Otbasynyŋ berekesı – bır şaŋyraqtyŋ ǧana emes, tūtas qoǧamnyŋ tynyştyǧy.
Al sol şaŋyraqtyŋ tabaldyryǧynan attaǧan zorlyq-zombylyq adam taǧdyryna öşpes ız qaldyryp, ūrpaqtyŋ bolaşaǧyna köleŋke tüsıredı. Sondyqtan otbasyndaǧy zorlyq-zombylyqtyŋ aldyn alu tek zaŋ talaptaryn küşeitumen şektelmeuı kerek.
Būl – qoǧamdyq sanany özgertu, adam psihologiiasyn tüsınu, qūqyqtyq mädeniettı qalyptastyru jäne kömekke mūqtaj janǧa der kezınde qoldau körsetu mäselesı.
Osy baǧytta jüzege asyrylyp kele jatqan Tatulyq.kz jobasy 2026 jylǧy jūmysyn qorytyndylady. Astanada ötken brifingte «Serpın» äleumettık damu ūlttyq qorynyŋ ökılderı bır jyl ışınde atqarylǧan jūmystar men qol jetkızgen nätijelerdı tanystyrdy. Joba aiasyndaǧy aqparattyq jäne psihologiialyq baǧyttaǧy jūmystardyŋ jalpy qamtu körsetkışı 5 million 910 myŋ 345 adamǧa jetken. Būl bastapqy josparlanǧan 4 milliondyq mejeden 148 paiyzǧa joǧary.
Joba Qazaqstan Respublikasy Mädeniet jäne aqparat ministrlıgınıŋ Azamattyq bastamalardy qoldau ortalyǧy arqyly berılgen memlekettık grant negızınde jüzege asyryluda. Basty mındetı – tūrmystyq zorlyq-zombylyqtyŋ aldyn alu, otbasylyq qūndylyqtardy därıpteu, azamattardyŋ qūqyqtyq jäne psihologiialyq sauatyn arttyru.
Aqparat taratu – sanany oiatudyŋ bır joly
Bügınde zorlyq-zombylyqtyŋ aldyn alu üşın qoǧamnyŋ ünsızdıgın būzu asa maŋyzdy. Öitkenı otbasyndaǧy qysym men qorlyqtyŋ bärı bırdei syrt közge körıne bermeidı. Keide ol auyr sözden, adamnyŋ erkın şekteuden, jeke şekarasyna qol sūǧudan bastalady. Mūndai äreketterdı qalypty jaǧdai retınde qabyldau – mäselenıŋ tereŋdeuıne jol aşuy mümkın.
Osyny eskergen joba komandasy aqparattyq jūmysty bırneşe baǧytta jürgızgen. Äleumettık jelılerde tanymdyq maqalalar, beinerolikter, qysqa Reels formatyndaǧy videolar, infografikalar men mamandardyŋ saraptamalyq pıkırlerı jariialanǧan.
Jalpy sany 13 beineroliktıŋ qaralymy 3 millionnan asqan. Ärbır qysqa video orta eseppen 2 myŋnan astam laik jinap, 600-den asa pıkırge ie bolǧan. Būl taqyryptyŋ qoǧam üşın özektı ekenın jäne köpşılıktıŋ nazaryn audarǧanyn aŋǧartady.
Aqparattyq materialdarda otbasyndaǧy jauapkerşılık, jeke şekara, stalking, bulling jäne tūrmystyq zorlyq-zombylyq mäselelerı keŋınen qozǧalǧan. «Er bolu – jauapkerşılık» seriiasy boiynşa tört sūhbat, «Oi qozǧau» podkastynyŋ jetı şyǧarylymy, üş oqytu vebinary jäne «Tatu otbasy» onlain-mektebınıŋ jetı sabaǧy äzırlengen.
Būl bastamalardyŋ tüpkı mänı – otbasyndaǧy syilastyq pen jauapkerşılıktı söz jüzınde ǧana emes, kündelıktı ömırdegı qarym-qatynastyŋ basty qaǧidasyna ainaldyru.
