Memlekettık nömırlerdı paidalanyp, özın Ūlttyq bank, polisiia nemese ŪQK qyzmetkerı retınde tanystyratyn alaiaqtardyŋ sany bır jylda 47%-ǧa östı. Bügınde internet arqyly jasalatyn qylmystar barlyq alaiaqtyqtyŋ 54,2%-yn qūraidy.
Astanalyq tūrǧyn Äsel Aǧajan da mūndai jaǧdaiǧa tap bolǧan:
«Bastapqyda eşteŋeden kümändanǧan joqpyn - «1414»-ten kelgen habarlama bolar dep oiladym. Köp ūzamai WhatsApp būzylyp, tanystarymnan qarjy sūralyp jatqanyn bıldım. Jaqyndarymmen dereu bailanysyp, eşteŋe audarmaudy eskerttım. Äpkemmen bırge nömırımdı qaitaryp aldyq. Quanyşym - alaiaqtar maqsattaryna jete almady. Bıraq būl oqiǧa qatty ürei tuǧyzdy. Osyndai jaǧdaiǧa tüsıp jatqan adamdardy oilasam, jüregım auyrady», - deidı ol.
ALAIаQTARǦA NEGE TŪSAU SALA ALMAI OTYRMYZ?
QR IIM deregınşe, alaiaqtyqtyŋ aldyn alu üşın 64 548 profilaktikalyq ıs-şara ūiymdastyrylǧan. 1,1 millionnan astam jadynama men broşiura taratylyp, ǧalamtorda 19 myŋnan astam aqparattyq material jariialanǧan. Soǧan qaramastan, 2025 jyly «1414» nömırın paidalanyp jasalǧan 5503 qylmys tırkelgen. Būl - ötken jylǧy 3734 derekpen salystyrǧanda 47%-ǧa köp.
KİBERQAUIPSIZDIKKE HALYQARALYQ QOLDAU
IIM Kiberqylmysqa qarsy ıs-qimyl departamentı otandyq IT-kompaniialar («Seven Hills of Kazakhstan», «MSSP.GL») jäne halyqaralyq serıktester («Group-IB», «Kaspersky Lab», «Doctor Web») arasynda yntymaqtastyq ornatqan. Ūlttyq bailanys punktı arqyly 109 memlekettıŋ uäkılettı organdarymen bırlesken jūmys jürgızılude.
Qarjylyq monitoring agenttıgınıŋ mälımetınşe, bailanys operatorlarymen bırlesıp, 67 millionnan astam jalǧan qoŋyrau būǧattalǧan. Antifrod ortalyq jūmysynyŋ nätijesınde 2,2 mlrd teŋge būǧattalyp, onyŋ 1,5 mlrd teŋgesı - azamattardyŋ, 644 mln teŋgesı - dropperlerdıŋ şottarynda qalǧan. 280 ötınış boiynşa tekserıs jürgızılıp, 247 azamattyŋ 1,2 mlrd teŋge somasyndaǧy zaŋsyz nesiesı joiylǧan.
ALAIаQQA ALDANBAUDYŊ 10 QADAMY
IIM ūsynǧan negızgı erejeler:
-
Telefon arqyly keletın «bank», «polisiia» nemese «investisiia» ūsynystaryna senbeu.
-
Jeke derekter men SMS-kodtardy eşkımge bermeu.
-
Bögde adamdar ūsynǧan qosymşalardy ornatpau.
-
Belgısız saittarda aldyn ala tölem jasamau.
-
İnvestisiia aldynda jobanyŋ zaŋdylyǧyn tekseru.
-
Qosymşalardy tek resmi közderden jükteu.
-
Sıltemeler men qalqymaly terezeler arqyly tölem jasamau.
-
«Ūialy nömırıŋız öşedı» degen qoŋyraularǧa senbeu.
-
Banking parolın ünemı özgertıp otyru.
-
Şottardaǧy aqşa qozǧalysyn tūraqty baqylau.
Alaiaqtyqqa tap bolǧan jaǧdaida azamattar polisiiaǧa nemese «E-ötınış» platformasy arqyly jügınuı tiıs.
Alaiaqtyqtyŋ ösuı qoǧamdaǧy älsız tūstardy - senımnıŋ, aqparattyq sauattylyqtyŋ jäne saqtyq mädenietınıŋ tömendıgın aiqyndady. Milliondaǧan broşiura men myŋdaǧan ıs-şaraǧa qaramastan, nätije kütkendei emes. Būl - qauıpsızdıkke degen közqarasty tübegeilı özgertu qajettıgın körsetedı.
Jansaia Nūrǧaliqyzy
