Astanadaǧy qos ırgelı ruhani ordada – L.N. Gumilev atyndaǧy Euraziia ūlttyq universitetı men Qazaqstan Respublikasynyŋ Ūlttyq akademiialyq kıtaphanasynda «Qazaqtyŋ Ketbūqasy» qoǧamdyq bırlestıgınıŋ bastamasymen jaryq körgen kıtaptardyŋ tanystyrylymy men jaŋa basylymdardyŋ tūsaukeserı öttı.
Ūlytaudyŋ tarihyn tügendep, ūlt ruhaniiatyna üles qosudy maqsat etken basqosuǧa memleket jäne qoǧam qairatkerlerı, ǧalymdar, qalamgerler, öner ökılderı men kıtapsüier qauym qatysty. Taǧylymdy jiynda tarihi jady, ädebi mūra, tuǧan jerdıŋ şejıresı men ūrpaq sabaqtastyǧy keŋınen söz boldy.
2013 jyldyŋ qazan aiynda Jezqazǧan qalasynda qūrylǧan «Qazaqtyŋ Ketbūqasy» qoǧamdyq bırlestıgı sodan berı Ūlytau öŋırınıŋ tarihyn zerdeleu, elge eŋbegı sıŋgen tūlǧalardyŋ mūrasyn nasihattau baǧytynda bırqatar igı bastamany jüzege asyryp keledı. 2021 jyly qolǧa alynǧan «Ūlytau» kıtaptar seriiasy – osy eŋbektıŋ eleulı nätijelerınıŋ bırı.
Şaranyŋ şymyldyǧyn moderator Sabyrjan Tembaev aşyp, Ūlytau öŋırınen arnaiy kelgen qonaqtardyŋ sälemın jetkızdı. Ol kıtaptyŋ adamzat örkenietındegı ornyna toqtalyp, tarihi tanym men ūlttyq qūndylyqtardy keler ūrpaqqa jetkızudegı basylymdardyŋ maŋyzyn atap öttı.
– Bügıngı basqosuǧa qūr qol kelgen joqpyz. «Qazaqtyŋ Ketbūqasy» qoǧamdyq bırlestıgınıŋ bastamasymen jaryq körgen kıtaptardy elorda oqyrmandaryna tanystyryp, jaŋa basylymdardyŋ tūsauyn kesudı maqsat ettık. Būl – Ūlytaudyŋ şejıresın tügendep, tarihi tūlǧalardyŋ mūrasyn köpşılıkke jetkızu jolyndaǧy eŋbektıŋ bır belesı, – dedı moderator.
«Qazaqtyŋ Ketbūqasy» qoǧamdyq bırlestıgınıŋ töraǧasy, tehnika ǧylymdarynyŋ kandidaty Tölegen Bükırov ūiymnyŋ osy uaqytqa deiın atqarǧan jūmysyna toqtalyp, onyŋ tarihi-mädeni baǧyttaǧy bastamalaryn tanystyrdy. Ol Ketbūqa eskertkışınıŋ aşyluy, ǧylymi konferensiialar, küi saiystary, aqyndar müşäirasy men jas ölketanuşylar baiqauy sekıldı jobalarǧa toqtalyp, bırlestıktıŋ el ruhaniiatyna qosqan ülesın baiandady.
«Ūlytau» seriiasy – öŋır şejıresın tügendegen eŋbek
Jiyn barysynda 2021–2025 jyldary jaryq körgen kıtaptar tanystyryldy. Olardyŋ qatarynda Ūlytauǧa arnalǧan jyrlar toptastyrylǧan «Baba tauym – baq tauym», «Jyr arqauy – Ūlytau» jinaqtary, Mūqaş Seitqazinovtıŋ «Däridai – jürek» kıtaby, «Kenesary han» tarihi-tanymdyq maqalalar jinaǧy jäne Baubek Būlqyşevtıŋ «Ömır sürgım keledı…» atty tuyndysy bar.
Sondai-aq kenşı aqyn Mūsa Tıleuovtıŋ «Taularǧa taular tamsanar» jyr jinaǧy, «Joşy han» tarihi-tanymdyq eŋbegı men Ūlytau öŋırınıŋ tarihi-mädeni, tabiǧi eskertkışterı jäne köne qonystary turaly derekter qamtylǧan «Ūlytau keremetterı» kıtaby köpşılıkke tanystyryldy.
Atalǧan basylymdarda tuǧan ölkenıŋ ötkenı, el tarihynda ız qaldyrǧan tūlǧalar, ädebi mūra men tarihi mekenderdıŋ taǧylymy qamtylǧan. Kıtaptardyŋ öŋır kıtaphanalaryna taratyluy da olardyŋ oqyrmanǧa qoljetımdı boluyna jol aşty.
Jaŋa basylymdar – ūrpaqqa amanat
Biylǧy tanystyrylymnyŋ maŋyzdy bölıgı – Astanadaǧy «Käusar» baspasynan jaryq körgen jaŋa jinaqtardyŋ tūsaukeserı boldy. Halyq aqyny, şejıreşı, äŋgımeşı İmanjan Jylqaidarovtyŋ «Tolyq şyǧarmalar jinaǧy» men Mūqan İmanjanovtyŋ «Adam turaly aŋyz» atty kıtaby oqyrmanǧa jol tartty.
İmanjan Jylqaidarov mūrasyn jinaqtau barysynda aqynnyŋ arhivtık materialdary, arab grafikasyndaǧy töte jäne qadim jazu ülgılerı men latyn grafikasyndaǧy qoljazbalary zerdelenıp, baspaǧa äzırlengen. Jinaqqa ǧylymi tüsınıkter berılıp, şyǧarmalardyŋ tarihi-ädebi mänın aşuǧa basymdyq jasalǧan. Al Mūqan İmanjanovtyŋ kıtaby qalamgerdıŋ şyǧarmaşylyq mūrasyn oqyrmanǧa qaita ūsynuǧa mümkındık beredı.
