ mälımetı boiynşa, qazır elorda halqynyŋ sany 1 668 750 adamdy qūraidy. Astananyŋ 1 440 865 tūrǧyny nemese halyqtyŋ 86,34 paiyzy MÄMS jüiesıne tırkelgen. Būl negızınen közge ǧana körınetın joǧary körsetkış. Alaida, qalanyŋ ärbır 8-ınşı tūrǧyny mındettı medisinalyq saqtandyru jüiesıne tırkelmegen. Jüiege tırkelgısı keletın jäne därejesın qalpyna keltıruge mūqtaj 227 885 adam bar. Saqtandyrylmaǧandardyŋ ülesı 86,34 paiyzdy qūraidy.
Äleumettık medisinalyq saqtandyru jüiesıne tırkelmegenderdıŋ ortaşa portretı mynadai: erler — 121 134 (53,16 paiyz), äielder — 106 751 ( 46,84 paiyz). Negızgı top – eŋbek etuge qabılettı jastaǧy er adamdar. 25-45 jas aralyǧyndaǧy adamdardyŋ tobynda saqtandyrylmaǧandardyŋ sany 128 947 adam (59,3 paiyz). Būl halyqtyŋ ekonomikalyq belsendılıgı joǧary bölıgı. Saqtandyrylmaǧan adamdardyŋ 41,2 paiyzy tölem jasamaǧan, būl olardy MÄMS jüiesıne tartudyŋ alǧyşarty bolyp tabylady. Alaida osy körsetkış ünemı özgerıp otyrady. Būl eŋ aldymen, elorda halqynyŋ belsendı köşı-qonyna bailanysty. Astana qarqyndy damyp keledı, mūnda elımızdıŋ är öŋırınen adamdar köşıp keledı, osy üderıs halyqtyŋ saqtandyru därejesınıŋ dinamikasyna da äser etedı. Būl jerde halyqtyŋ köp bölıgın qamtu kezınde qūrylymǧa qatysty myna mäsele eleusız qalady: MÄMS jüiesıne tırkelmegenderdıŋ edäuır bölıgı – därejesınıŋ özgeruıne, jūmysynan airyluyna nemese jeŋıldık kezeŋınıŋ aiaqtaluyna bailanysty saqtandyru jüiesınen şyǧyp qalǧan, bıraq būryn MÄMS-ke tölem jasap kelgender ne ısteidı?
Mäselen, 2026 jyldyŋ bırınşı toqsanynyŋ qorytyndysy boiynşa Astana tūrǧyndarynyŋ saqtandyrylu deŋgeiı 86,9 paiyzdy qūrady. Būl körsetkıştıŋ özgeruı özınıŋ saqtandyru därejesın ünemı tekserudıŋ jäne MÄMS jüiesıne qatysuǧa bailanysty mäselelerdı der kezınde şeşudıŋ maŋyzdylyǧyn taǧy da körsetıp otyr. Būl baǧytta filialdyŋ halyqty aqparatpen qamtamasyz etu bölımı belsendı jūmys jürzıgıp keledı. Medisinalyq ūiymdarǧa baryp, aqparattyq-tüsındıru jūmystaryn jürgızemız. Sauda-sattyq jäne oiyn-sauyq ortalyqtarynda «Densaulyq araly» atty köşpelı aksiialar ötkızıledı, onda medisinalyq ūiymdar ökılderımen bırlesıp MÄMS-tıŋ artyqşylyqtary turaly halyqqa keŋırek maǧlūmat berıledı.
Bügıngı taŋda medisinalyq ūiymdardy qarjylandyru deŋgeiınıŋ öskenın körıp otyrmyz. Mäselen, 2026 jylǧa arnalǧan medisinalyq kömek körsetu boiynşa qyzmet türlerın satyp alu josparyna säikes, 306,2 mlrd teŋgege medisinalyq qyzmetterdı satyp alu kelısım-şarttary jasaldy. Ötken jylmen salystyrǧanda qarjylandyru kölemı 35,5 mlrd teŋgege ūlǧaidy.
