Tıs därıgerıne barudan qorqatyn balalar az emes. Alaida därıgerdıŋ jyly sözı men dūrys qarym-qatynasy balanyŋ özın qauıpsız sezınuıne kömektesıp, em qabyldaudy jeŋıldetedı. Balalar stomatologiiasynda käsıbi bılımmen qatar sabyrlylyq, meiırım men senım de maŋyzdy.
Stomatologiia salasynda bes jyldan berı eŋbek etıp kele jatqan tıs därıgerı Amina Erbolatqyzy är nauqastyŋ jaǧdaiynan jaŋa täjıribe jinap, käsıbi tūrǧydan damyp keledı. Onyŋ aituynşa, balalarmen jūmys ıstegende därıger tıstı emdeumen qatar, balanyŋ qorqynyşyn jeŋıp, senımıne kıruı kerek.
Mamandyq taŋdauy, balalarmen jūmys ısteudıŋ qyzyqty sätterı, äleumettık jelılerdegı tıstı aǧartuǧa qatysty keŋesterdıŋ qaupı jäne auyz quysynyŋ kütımı turaly tıs därıgerı Ämina Erbolatqyzymen sūhbattastyq.
– Nelıkten tıs därıgerı boludy taŋdadyŋyz? Mamandyq özıŋızge ūnai ma?
– Bala kezımnen medisina salasyna qyzyǧuşylyǧym boldy. Al stomatologiiany taŋdauyma em nätijesınıŋ közge körınıp, nauqastyŋ jaǧdaiyndaǧy özgerıstı baiqauǧa bolatyny äser ettı. Būl mamandyqta bız tek tıstı emdep qana qoimai, adamnyŋ özıne degen senımıne de yqpal etemız.
İä, mamandyǧym özıme qatty ūnaidy. Būl salada jauapkerşılık pen qiyndyq qatar jüredı. Soǧan qaramastan, kündelıktı jūmysymnan läzzat alamyn.
– Stomatologiia salasynda eŋbek etıp jürgenıŋızge qanşa uaqyt boldy?
– Stomatologiia salasynda bes jyldan berı jūmys ıstep kelemın. Osy uaqyt ışınde täjıribem de, közqarasym da özgerdı. Är nauqastan, är jaǧdaidan jaŋa närse üirenıp, käsıbi tūrǧydan ızdenıp kelemın.
– Tıs därıgerı jūmysynyŋ eŋ qiyn tūsy qandai?
– Menıŋ oiymşa, būl jūmystyŋ eŋ qiyny sol – ülken jauapkerşılık arqalaisyŋ. Är nauqastyŋ jaǧdaiy ärtürlı, sondyqtan dūrys diagnoz qoiyp, soǧan säikes em josparyn qūra bılu qajet.
Balalarmen jūmys ıstegende medisinalyq emmen qatar, olardyŋ senımıne kıru maŋyzdy. Bala özın qauıpsız sezınse, därıgerden qoryqpai, emdeu üderısıne oŋai beiımdeledı.
– Kışkentai balalarmen jūmys barysynda este qalǧan qyzyqty oqiǧalar bar ma?
– Balalarmen jūmys ıstegende qyzyqty jaǧdailar öte köp bolady. Keide ata-analar balasynyŋ därıgerden qatty qorqatynyn aityp keledı. Bıraq qabyldaudan şyqqan soŋ balalardyŋ özderı «Qaşan qaita kelemız?» dep sūrap jatady. Mūndai sätter erekşe quantady.
Keide emdeu barysynda balalardyŋ özderı de därıgerge ainalyp ketedı. «Tısımdı qarap jıberıŋızşı», «Ainany beresız be?», «Mynau ne?» dep, ainalasyndaǧy qūraldarǧa qyzyǧuşylyq tanytady.
Keibır balalar qabyldauǧa üiden aldyn ala daiyndalyp, öz qoldarymen jasaǧan şaǧyn syilyqtaryn äkeledı. Osyndai sätter balamen dūrys qarym-qatynas ornatudyŋ maŋyzyn körsetedı.
– TikTok-ta tıstı üi jaǧdaiynda aǧartudyŋ türlı ädısterı körsetıledı. Mūndai täsılder qanşalyqty qauıptı?
– Äleumettık jelılerdegı keŋesterdıŋ barlyǧyn bırdei paidaly nemese qauıpsız dep aituǧa bolmaidy. Äsırese,limon, as sodasy, as tūzy siiaqty zattardy paidalanyp, tıstı aǧartuǧa keŋes bermeimın. Mūndai täjıribeler tıs emalıne ziian keltıruı mümkın.
Äleumettık jelıdegı eksperimentterdı qaitalaǧannan görı, stomatologqa baryp, keŋes alǧan dūrys. Tıstı aǧartudyŋ qauıpsız ädısı tıstıŋ jaǧdaiy tekserılgennen keiın ǧana taŋdaluy kerek.
– Kädımgı tıs şetkasy men elektrlı şetkanyŋ aiyrmaşylyǧy qandai?
– Ekeuın de dūrys qoldanǧan jaǧdaida tıstı jaqsy tazalauǧa bolady. Elektrlı şetkanyŋ erekşelıgı – belgılı bır qozǧalystardy avtomatty türde oryndauy. Keibır ülgılerınde tıstı qatty basyp tazalaudan saqtaityn qysymdy baqylau funksiiasy bar.
Degenmen kädımgı şetkamen de tıstı sapaly tazalauǧa bolady. Eŋ bastysy – şetkany dūrys taŋdau, tazalau tehnikasyn saqtau jäne auyz quysynyŋ kütımın jüielı jürgızu. Maŋyzdysy – tıstı künıne ekı ret dūrys tazalau jäne tısaralyq keŋıstıkterdı kütudı ūmytpau.
– Oqyrmandarǧa tıs kütımıne qatysty qandai keŋes berer edıŋız?
– Tıs auyrǧanyn kütpei, stomatologqa profilaktikalyq tekserıluge kelgen dūrys. Karies bastapqy kezeŋde köbıne auyrsynusyz ötedı, sondyqtan mäsele asqynǧan kezde ǧana anyqtaluy mümkın. Uaqytyly tekserılu aurudyŋ aldyn alyp, kürdelı emnıŋ qajet bolmauyna kömektesedı.
Aigül Jüsıp
«Adyrna» ūlttyq portaly
