احمەت بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى قوستاناي وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى قوستاناي وبلىسى اۋليەكول اۋدانىندا جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر بارىسىندا ب.ز.د. VII-V مىڭجىلدىقتارعا جاتاتىن نەوليت ءداۋىرىنىڭ ءۇش قورىمدى انىقتادى. بۇل تۋرالى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى جاريالادى، دەپ حابارلايدى "ادىرنا".
مامانداردىڭ الدىن الا قورىتىندىسىنا سايكەس بۇل ولجا قازاقستان اۋماعىنداعى تاس ءداۋىرى ارحەولوگياسىن زەرتتەۋ ءۇشىن ماڭىزدى عىلىمي دەرەك بولىپ سانالادى.
ەكسپەديتسيا بارىسىندا ەجەلگى تۇرعىن ۇيلەردىڭ ەدەنى استىنان ءبىر بالانىڭ جانە ەكى ەرەسەك ادامنىڭ جەرلەنگەن ورىندارى انىقتالدى. مۇنداي ولجا نەوليت ءداۋىرىنىڭ ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەرى اراسىندا وتە سيرەك كەزدەسەدى.
قوۋ ارحەولوگيالىق زەرتحاناسىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى، «تورعاي ويپاتىنىڭ نەوليتى (حرونولوگيا، كوشى-قون جانە ترانسمادەني ءوزارا ارەكەتتەسۋلەر)» عىلىمي جوباسىنىڭ جەتەكشىسى يرينا شەۆنينانىڭ ايتۋىنشا، ەكسپەديتسيا بارىسىندا ادەتتە تاس جانە سۇيەك قۇرالدارى، كەراميكا سىنىقتارى مەن اشەكەي بۇيىمدار كەزدەسەدى. ال تۇرعىن ۇيلەردىڭ ەدەنى استىنان انىقتالعان جەرلەۋ ورىندارى بۇل ەسكەرتكىشتەردىڭ عىلىمي قۇندىلىعىن ەداۋىر ارتتىرادى.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، تاس داۋىرىنە جاتاتىن قورىمدار قوستاناي وڭىرىندە عانا ەمەس، جالپى قازاقستان اۋماعىندا دا سيرەك كەزدەسەدى. الدىن الا زەرتتەۋ ناتيجەلەرى ولاردىڭ نەوليت كەزەڭىنە تيەسىلى ەكەنىن كورسەتىپ وتىر.
اتالعان جاڭالىق ا.بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى قوستاناي وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تورعاي ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسياسى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەر بارىسىندا انىقتالدى. بيىل ەكسپەديتسيا اۋليەكول اۋدانىنداعى ءشيلى، سۇلۋكول جانە بۇرىقتال ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەرىندە كەشەندى عىلىمي جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىر.
ەكسپەديتسيانى ارحەولوگيالىق زەرتحانانىڭ مەڭگەرۋشىسى اندرەي لوگۆين باسقارادى. زەرتتەۋ جۇمىستارى قر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ گرانتتىق قارجىلاندىرۋى اياسىندا ارحەولوگيالىق زەرتحانا قىزمەتكەرلەرىنىڭ، تاريح ماماندىعى ستۋدەنتتەرىنىڭ جانە ەرىكتىلەردىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلادى.
ەكسپەديتسيانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى ناتيجەسى – ماحانجار مادەنيەتىنە ءتان ەجەلگى تۇرعىن ۇيلەردىڭ زەرتتەلۋى. بۇعان دەيىن ارحەولوگتار نەگىزىنەن كونە تۇراقتاردى زەرتتەپ كەلگەن بولسا، ءشيلى ەسكەرتكىشىنەن وسى مادەنيەتكە ءتان جارتىلاي جەرتولە ۇلگىسىندەگى تۇرعىن ۇيلەر العاش رەت انىقتالدى. قورىمداردىڭ ءدال وسى باسپانالاردىڭ ەدەنى استىنان تابىلۋى ولاردىڭ عىلىمي ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەدى.
مۇنداي جەرلەۋ ءداستۇرى ەجەلگى كەزەڭدە ورتالىق ازيا مەن وعان ىرگەلەس وڭىرلەردەگى بىرقاتار مادەنيەتتەرگە ءتان بولعان. تۇرعىن ءۇيدىڭ ەدەنى استىنا جەرلەۋ سول كەزەڭدەگى دۇنيەتانىم مەن جەرلەۋ عۇرىپتارىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن زەرتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ولجا ەجەلگى قاۋىمداردىڭ ءومىر سالتى، نانىم-سەنىمى جانە الەۋمەتتىك-مادەني ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى جاڭا عىلىمي دەرەكتەر الۋعا نەگىز بولادى.
بۇگىندە زەرتتەۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. الداعى كەزەڭدە انتروپولوگيالىق ساراپتاما، راديوكومىرتەكتىك مەرزىمدەۋ جانە كەشەندى زەرتحانالىق تالداۋلار جۇرگىزىلەدى. ولاردىڭ ناتيجەلەرى تابىلعان جەرلەۋ ورىندارىنىڭ ناقتى مەرزىمىن ايقىنداپ، قازاقستاننىڭ نەوليت داۋىرىندەگى تاريحي-مادەني ۇدەرىستەر تۋرالى عىلىمي ءبىلىمدى تولىقتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