MÄMS tūrǧyndardyŋ aitarlyqtai şyǧyndardy qajet etetın medisinalyq kömek alu mümkındıgın edäuır keŋeittı. Medisinalyq körsetılımderı däleldengen jäne jüiege tırkelgen kez-kelgen adamnyŋ MÄMS qarajaty esebınen qūny qymbat tūratyn tekserulerden ötuge, emdeluge jäne joǧary tehnologiialyq medisinalyq qyzmetterdı tūtynuǧa mümkındıgı bar. Atap aitsaq, ol kompiuterlık jäne magnittık-rezonanstyq tomografiia, mamandandyrylǧan medisinalyq kömek, stomatologiialyq qyzmetterdıŋ jekelegen türlerı, sondai-aq zamanaui medisinalyq tehnologiialardy qoldanatyn kürdelı otalar.
Astanada zamanaui tehnologiialardyŋ emdeluşıler üşın qoljetımdı boluyna qatysty köptegen mysaldar keltıruge bolady. Mysaly, «Ūlttyq neirohirurgiialyq ortalyq» AQ-da mi men jūlynǧa, omyrtqaǧa kürdelı otalar jasalady, sonyŋ ışınde «gamma-pyşaq» jabdyǧy jäne gibridtı operasiialyq bölme siiaqty zamanaui tehnologiialar qoldanylady. «Gamma-pyşaq» joǧary tehnologiialyq jabdyǧynyŋ qyzmetterın 2026 jyldyŋ 8 aiynda MÄMS jüiesıne tırkelgen 355 emdeluşı (būǧan 697 586 971 teŋge jūmsaldy) paidalandy. MRT qyzmetterın 1 mln 469 myŋ adam, KT qyzmetterın –1750 adam paidalandy.
Bügıngı taŋda transplantologiia salasynda da ülken mümkındıkterge jol aşyldy. «University Medical Center» korporativtık qorynda donorlyq organdardy, sonyŋ ışınde balalarǧa ökpe, jürek jäne büirek transplantasiialary jasalady. Mūnda donorlyq organdardy saqtau men tasymaldaudyŋ innovasiialyq tehnologiialary engızılude.
Balalarǧa arnalǧan medisinalyq kömekke qatysty mälımettı bölek keltıreiın. Mysaly, «№2 Köpsalaly qalalyq balalar auruhanasy» ŞJQ MKK-da kohlearlyq implantasiialar, farmakorezistenttı epilepsiia kezınde vagus nervın yntalandyru boiynşa operasiialar jürgızıledı, kapsulalyq endoskopiia qoldanylady. 2026 jyldyŋ segız aiynda mūnda 50 kohlearlyq implantasiia, 4 vagus nervın yntalandyru operasiiasy jäne kapsulalyq endoskopiia ädısımen 6 zertteu jürgızıldı. Jyl basynan berı «Akademik N. D. Batpenov atyndaǧy Ūlttyq Travmatologiia jäne ortopediia ǧylymi ortalyǧy» ŞJQ RMK-da endoprotezdeuge bailanysty 140 adamǧa joǧary tehnologiialyq medisinalyq kömek körsetıldı, 99 jambas buynyn, 25 tıze buynyn reviziialauǧa qatysty kömek körsetıldı jäne jūlyn sintezınıŋ vertebrologiiasy boiynşa 16 ota jasaldy.
«Ūlttyq ǧylymi onkologiialyq ortalyq» AQ-da protondy terapiiany qoldanu sau tınderge säulelık jüktemenı azaityp, tıptı eŋ kürdelı klinikalyq jaǧdailarda da terapiianyŋ tiımdılıgın arttyra otyryp, ısıkke barynşa däl äser etuge mümkındık beredı. Arnaiy ornatylǧan jabdyqtar jyl saiyn 4 myŋǧa juyq emdeluşını zamanaui säulelık terapiiamen, al 800-ge deiın emdeluşılerdı Proton terapiiasymen qamtamasyz etuge mümkındık beredı. Ūlttyq ǧylymi onkologiialyq ortalyq qazır Ortalyq Aziiadaǧy joǧary tehnologiialyq säulelık terapiianyŋ negızgı ortalyqtarynyŋ bırı bolyp tabylady.