Psihologiialyq testıleu: qoǧamnyŋ ışkı ahualy qandai?
Jobanyŋ nazar audaruǧa tūrarlyq baǧyttarynyŋ bırı – azamattardyŋ psihologiialyq jaǧdaiyn baǧalau. Sebebı zorlyq-zombylyqtyŋ aldyn alu üşın onyŋ syrtqy belgılerın ǧana emes, adamdardyŋ ışkı küizelısın, qarym-qatynastaǧy qiyndyqtaryn jäne özın qorǧau qabıletın de tüsınu qajet.
Tört türlı psihologiialyq test boiynşa 6 935 adamnyŋ jauaby taldanǧan. Nätijesınde qatysuşylardyŋ 44,75 paiyzynda ortaşa jäne joǧary deŋgeidegı emosionaldyq şielenıs baiqalǧan. Al 28,4 paiyzynda jeke şekarany qorǧau daǧdylaryn jetıldıru qajettılıgı anyqtalsa, 22,85 paiyzynda otbasylyq qarym-qatynasqa bailanysty qiyndyqtar tırkelgen.
Būl körsetkışterge beijai qarauǧa bolmaidy. Ärbır sannyŋ artynda adamnyŋ köŋıl küiı, alaŋdauşylyǧy, otbasyndaǧy tüsınıspeuşılıgı nemese ışkı jan düniesındegı şeşımın tappaǧan mäselesı tūruy mümkın.
Degenmen joba ökılderı testıleu nätijelerı klinikalyq diagnoz bolyp sanalmaitynyn arnaiy atap öttı. Onyŋ maqsaty – qatysuşylardyŋ özındık baǧalauy arqyly emosionaldyq ahualyn, küizelıs deŋgeiın, jeke şekarany saqtau jäne otbasylyq qarym-qatynas erekşelıkterın anyqtauǧa kömektesu.
Jinalǧan mälımetter negızınde stresstı basqaru, jeke şekarany qorǧau jäne otbasylyq qatynasty jaqsartu jönınde ūsynystar äzırlenıp, äleumettık jelılerge arnalǧan tüsındıru materialdary daiyndalǧan.
Zaŋ talaptary jäne qoǧam aldyndaǧy jauapkerşılık
Brifingte stalking pen nekege tūruǧa mäjbürleuge qatysty zaŋnamalyq özgerısterge de erekşe nazar audaryldy. 2025 jylǧy 16 qyrküiekten bastap Qazaqstannyŋ Qylmystyq kodeksıne stalking pen nekege tūruǧa mäjbürleu üşın jauapkerşılık engızılgenı aityldy.
Osy özgerısterdı halyqqa tüsındıru maqsatynda 2026 jyldyŋ aqpan aiynan bastap arnaiy aqparattyq-aǧartuşylyq ıs-şaralar ūiymdastyrylǧan. Zaŋgerler men sarapşylar qatysqan vebinarlar, jastarǧa arnalǧan treningter men kezdesuler ötkızılgen.
Kezdesuler barysynda stalkingtıŋ qūqyqtyq saldary, qyz alyp qaşudyŋ qylmystyq äreket ekenı, tūrmystyq zorlyq-zombylyqtyŋ jasyryn türlerı jäne jeke qauıpsızdık mäselelerı talqylanǧan.
Sonymen qatar «Äiel. Qūqyq. Qauıpsızdık» seriiasymen ekı onlain-jurnal, tūrmystyq zorlyq-zombylyq, bulling pen harassmenttıŋ sebepterın taldauǧa arnalǧan üş analitikalyq maqala jäne mediakompaniia jürgızu boiynşa ekı ädıstemelık videonūsqaulyq äzırlengen.
Jastarmen jūmys ta nazardan tys qalmaǧan. Almaty, Qaraǧandy, Qyzylorda, Kökşetau, Türkıstan jäne Semei qalalarynda ötkızılgen treningterge studentter, jastar, pedagogter men psihologtar qatysqan.
