Freedom House حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ Freedom in the World 2026 اتتى جىل سايىنعى ەسەبى ورتالىق ازياداعى ساياسي احۋالعا قاتىستى الاڭداتارلىق قورىتىندى جاسادى. قۇجاتقا سايكەس، ايماقتاعى بارلىق بەس پوستكەڭەستىك مەملەكەت – قازاقستان، قىرعىزستان، وزبەكستان، تاجىكستان جانە تۇرىكمەنستان – «ەركىن ەمەس» (Not Free) ەلدەر ساناتىنا ەنگىزىلگەن. بۇل ەلدەر ساياسي قۇقىقتار مەن ازاماتتىق بوستاندىقتار دەڭگەيى بويىنشا الەمدەگى ەڭ تومەن كورسەتكىشتەردىڭ قاتارىندا قالىپ وتىر.
بايانداما اۆتورلارى ورتالىق ازياداعى جاعدايدى بىرنەشە نەگىزگى فاكتورلارمەن بايلانىستىرادى. ولاردىڭ قاتارىندا تاۋەلسىز مەديالارعا قىسىمنىڭ ارتۋى، ازاماتتىق قوعامعا باقىلاۋدىڭ كۇشەيۋى جانە شىنايى ساياسي باسەكەلەستىكتىڭ بولماۋى بار. كوپتەگەن ەلدەردە سايلاۋ پروتسەستەرى فورمالدى سيپاتقا يە بولىپ، بيلىك اۋىسۋىنىڭ ناقتى مۇمكىندىگى شەكتەلگەن.
قازاقستان: 23 ۇپاي
قازاقستان 100 مۇمكىن ۇپايدىڭ 23-ءىن جيناپ، «ەركىن ەمەس» ەل رەتىندە باعالاندى. ەسەپتە وپپوزيتسيالىق كۇشتەردىڭ قىزمەتىنە قويىلاتىن شەكتەۋلەر، ازاماتتىق بەلسەندىلەرگە قىسىم جانە تاۋەلسىز جۋرناليستيكانىڭ ەركىندىگىنە قاتىستى ماسەلەلەر كورسەتىلگەن. سونىمەن قاتار، سايلاۋ جۇيەسى باسەكەلەستىك دەڭگەيىنىڭ تومەندىگىمەن سيپاتتالادى.
قىرعىزستان: 26 ۇپاي
بۇرىن ايماقتاعى سالىستىرمالى تۇردە اشىق ساياسي جۇيە رەتىندە تانىلعان قىرعىزستان دا «ەركىن ەمەس» ساناتىنا ءوتتى. ەل 26 ۇپاي جينادى. Freedom House بۇل وزگەرىستى سايلاۋ بارىسىنداعى زاڭبۇزۋشىلىقتارمەن، تاۋەلسىز باق-قا قىسىمنىڭ كۇشەيۋىمەن جانە جۋرناليستەرگە قارسى قۋدالاۋمەن تۇسىندىرەدى.
وزبەكستان: 12 ۇپاي
وزبەكستان 12 ۇپايمەن «ەركىن ەمەس» ەلدەر قاتارىندا قالدى. سوڭعى جىلدارى جۇرگىزىلگەن كەيبىر رەفورمالارعا قاراماستان، ەسەپتە بيلىكتىڭ اتقارۋشى تارماقتا شوعىرلانۋى، پارلامەنتتىك وپپوزيتسيانىڭ جوقتىعى جانە تاۋەلسىز قۇقىق قورعاۋشىلار مەن جۋرناليستەردىڭ قىزمەتىنە شەكتەۋلەر ساقتالىپ وتىرعانى اتاپ وتىلەدى.
تاجىكستان: 5 ۇپاي
تاجىكستان ايماقتاعى ەڭ تومەن كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرىن كورسەتىپ، نەبارى 5 ۇپاي الدى. باياندامادا ۇزاق ۋاقىت بيلىك ەتىپ وتىرعان پرەزيدەنتتىڭ باسقارۋ جۇيەسى، زاڭدى وپپوزيتسيانىڭ جويىلۋى جانە ونىڭ مۇشەلەرىنە جۇيەلى قىسىم جاسالۋى نەگىزگى ماسەلەلەر رەتىندە كورسەتىلگەن.
تۇرىكمەنستان: 1 ۇپاي
تۇرىكمەنستان 1 ۇپايمەن الەمدەگى ەڭ جابىق جانە رەپرەسسيۆتى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە سيپاتتالعان. ەلدە ساياسي ءومىر تولىق باقىلاۋدا، تاۋەلسىز مەديا جوقتىڭ قاسى، ال وپپوزيتسيالىق قىزمەتكە جول بەرىلمەيدى.
Freedom House ەسەبى ورتالىق ازيا ەلدەرىندە دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردىڭ السىزدىگىن جانە ازاماتتىق بوستاندىقتاردىڭ شەكتەلۋىن كورسەتەدى. ايماقتاعى ساياسي رەفورمالاردىڭ باياۋ ءجۇرۋى جانە بيلىكتىڭ ورتالىقتانۋى بۇل جاعدايدىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى رەتىندە اتالادى.