Būl tek jekelegen mysaldar. Eŋ bastysy, emdeluşınıŋ medisinalyq körsetkışterı bolǧan jaǧdaida mūndai kömek MÄMS qarajaty esebınen ūsynylady. Osylaişa, jüie saqtandyrylǧan emdeluşılerge qajettı em-domdy, sonyŋ ışınde joǧary tehnologiialyq jäne qymbat em-domdy qabyldauǧa mümkındık beredı.
Bügınde MÄMS jüiesı damudyŋ jaŋa kezeŋıne aiaq basty. «MÄMS 2.0» jäne Qalqan bıryŋǧai sifrlyq platformasyn engızu eŋ aldymen qarjylandyrudyŋ aşyqtyǧyn arttyruǧa, tehnikalyq qatelerdı azaituǧa jäne jüie qarajatyn neǧūrlym tiımdı paidalanuǧa baǧyttalǧan.
Maŋyzdy aspektılerdıŋ bırı - medisinalyq kömektı qarjylandyru täsılderın özgertu. Medisinalyq ūiymdar üşın qarjylyq täuekelderdı azaitu, tehnikalyq qatelerdı azaitu jäne sonyŋ saldarynan aiyppūl sanksiialaryn qoldanu jaǧdailarynyŋ sanyn azaitu közdelıp otyr. Qalqan platformasy ötınımderdı qabyldaudan jäne qarjylandyru kölemın böluden bastap tranşeialardy, şarttar men tölem qūjattaryn qalyptastyruǧa deiıngı negızgı prosesterdı avtomattandyruǧa mümkındık beredı. Būl medisinalyq ūiymdarǧa äkımşılık jüktemenı azaitady jäne adam faktorynyŋ äserın tömendetedı.
Astana qazır sifrlyq transformasiiany praktikalyq tūrǧydan tolyq engızdı deuge bolady. Jüiege qatysatyn barlyq 134 medisinalyq ūiym tolyǧymen sifrlandyrylǧan jäne jaŋa formatta jūmys ısteuge daiyn. Bügıngı taŋda 34 ūiym Qalqan platformasy arqyly şarttarǧa qol qoidy, al bırqatar ūiymdarda tölem qūjattary jasalyp, aktılerdı qalyptastyru boiynşa jūmystar jürgızılude. Būl jerde Qalqan sifrlyq platformasy densaulyq saqtau salasyndaǧy şaşyraŋqy aqparattyq jüielerdı bırıktıruge arnalǧanyn este ūstaǧanymyz abzal.
Taǧy bır maŋyzdy baǧyt — sandyq antifrodtyq baqylau. Būl tırkeulerdı, medisinalyq qyzmetterdıŋ qaitalanuyn, negızsız auruhanaǧa jatqyzudy, körsetılgen kömek kölemınıŋ jasandy ūlǧaiuyn jäne basqa da zaŋ būzuşylyqtardy avtomatty türde anyqtauǧa mümkındık beretın analitikalyq qūral. Iаǧni, mūndai jaǧdaida sifrlandyru qaǧaz qūjattardan elektrondy qūjattarǧa köşu degendı bıldırmeidı. Būl - qarjylandyru men medisinalyq kömek körsetudıŋ ärbır kezeŋı neǧūrlym tüsınıktı jäne baqylanatyn barynşa aşyq jüienı qūru mümkındıgı.
Boljam boiynşa, jaŋa tetıkterdı qoldlanysqa engızu densaulyq saqtau jüiesınıŋ tiımsız şyǧyndaryn orta eseppen 5-10 paiyzǧa tömendetedı. Būl rette qarajatty ünemdeuge qol jetkızıp qana qoimai, olardy neǧūrlym tiımdı paidalanudy qamtamasyz etu, sonyŋ ışınde medisinalyq kömektı damytu jäne onyŋ halyq üşın qoljetımdılıgın arttyru asa maŋyzdy. Tüptep kelgende, «MÄMS 2.0» saqtandyru jüiesın medisinalyq ūiymdar üşın de, emdeluşıler üşın de ornyqty, aşyq jäne yŋǧaily eterı anyq.
Qairat TÖLEGENOV,
«Äleumettık medisinalyq saqtandyru qory» KEAQ Astana qalasy boiynşa filialynyŋ baspasöz hatşysy.