Jaŋa basylymdardyŋ mazmūny jönınde Halyqaralyq türkı akademiiasynyŋ sarapşysy, filologiia ǧylymdarynyŋ kandidaty Aqedıl Toişanūly men jurnalist, baspager, «Käusar» baspasynyŋ direktory Quat Qūrmanseiıt söz qozǧady. Olar jinaqtardyŋ daiyndalu erekşelıgıne, avtorlar mūrasynyŋ ädebi jäne tarihi maŋyzyna toqtaldy.
Kıtaptardyŋ tūsauyn kesu räsımıne memleket jäne qoǧam qairatkerı Mūhambet Jūmanazarūly Köpeev, filologiia ǧylymdarynyŋ doktory, professor Serık Nyǧmetollaūly Negimov jäne Qazaqstan Qūryltaiynyŋ deputattary Almat Äbdıkeşov pen Almat Jökebaev qatysty.
Ǧalymdar men qalamgerlerdıŋ taǧylymdy tılegı
Kezdesu barysynda memleket jäne qoǧam qairatkerlerı, belgılı ǧalymdar, aqyn-jazuşylar men ölketanuşylar söz söilep, jaryq körgen kıtaptardyŋ mazmūny men taǧylymdyq maŋyzy jönınde baiandamalar jasady. Atap aitqanda, Mūhambet Jūmanazarūly Köpeev, Älihan Mūhamediiarūly Baimenov, Qazaqstan Qūryltaiynyŋ deputaty Kendebai Sarybaiūly Adambek, Amanjol Düisenbaiūly Ältai, Aqedıl Toişanūly, Tölegen Bükırov jäne özge de ziialy qauym ökılderı ızgı tılekterın bıldırıp, kıtap avtorlarynyŋ şyǧarmaşylyq joly men eŋbekterınıŋ tarihi-ädebi maŋyzyna toqtaldy.
Sondai-aq aqyn, Babyr bi ūrpaǧy, «Äulietau tylsymdary» kıtabynyŋ avtory Baǧdat Tıleulıūly Baijantaev ta söz söilep, Ūlytau öŋırınıŋ tarihi mūrasy men ruhani qūndylyqtaryn därıpteudıŋ maŋyzyn atap öttı. Basqosuda qatysuşylar kıtaptardyŋ mazmūnyna qatysty oilaryn ortaǧa salyp, tarihi mūrany saqtau, ölke tarihyn tereŋırek zertteu jäne ony keler ūrpaqqa jetkızu jönındegı pıkırlerın bıldırdı.
Basqosudyŋ mazmūny tek kıtap tanystyrumen şektelmedı. L.N. Gumilev atyndaǧy Euraziia ūlttyq universitetınde memleket jäne qoǧam qairatkerı Mūhambet Jūmanazarūly Köpeevke universitettıŋ qūrmettı professory ataǧyn rastaityn sertifikat tabystalyp, saltanatty türde mantiia kigızıldı. Būdan keiın universitetke «Ūlytau» seriiasymen jaryq körgen kıtaptar syiǧa berıldı.
Ädebi-tanymdyq jiynnyŋ körkemdık mazmūnyn önerpazdar tolyqtyrdy. Qazaqstannyŋ eŋbek sıŋırgen ärtısı Serık Ospanov Aqseleudıŋ «Saryarqasyn», dästürlı än mektebınıŋ şäkırtterı, Jüsıpbek Elebekov atyndaǧy respublikalyq baiqaudyŋ laureattary Ardaq Mūqyşev pen Jandos Sūltan änder oryndap, köpşılıkke köterıŋkı köŋıl küi syilady. Än men söz jarasym tapqan keşte öner ūlttyq ruhaniiattyŋ ajyramas bölıgı retınde körınıs tapty. Qazaqstannyŋ eŋbek sıŋırgen ärtısı Ǧalym Mūhamedin Ketbūqanyŋ «Saq bolǧyn» termesın jäne halyq aqyny Taijannyŋ «Saq, saq» änın oryndady. Ketbūqanyŋ ǧaqliia sözıne negızdelgen taǧylymdy tuyndy basqosudyŋ mazmūnymen ündesıp, köpşılıktı babalar sözın qadırleuge, tarihi jadyny saqtauǧa ündedı.
Osylaişa, Ūlytaudan bastau alǧan ruhani bastama elordanyŋ ekı ırı bılım jäne mädeniet ordasynda jalǧasyn tapty. Kıtaptardyŋ universitet pen Ūlttyq akademiialyq kıtaphana qoryna tapsyryluy olardyŋ zertteuşılerge, studentterge jäne qalyŋ oqyrmanǧa qoljetımdı boluyna mümkındık beredı.
«Qazaqtyŋ Ketbūqasy» qoǧamdyq bırlestıgınıŋ «Ūlytau» seriiasy – tuǧan jerdıŋ tarihyn tügendep, ädebi mūrany jaŋǧyrtuǧa baǧyttalǧan jüielı jūmystyŋ nätijesı. Är kıtaptyŋ astarynda el tarihyna degen qūrmet, ötkendı tanuǧa degen ızdenıs jäne keler ūrpaqqa amanat qaldyru mūraty jatyr.
Kıtap – uaqyttyŋ ünın saqtaityn, ūrpaqtyŋ sanasyn jalǧaityn ruhani köpır. Al sol köpırdı bekemdeu – tarihyn qūrmettegen eldıŋ ortaq mındetı.
