Būryn köbıne egde jastaǧy adamdardy mazalaityn tıze auruy endı jastar arasynda da kezdesedı. Nelıkten? Mamandar ne deidı? Tıze saulyǧyn saqtau üşın nenı bılu maŋyzdy? «Habar» telearnasynyŋ «7 kün» baǧdarlamasynda Densaulyq saqtaudy damytu ūlttyq ǧylymi ortalyǧynyŋ bölım meŋgeruşısı Qairat Aşimov būl mäselenıŋ elımızde örşıp tūrǧanyn jäne derttıŋ aitarlyqtai jasaryp bara jatqany aityp, keŋes berdı.
Qazaqstanda soŋǧy üş jylda tıze buynyn auystyru boiynşa 41 myŋnan astam operasiia jasalǧan. Al bügınde endoprotezdeuge mūqtaj 130 myŋǧa juyq adam kezekte tūr. Mamandardyŋ aituynşa, buynnyŋ tozuy tek egde jastaǧylarǧa tän emes, jastar arasynda da jiılep keledı. Būǧan artyq salmaq, qozǧalystyŋ azdyǧy jäne buynǧa şamadan tys küş tüsuı sebep boluy mümkın.
Densaulyq saqtaudy damytu ūlttyq ǧylymi ortalyǧynyŋ mälımetınşe, keiıngı üş jylda elımızde tıze buynyn auystyruǧa qatysty 41 232 operasiia jasalǧan. Al soŋǧy bes jylda endoprotezdeu kölemı şamamen 50%-ǧa artqan.
Travmatolog-ortopedterdıŋ aituynşa, tıze buyny aurularyna äielder jiı şaldyǧady. Ortopediia bölımınıŋ meŋgeruşısı Qairat Aşimovtyŋ sözınşe, institutta endoprotezdeuge mamandanǧan üş bölımşe ai saiyn 600-den astam operasiia jasaidy. Nauqastardyŋ basym bölıgı – äielder.
«Bızdıŋ täjıribemızde 10 äielge bır er adamnan keledı. Äielder belsendı, köp qozǧalady. Soǧan qaramastan, artrozǧa jiı şaldyǧatynyn baiqaimyz», – deidı Qairat Aşimov.
Tıze buynynyŋ tozuy nauqastardyŋ kündelıktı ömırıne aitarlyqtai äser etedı. Mäselen, Nūrǧaişa Raqymjanqyzy ekınşı tıze buynyn auystyru operasiiasyna mūqtaj. Onyŋ aituynşa, būǧan deiın bırneşe ret em qabyldap, buyn ışıne därılık ineksiialar saldyrǧanymen, nätije bolmaǧan.
«Aiaǧymdaǧy süiektıŋ basy jelıngenın aitty. Buyn ışındegı sūiyqtyq azaiǧan. Bırneşe ret ukol saldyrdym, köp qarajat jūmsadym. Bıraq eşqandai nätije bolmady. Därıgerler operasiiasyz bolmaitynyn aitty», – deidı nauqas.
Mamandardyŋ tüsındıruınşe, buyn şemırşegı qatty zaqymdanyp, aiaqtyŋ qozǧalysy şektelgen jaǧdaida endoprotezdeu operasiiasy ūsynylady. Ota kezınde süiektıŋ zaqymdanǧan bölıgı alynyp, ornyna jasandy buyn ornatylady. Protez arnaiy süiek sementı arqyly bekıtıledı.
Alaida operasiiadan keiıngı asqynulardyŋ, äsırese infeksiianyŋ aldyn alu maŋyzdy. Būl mäsele Astanada ötken halyqaralyq konferensiiada da talqylandy. Jiynǧa qatysqan professor Djavad Parvizi Qazaqstanda endoprotezdeu operasiialary joǧary deŋgeide jürgızıletının atap öttı.
«Älemde buyn almastyru operasiialarynyŋ sany artyp keledı. Qazaqstanda būl operasiialardyŋ joǧary deŋgeide jasalatynyn kördım. Endıgı maŋyzdy mındet – operasiiadan keiıngı asqynulardyŋ, äsırese jasandy buynnyŋ infeksiialyq zaqymdanuynyŋ aldyn alu», – dedı professor.
Därıgerler tıze buynynyŋ tozuy tek egde jastaǧy adamdarǧa tän emes ekenın eskertedı. Qazır buyn şemırşegınıŋ zaqymdanuy 40 jastaǧy adamdarda, tıptı 19 jastaǧy jastarda da kezdesedı.
Mamandar mūndai jaǧdaiǧa energetikalyq susyndardy jiı qoldanu, dūrys tamaqtanbau, artyq salmaq, qimyl-qozǧalystyŋ azdyǧy, şamadan tys fizikalyq jükteme jäne jaraqattar äser etuı mümkın ekenın aitady. Sonymen qatar keibır infeksiialyq jäne qabynu aurulary da buynnyŋ zaqymdanuyna sebep bolady.
Degenmen tıze auruyna şaldyqqan ärbır adamǧa operasiia jasau mındettı emes. Derttı erte anyqtap, tiıstı em qabyldau buynnyŋ qyzmetın saqtauǧa jäne kei jaǧdaida hirurgiialyq aralasudy keiınge qaldyruǧa mümkındık beredı.
Därıgerler buyn saulyǧyn saqtau üşın dene salmaǧyn baqylap, tūraqty qozǧalysty ädetke ainaldyruǧa keŋes beredı. Äsırese būlşyqetterdı nyǧaitatyn, buynǧa şamadan tys küş tüsırmeitın jattyǧular paidaly.
Qazaqstanda medisinalyq körsetılımder bolǧan jaǧdaida endoprotezdeu operasiialary mındettı äleumettık medisinalyq saqtandyru jüiesı aiasynda jürgızıledı. Degenmen jasandy buynnyŋ da qyzmet etu merzımı şekteulı. Sondyqtan mamandar tıze auruynyŋ alǧaşqy belgılerı baiqalǧanda därıgerge qaralyp, emdı uaqytyly bastaudyŋ maŋyzyn eskertedı.