Kömek sūrau – älsızdık emes
Zorlyq-zombylyqqa tap bolǧan adamnyŋ eŋ ülken qiyndyǧynyŋ bırı – qaida jügınerın bılmeu nemese öz basyndaǧy jaǧdaidy özgelerge aituǧa jasqanu. Keibırı otbasyndaǧy mäselenı syrtqa şyǧarmauǧa tyryssa, endı bırı kömek sūrauǧa qūqyly ekenın de bılmeuı mümkın.
Sondyqtan Tatulyq.kz jobasy aiasynda azamattardy qoldau qyzmetterı turaly aqparat taratuǧa basymdyq berılgen. Atap aitqanda, 111 bailanys ortalyǧy, öŋırlerdegı daǧdarys ortalyqtary men senım telefondary turaly 20 aqparattyq maqala jariialanǧan.
Būl materialdarda kömekke jügınu joldary, daǧdarys ortalyqtarynyŋ mümkındıkterı jäne tūrmystyq zorlyq-zombylyqtyŋ belgılerın tanu mäselelerı tüsındırılgen.
Psiholog Alina Asanovanyŋ tanystyrylymynda da psihologiialyq testıleu nätijelerımen qatar, 111 bailanys ortalyǧy men öŋırlerdegı kömek körsetu qyzmetterı jönındegı mälımetter ūsynylǧan.
Mūndaǧy negızgı oi aiqyn: adam qandai jaǧdaiǧa tap bolsa da, ol jalǧyz qalmauy kerek. Qajet kezde kömek sūrau – därmensızdıktıŋ emes, öz ömırı men qauıpsızdıgıne jauapkerşılıkpen qaraudyŋ belgısı.
Joba menedjerı Sarbınas Bolegen 2027 jylǧa arnalǧan josparlar men aldaǧy jūmys baǧyttaryn tanystyrdy. Onyŋ aituynşa, joba aiasynda äzırlengen materialdar aşyq qoljetımdı bolyp, aldaǧy uaqytta da aqparat taratu men oqytu qūraly retınde paidalanylmaq.
Bır jyl ışınde atqarylǧan jūmystardyŋ auqymy Tatulyq.kz jobasynyŋ aqparattyq, psihologiialyq jäne qūqyqtyq baǧyttardy qatar qamtyǧanyn körsetedı. Milliondaǧan auditoriiaǧa jetu, myŋdaǧan adamnyŋ psihologiialyq saualnamadan ötuı, jastarmen kezdesuler men sarapşylardyŋ qatysuymen ötken tüsındıru jūmystary – belgılı bır nätijege qol jetkızılgenınıŋ körınısı.
Alaida mäselenıŋ auqymyn tek qaralym sanymen nemese jariialanǧan materialdardyŋ kölemımen ölşeu jetkılıksız. Zorlyq-zombylyqtyŋ aldyn alu – ūzaq merzımdı ärı üzdıksız jūmysty qajet etetın kürdelı mındet. Onyŋ şynaiy nätijesı otbasyndaǧy qauıpsızdıktıŋ artuynan, adamnyŋ öz qūqyǧyn bıluınen, kömekke mūqtaj jandardyŋ qoldau tabuynan jäne qoǧamdaǧy zorlyq-zombylyqqa tözbeuşılık mädenietınıŋ qalyptasuynan körınuı tiıs.
Öitkenı tatulyq – tek şaŋyraqtyŋ astynda bırge ömır süru emes. Tatulyq – bır-bırınıŋ qadırın bılu, ar-namysyn qūrmetteu, erkındıgıne qol sūqpau jäne qauıpsız ömır süruıne jaǧdai jasau.
Zorlyq-zombylyqsyz qoǧam qūru zaŋnyŋ talabynan bastalǧanymen, ol är adamnyŋ sanasyndaǧy özgerıspen ǧana baiandy bolmaq.
